Komt het nog wel goed met de participatie in Leeuwarden?

door Henk Weiland

Komt het nog wel goed met de participatie in Leeuwarden?

Praat met de Leeuwarder gemeenteraad en het college mee!

Wij nodigen u uit voor twee avonden over de samenwerking tussen de gemeente Leeuwarden en inwoners. Samen willen we onze stad, dorpen en het buitengebied verbeteren.

Tijdens deze avonden wordt besproken hoe de gemeente, bewoners en ondernemers kunnen samenwerken. Uw mening is belangrijk!

Op 4 juni deelt een aantal landelijke en Friese deskundigen hun kennis en ervaring over de samenwerking tussen overheid en inwoners.

Op 11 juni gaan we met deze informatie in gesprek met raadsleden, wethouders, bewonersorganisaties en anderen. Gespreksleider Jeroen Stek leidt beide avonden.

Dit is uw kans om geïnformeerd te worden, mee te denken en uw stem te laten horen.

Aldus de uitnodiging aan de Leeuwarder bevolking voor twee bijeenkomsten in de Jacobijner Kerk.

Voor belangstellenden ook te zien op de livestream van de gemeente. Reden genoeg voor Liwwadders om hier eens uitgebreid voor te gaan zitten.

Het begin zei al genoeg: Geen bomvolle kerk maar een zijzaaltje waar naar schatting zo’n zeventig mensen naar binnen schuifelden. Toen iedereen op zijn klapstoeltje zat, volgde er een welkomstwoord van de inleider en mocht onze wethouder voor democratie Gijs Jacobse zijn zegje doen. Het hele idee van deze avonden kwam er volgens hem op neer dat het college en ook de raad meer burgers willen betrekken bij het democratisch proces. In 2026 zou er zelfs nog een praatmeedag moeten komen om stil te staan bij de participatie. Jurjen van de Weg, adviseur van de gemeente in participatiezaken, lichtte de uitgangspunten nog even toe. Om enkele te noemen: Open, eerlijk en tijdig in gesprek gaan en niet aan het eind van een proces. En ook ruimte en aandacht voor verschillen, waarbij wordt uitgaan van tweerichtingsverkeer.

Daarna kwam Marije van de Berg aan het woord, adviseur en spreker over democratie, die veel door gemeentes gevraagd wordt. Kort samengevat, een soort cursus ‘Participatie voor dummy’s’ waarbij het abstractieniveau ongekende hoogtes bereikte en de wonderlijkste termen de revue passeerden. Bij ‘community builders’ kun je je nog wel iets voorstellen, maar wat te denken van ‘het uitgangspunt van een hygiënefactor’. Of de uitdrukking ‘bottom up halen’ en ‘koekoeksklokparticipatie’. Zo ging het wel een uur lang door.

Na dit hoorcollege kwam Rianne Bouma aan het woord met een verhaal over het Fries Burger Beraad en geldstress in Heerenveen. Aan het eind van de twee uur durende sessie was er nog één korte paneldiscussie.

Tegen die tijd was de aandacht van Liwwadders al behoorlijk weggezakt en restte er nog een vraag toen de livestream was geëindigd: ‘Hebben we nog bier in huis?’

Een week later, enigszins bijgekomen, waren we toch wel benieuwd wat de tweede sessie op zou leveren waarbij de raadsleden, wethouders, bewonersorganisaties en anderen met elkaar in gesprek zouden gaan. Helaas, geen livestream op de gemeentelijke site. Wel een mededeling van de organisatoren dat een flink aantal van de aanwezigen niet tevreden was met de avond: de aangeboden informatie voldeed niet aan de verwachtingen.

Wat die tweede avond heeft gebracht blijft dus in nevelen gehuld. Een verslag in de media of een publicatie in Huis aan Huis is toch wel het minste wat je zou verwachten.

Daarom is Liwwadders zelf maar eens op zoek gegaan naar het verschijnsel participatie in Leeuwarden, met als leidraad de benoemde uitgangspunten tijdens de bijeenkomst in de Jacobijner Kerk.

