‘Moeke, must es kieke, die jonges hewwe de trein út’e bocht fliege laten’

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

Foto: HCL

De spelende Leeuwarder

Hard lopen deden veel Leeuwarders in de jaren zestig hooguit als ze de stadsbus moest halen. Een drafje was het. SC Cambuur werd in 1964 opgericht en misschien heeft dat het verschil wel gemaakt, want tegenwoordig wordt er opmerkelijk veel gedraafd, zelfs in fluorescerende kleuren. Gelopen heet dat in het jargon van de hardloper, terwijl lopen ook wandelen kan zijn of slenteren, we noemden het al. Dat wil echter niet zeggen dat er niet gespeeld werd. Er was ook een aantal gerenommeerde sportzaken, die de spelende mens bedienden.

Op Nieuwestad 109 en helemaal doorlopend tot in Weerd 3 (later Schweigmann kinderkleding) had je Morrema’s Sportpalace, een vooraanstaande zaak in sportief ogende kleding, maar ook echte trainingspakken en sportbroeken en hemden. Niet te verwarren met de leer- en tassenwinkel aan de andere kant van de straat, die door familie werd gedreven. Het sportpaleis had, mede door zijn opvallende plaats in de stad, een naam voor beoefenaars van alle denkbare vormen van al dan niet competitieve lichaamsbeweging. Het ging ver, Morrema deed ook in sportprijzen en zelfs vlaggen. En er werden schaatsen verkocht, niet onbelangrijk in een schaatsprovincie als Friesland. Verder manifesteerde Morrema zich buiten het eigen pand, zoals op de beurs Recreana in de nieuwe Frieslandhal of met een sportmodeshow in hotel restaurant De Groene Weide.

Ulko, het vierjarige zoontje van de eigenaar, werd op de middag van 25 mei 1962 van school gehaald nog ruim voor de juffen in hun handen hadden geklapt ten teken dat de les was afgelopen. Hij mocht namelijk de eerste steen leggen voor de verbouw en uitbreiding van de winkel. Het werd ons medekleuters allemaal uitgelegd, maar zijn vroege vertrek riep vooral vragen op. We zagen kleine Ulko nog niet meteen in de weer met een steen en specie. Toch heeft hij het hem gelapt, want het donkere siersteentje met zijn naam erin, is nog te vinden in de Bagijnesteeg, naast het voormalige sportpaleis. Eind jaren zestig verhuisde de zaak naar de Voorstreek, waar de opvolgers van Diepenmaat nog steeds zaken doen.

Bijna-buurman De Krokodil had eveneens een sportief aanbod, maar was gevoelsmatig meer toegesneden op de klassieke sporten en stijlvol buitenleven, zoals stevig schoeisel, kaki jassen, leren tassen en koffers. En aan de zijkant, in de Weerd, was het Friesch Jagershuis, dat in jagersproducten deed. Wat natuurlijk wel wat anders was dan voetbal of tennis. Je kon er in de piepkleine etalage inderdaad geweren en doosjes met kogeltjes zien liggen, wat kleine jongens natuurlijk ongekend fascineerde. Wat ook gemakkelijk knalt is vuurwerk, en dat verkochten ze daar dan ook. Net als verfwinkel Bart Vossenberg, niet ver van De Krokodil.

Spelen hoeft niet per se op een grasveld buiten of in een sportzaal. Het kan ook gewoon op zolder, met treintjes en autootjes. Daar had je onder meer Radio van der Wal voor. Bijna op de hoek van de Berlikumermarkt (19), maar later ook aan de Uniabuurt, met nog een raam aan de Ossekop. Ook groot, net als Morrema, ook met meerdere etalages in verschillende straten. Technisch speelgoed hadden ze, treintjes, hele landschappen, vliegtuigjes, maar ook pick ups, bouwplaten, bouwdozen, eigenlijk alles waar sommige jongens graag in om peuteren met schroevendraaiers.

Was je niet zo technisch ingesteld, maar vond je het wel mooi om treintjes door Alpenlandschappen te zien rijden, dan had je aan deze winkel een goede. De ingangskant was niet de interessantste plek, daar had je een toen heel gewone inloop-etalage, met fraaie opstellingen van aangeboden waren. Maar in de Uniabuurt en later zelfs ook in de Ossekop, stonden treinlandschapjes voor het raam opgesteld, waarin je treintjes kon laten rijden door je hand tegen een op het raam geplakt contactje te houden of op een knopje aan het kozijn te drukken. Dan gingen de lichtjes aan en begon het treintje te rijden. Geen wonder dat er vaak meerdere jongens bij stonden, wachtend tot zij aan de beurt waren. Maar je kwam vanzelf een keer aan de beurt, want het laten rijden was leuk, maar ook weer niet zo leuk dat je er een half uur mee door wilde gaan.

Natuurlijk zit zelfs in verder goudeerlijke Leeuwarder jongens ook wel iets van slechtheid. Als de trein de bocht nam, bespeurden we al snel een kleine onregelmatige beweging, die mogelijkheden bood tot ontsporing. En zo gebeurde het dat wij, het liefst na zessen of op zondag als de winkel gesloten was, de trein in beweging zetten en hem precies in de bocht plots weer stil lieten staan door de hand van het contact te halen. De achterliggende wagonnetjes hadden dat natuurlijk niet verwacht en duwden nog even door.

Dat is gewoon technisch inzicht, wat de winkel in technisch speelgoed natuurlijk van de jonkjes in de stad had kunnen verwachten. Vaak gebeurde er niets, maar soms ontspoorde dan het locomotiefje. Gejuich was er niet, je zou het eerder triomfantelijk zwijgen kunnen noemen. En dan waren er natuurlijk altijd jongetjes die het gingen vertellen aan hun moeder die even verderop stond. ‘Moeke, must es kieke, die jonges hewwe de trein út’e bocht fliege laten’. En dan schudde moeder het hoofd en trok haar zoontje mee. Slechte invloed moest je nooit op z’n beloop laten. Natuurlijk was het ook niet mooi van ons, vooral niet toen de hele trein van de tafel flikkerde. Meneer Van der Wal, ik heb er alsnog spijt van.

Heropvoering Leeuwarden