Leeuwarden: stad met financiële sinkholes

Wie een bezoek brengt aan Humanitas (hulp voor iedereen) op de zolder van de voormalige gevangenis Blokhuispoort ziet in een oogopslag dat de huisvesting er niet deugt. Op deze zolder boven de tweede poort zou men in het verleden geen gevangenen hebben ondergebracht. Mensonterend, zo had gevangenisdirecteur Born vast geoordeeld. Maar kijk nu? Een doe-het-zelver met twee linkerhanden ziet meteen dat de temperatuurbeheersing een is van lik me vestje. ’s Winters is het er te koud en ’s zomers te warm. De architect moet gedacht hebben: we timmeren er een paar hippe scheidingswanden in en plaatsen een paar radiatoren en hup, naar de volgende klus! Ik zag de medewerkers van Humanitas (en die van de bibliotheek) zitten en ze keken niet blij. De verantwoordelijke architect zou een half jaar in zijn eigen creatie opgesloten moeten worden. Het in februari gepresenteerde miljoenentekort dekt bij lange na niet de aanpassingen die verricht moeten worden.

In Leeuwarden hebben we te maken met financiële sinkholes. U kent ze wel, een groot verdwijngat dat plotseling op spectaculaire wijze ontstaat door het instorten van een holte onder de oppervlakte. Altijd fascinerend en verontrustend. Waar ontstaat de volgende? En met hoeveel schade? Een mooi voorbeeld is het verdwijngat op het Hoeksterend, waar nu de parkeergarage en de Jumbo zijn gevestigd. Hier stond ooit een gasfabriek die de omgeving vervuilde. Toen we die vervuiling nog opruimden, of in dit geval met pompen en afscheidingen gingen isoleren, werden hiervoor miljoenen ter beschikking gesteld. De ‘reiniging’ van het Hoeksterend mislukte: 20 miljoen gulden ging door het putje. Voormalig wethouder Ap Timmermans (PvdA) vertelde me eens dat dit nog een voorzichtige schatting is. Hij hield het op 40 miljoen gulden (20 miljoen euro). Naast de huidige financiële sinkholes heeft de gemeente Leeuwarden ook nog te maken met slinkende financiële reserves en een oplopende rentedragende bankschuld.

Een voorbeeld uit het heden is de situatie rond Neushoorn. Dat kunnen we ook gerust een financiële sinkhole noemen. Wat er in twintig jaar aan voorbereidingsplannen en uitkoopsommen voorbij is gekomen benadert met gemak 20 miljoen gulden. Er zijn stadgenoten die ’s morgens blij uit hun bed stappen en zich richting golfbaan bewegen en in de namiddag een flesje ontkurken in de wetenschap dat de ambtelijke top van de gemeente Leeuwarden hen zeer goed gezind is geweest. Nu Neushoorn er verrezen is, is er weer gedoe. Na popcentra als Hippo, Hippo Rockbeurs, Zalen Schaaf en Romein blijken we er in bijna veertig jaar nog niet in geslaagd om dit boek te sluiten. Het café is dicht (terwijl het de bedoeling was om via de horeca om uit de kosten te komen), de samenwerking met het Friesland College schuurt en de invulling van het programma zorgt voor fronsende wenkbrauwen. Kortom: het swingt er nog niet echt.

Het structurele tekort van Neushoorn is nu (3 oktober) becijferd op 200.000 euro per jaar. En de nieuwe bibliotheek in de Blokhuispoort, waar steeds meer vrijwilligers de plaats innemen van de vaste medewerkers, verlangt voor volgend jaar 138.000 euro om de begroting sluitend te kunnen maken. De nieuwe D66-wethouder Hilde Tjeerdema lijkt in het college van b. en w. het verschil niet te kunnen maken. In de LC zegt zij vandaag: ‘De tekorten op het sociale domein ontwikkelen zich voorlopig volgens de verwachtingen.’ Klaar ben je met de achter gesloten deuren vergaderende bestuurders. Maar wie schrikt hier nu nog van, nu deze tegenvallers binnen een bepaald patroon vallen?

In het oorspronkelijke plan voor de locatie Neushoorn, van ruim twintig jaar geleden, zou de markt dit deel van de stad inrichten. Retail zou hier de binnenstad komen versterken. We herinneren ons nog een loopbrug over de stadsgracht om de aantrekkelijkheid van dit gebied te vergroten. Maar het moest en zou allemaal anders. Wethouder Henk Deinum (PvdA) wilde gas geven in dit gebied en nu zijn het de burgers van Leeuwarden die de prijs hiervoor moeten betalen. Eerst voor de kosten om het bouwgat te creëren (uitkoop van de golfers en de kostbare regeling met Koos Strooisma’s Rock It). Ook draaiden ze op voor de kosten om de bouw van het poppodium te financieren en poppodium Asteriks, die niet mee wilde, daarnaast apart te ondersteunen en het ontstane tekort bij oplevering te dekken. Nu moeten zij als bonus weer opdraaien, nu om de bloei van het geheel te financieren.

Een sinkhole ontstaat plotseling en zonder aankondiging. Je houdt er geen rekening mee omdat het te onwaarschijnlijk is dat zoiets gebeurt. In Leeuwarden wordt door een enkeling wel eens geroepen: zou je dat nou wel doen? Waarom moeten wij altijd vooroplopen? Laat anderen het risico nu maar eens lopen! Ook heft men soms een vinger om aan te geven dat het fundament ondeugdelijk is en het wensdenken prevaleert. Maar echt geluisterd wordt er niet.

Ook onze financiële sinkholes ontstaan plotseling zonder aankondiging. Hoewel? Kijk naar de Blokhuispoort of het station Werpsterhoek (Friesch Dagblad, 2 oktober: bouw station is nog niet zeker, maar de spoorwegonderdoorgangen – kosten 21 miljoen euro (alweer die 20 miljoen!) – liggen er al). Of pak het Europaplein er nog eens bij (een amper op feiten gebaseerde uitgave van 15 miljoen). Nog aardiger: spoel de band van de persconferentie over WTC/Cambuur van juni 2017 nog eens af (60 of 70 miljoen?). Aannemer Dijkstra Draisma speelde in dit laatste geval een hoofdrol. Het bedrijf wil er maar wat graag naar warm water boren. Het bouwbedrijf ziet visioenen van warm water in de woningen van woningbouwcorporaties die zogenaamd van het gas af moeten. Hoera! Nieuwe leidingen! Nieuwe elektrische kooktoestellen! Nieuwe en hogere huren! De aannemer popelt. Maar warm water naar boven pompen, dat heeft het bedrijf nog nooit gedaan. Dat geeft directeur Biense Dijkstra van het bouwbedrijf toe. Tsja, er kleven risico’s aan, zei Biense Dijkstra. Opnieuw een sinkhole en de rekening naar de burger?

Andries Veldman

foto: Harrie Muis