In de geest van die avond, met een titel die het onderwerp recht doet:

Participatie in de Leeuwarder context, een empirische benadering

Op 14 mei van dit jaar vond er op initiatief van de VVD-fractie een informatieve bijeenkomst plaats over de communicatie betreffende het betaald parkeren in de wijk Middelsee. Na een korte toelichting van Geu Luik van de VVD kwam namens een aantal bewoners mevrouw Timmer aan het woord, die hiervoor drie minuten de tijd kreeg. Enige citaten hieruit:

‘Ik zit hier namens veel bewoners en toekomstige bewoners van de wijk Middelsee, mensen die met enthousiasme en vertrouwen een woning in deze nieuwe wijk hebben gekocht, in de hoop op een fijne en toekomstgerichte leefomgeving. En dan krijgen we de brief van de gemeente over het betaald parkeren pas onder ogen via sociale media, de krant of via via. De brief waarin gesuggereerd wordt dat deze maatregel voor ons is, maar het zijn juist wij, de bewoners die er tegen zijn. Wij voelen ons misleid en teleurgesteld, want zonder voorafgaande communicatie, zonder overleg, is besloten om over te gaan tot betaald parkeren in Middelsee, een buitenwijk. En laat er geen twijfel over bestaan, we zijn voorafgaand aan deze beslissing niet geïnformeerd bij het kopen van onze woning. Communicatie had wel gekund maar had ook gemoeten. Voor sommigen van ons zou dat zelfs ook een reden zijn geweest om niet tot aankoop van een woning over te gaan en dat is een pijnlijke realiteit.’

‘Ga met ons in gesprek over alternatieven en geef ons het gevoel dat we worden gehoord.’

Daarna wordt een petitie waarin aan de gemeente gevraagd wordt het besluit terug te draaien met tweehonderd handtekeningen overhandigd aan de voorzitter van de vergadering.

De burger participeert wel, nu de gemeente nog

Met de participatie van deze burgers is niets mis. Ze hebben vergaderd, een petitie opgesteld, contact opgenomen met raadsleden, een gezamenlijk standpunt in de raadszaal naar voren gebracht, de pers ingelicht en de publieke tribune bevolkt. Zonder ooit gehoord te hebben van het uitgangspunt van een hygiënefactor.

Waar het wel aan schort, is de houding van de gemeente zelf: ‘het open en eerlijk en tijdig met elkaar in gesprek gaan en niet aan het eind van een proces’, zoals geformuleerd door de adviseur participatiezaken.

En ook ‘de ruimte en aandacht voor verschillen’, waarbij enig inlevingsvermogen gewenst is, houdt niet echt over gezien de bijdrage van een van de raadsleden in het debat.

Tijdens de besluitvormende raadsvergadering kreeg de fractievoorzitter van GroenLinks, Wim Spoelman, het woord. Hij verklaarde dat hij de zorgen van de bewoners serieus neemt, maar dat hij tegen een nul-euro parkeertarief is zoals de VVD in een motie voorstelde.

Kevin Oudhuis (FvD) stelde hem daarop de vraag of het hem helemaal niets deed dat de bewoners niet zaten te wachten op betaald parkeren in Middelsee en dat de petitie door tweehonderd bewoners was ondertekend.

In de discussie die daarop volgde maakte Spoelman een vergelijking met een petitie tegen het heffen van inkomstenbelasting waar mensen ongetwijfeld ook massaal voor zouden tekenen. Waarmee hij impliciet aangaf dat hij geen waarde hechtte aan deze petitie. Waarop Oudhuis hem er terecht op wees dat hier sprake was van een onjuiste vergelijking. Inkomstenbelasting treft iedereen, terwijl bij het betaald parkeren in Middelsee mensen in een uitzonderingspositie geplaatst worden ten opzichte van bewoners van andere wijken.

Het is voor GroenLinks te hopen dat de tweehonderd ondertekenaars deze badinerende vergelijking vergeten zijn wanneer ze in maart de gang naar de stembus maken.

Het moet wel een heel bijzondere ervaring zijn geweest voor de participerende bewoners van Middelsee waarvan de meesten waarschijnlijk voor het eerst van hun leven een inkijkje kregen in de gemeentelijke keuken.

Waar ongetwijfeld lang over nagepraat is, is de opmerking van wethouder Hein de Haan (PvdA) dat we in Leeuwarden moeten woekeren met de ruimte en dat er daarom in Middelsee compact gebouwd moet worden. Vandaar die parkeerhubs en het betaald parkeren. Dit, terwijl op steenworp afstand van hun woningen flink gebouwd wordt in Barrahûs, deelgebied van Middelsee, waar 23 kavels zijn uitgegeven waarvan vijf groter dan duizend vierkante meter en een zelfs meer dan tweeduizend vierkante meter.

Waarschijnlijk hebben de bezoekers op de tribune zich flink zitten te verbijten. Helaas, iets terugroepen mag niet. Dan verstoor je het democratisch proces.

Misschien kan de hele gang van zaken rond het betaald parkeren in Middelsee een teken aan de wand zijn voor de bewoners van Oud Oost. Met de komst van zo’n 500 woningen op de voormalige velden van Cambuur is daar ook een parkeerhub gepland. Grote kans dat het betaald parkeren er sluipenderwijs achteraan komt. Maar voorlopig hoeven ze zich geen zorgen te maken. In ieder geval niet voor maart van het volgend jaar. Dit soort heikele zaken wordt altijd over de verkiezingen heen getild.

Het zijn niet alleen de bewoners van de wijk Middelsee die noodgedwongen aan het participeren zijn geslagen. Momenteel lopen er drie rechtszaken, waarvan twee bij de Raad van State, tegen het gemeentelijk beleid. Alle drie hebben betrekking op woningbouwplannen. Het gaat om woningbouw in De Hem, in het Potmargegebied en aan de Troelstraweg.

Een rechtszaak tegen de gemeente is wel het laatste middel dat je als burger in kunt zetten tegen een beslissing waar je het niet mee eens bent. Er is dan in alle drie gevallen ook het nodige aan vooraf gegaan. Om er een uit te lichten: het geplande AZC aan de Troelstraweg, met daaraan verbonden de bouw van 27 woningen. Bewoners hebben een WOB-verzoek ingediend, wat hen vele uren leeswerk opleverde, kadasterkaarten geraadpleegd, gemeentelijke stukken betreffende omgevingsvergunningen doorgespit, advocaten ingeschakeld, een handtekeningenactie gestart, de media benaderd en uren op de publieke tribune doorgebracht.

Deze mensen hebben zich suf geparticipeerd. Maar op dit soort participatie zit de gemeente niet te wachten. Het gemeentelijk apparaat, een dienstverlenende organisatie die met publiek geld betaald wordt, ontpopt zich dan als een geducht tegenstander van de burger die in verzet durft te gaan. Hier gaan de mooie verhalen uit de Jacobijner Kerk niet meer op.

De participerende burger als politiek tegenstander

Wanneer vertegenwoordigers van bewonersgroepen audiëntie wordt verleend om in de raadszaal hun zaak te bepleiten is de meest gehoorde klacht de gebrekkige en soms zelfs ontbrekende informatie vanuit de gemeente. Terwijl eerlijke informatievoorziening juist de hoeksteen is waarop wederzijds vertrouwen is gebaseerd.

De participerende burger, die gebruik maakt van zijn democratisch recht, is nu een politiek tegenstander geworden en als zodanig wordt hij ook aangepakt. Het achterhouden van informatie, het schofferen van mensen op de publieke tribune, een onjuiste voorstelling van zaken geven, het hoort allemaal bij het politieke spel. Zoals gezegd, een geduchte tegenstander, die niet alleen het monopolie heeft op de informatie die ze in huis heeft, maar die daarnaast ook een groot ambtelijk apparaat heeft dat ze in stelling kan brengen.

Wanneer het zo uitkomt, wordt zelfs de hulp van bondgenoten ingeroepen. In het Potmargegebied waar een projectontwikkelaar woningen wilde bouwen, was een kapvergunning aangevraagd en ook verleend, nog voordat de wijziging van het bestemmingsplan goedgekeurd was door de gemeenteraad. Een omwonende, die hiertegen in beroep ging, vond tijdens de behandeling bij de beroepscommissie niet alleen de gemeente tegenover zich, maar ook de advocaat van de projectontwikkelaar. De scheidslijn tussen de belangen van de gemeente en die van projectontwikkelaars wordt zo wel erg dun. Maar misschien kan deze samenwerking toch wel zijn vruchten afwerpen. De drie rechtszaken die nu lopen zou de gemeente over kunnen laten aan de advocaten van de projectontwikkelaars. Die hebben er alle belang bij en voor de gemeentelijke begroting is dit alleen maar gunstig.

Dan hebben we hier in Leeuwarden nog een participerende burger van de buitencategorie.

Theo van Gelder van Groene Ster Duurzaam. Het aantal rechtszaken die hij tegen de gemeente heeft gevoerd tegen festivals in de Groene Ster is bijna niet meer bij te houden. En elke rechtszaak wint hij ook nog. De gemeente heeft zo langzamerhand enorme bedragen uitgegeven aan advocaatkosten. Geen probleem. Het zijn niet de bestuurders die de portemonnee trekken, maar de inwoners van Leeuwarden die hiervoor opdraaien. Maar om te laten zien wie hier in Leeuwarden de lakens uitdeelt mag hier best een prijskaartje aan hangen.

Participatie tegen een hoge prijs

Onlangs kwam uitgebreid in het nieuws dat een ambtenaar van de gemeente Amsterdam aangehouden is voor het lekken van gegevens aan criminelen. Hij kon als administratief medewerker kijken in allerlei systemen, zoals de basisregistratie personen. Hij zocht tegen betaling adressen op en vervolgens werden die woningen doelwit van explosieven of andere geweldsdelicten. De verdachte zit niet alleen vast op verdenking van corruptie, maar ook voor het medeplegen van die ontploffingen. Het OM vermoedt namelijk dat hij wist wat er met die informatie gebeurde die hij doorspeelde. In diezelfde periode eiste het OM vier jaar cel tegen een vrouw die eveneens als ambtenaar van de gemeente Amsterdam adressen doorspeelde aan criminelen.

In een reactie zei burgemeester Femke Halsema dat ze hier zeer van geschrokken was en dat er gekeken werd naar maatregelen om herhaling te voorkomen.

In Leeuwarden heeft enkele jaren geleden zich iets soortgelijks voorgedaan. Een bestuurslid van de stichting Vlietvaardig, die zich inzet om van de Vlietzone een leefbare wijk te maken, werd ook het slachtoffer van een lekkende ambtenaar. Hij had bij de gemeente gemeld dat er zonder vergunning verbouwingen plaats vonden aan een pand van een vastgoedspeculant. Dezelfde avond nog ging er een tegel door zijn raam. Als gevolg hiervan heeft hij zijn bestuursfunctie opgegeven en is hij verhuisd. Het meest kwalijke hiervan was dat de gemeente wist dat er gelekt was, maar dat ze er verder niets mee gedaan heeft. Geen OM die een onderzoek instelt, en ook heel kwalijk, geen openlijke steunbetuiging of een verklaring dat dit hoog opgenomen wordt. Wanneer je als gemeentebestuur hier in alle talen over zwijgt, geef je een behoorlijk verkeerd signaal af. Mensen bedenken zich wel drie keer voor ze misstanden bij de gemeente melden wanneer ze het gevaar lopen een steen door hun ruit te krijgen omdat hun adres gelekt is. In zo’n geval is participatie niet aan te raden.

Bal ligt bij de gemeente, niet bij de inwoners

Waar de participatie van de burgers voornamelijk op stuk loopt is de slechte informatievoorziening en de gebrekkige communicatie. Enige tijd geleden stonden in Huis aan Huis interviews met onze raadsleden. Negenendertig stuks. We weten nu dat Julie Bruijnincx van D66 haar hond uitlaat in het Vosseparkje, waar ze misschien Marcel Visser van de VVD tegen komt die het parkje als zijn achtertuin beschouwt. Of dat in het dorpshuis in Baard mensen met open mond zitten te luisteren wanneer Pim Astro van GroenLinks daar vertelt hoe grutto’s op ingenieuze wijze met stukjes klei nesten bouwen onder overhangende dakranden.

Niks ten nadele van deze mensen, maar wat moet je er verder mee? Hoe serieus neem je je inwoners nog wanneer je ze dit soort verhalen voorschotelt?

Waarom niet gedegen artikelen over onderwerpen die er echt toe doen? Dat zou alvast een mooie eerste stap zijn.

Wat die praatmeedag over participatie betreft lijkt het ons goed om de organisatie aan Theo van Gelder toe te vertrouwen en geven we mevrouw Timmer een uur lang de tijd om als ervaringsdeskundige adviezen te geven aan ambtenaren, raadsleden en wethouders over hoe ze moeten participeren met hun inwoners.

Kortom, een schoolvoorbeeld van bottom up halen. Sommige raadsleden zullen eerst nog wel even moeten werken aan de uitgangspunten van een hygiënefactor. Bij enkelen laat dat echt te wensen over.

We verwachten in ieder geval dat deze dag een groot succes wordt, en dan niet in een klein zaaltje, maar in de Jacobijner Kerk zelf. Een uitnodiging volgt nog.