Kanttekeningen bij de biografie van Piet van der Wal

Door Peter Bruinsma

Bij het afscheid van Piet van der Wal als raadslid van Leeuwarden haalde burgemeester Ferd Crone diens biografie Een open boek aan. “Het is zijn visie”, zei Crone hierover. “Dus zoek de confrontatie op en schrijf uw eigen boek. Hoe meer boeken, desnoods artikelen, hoe beter, want we moeten het doorvertellen.” En Asing Walthaus verheugde zich in zijn boekbespreking in de Leeuwarder Courant op (oud)-politici en anderen in Leeuwarden, die zouden gaan vertellen dat het volgens hen toch net iets anders is verlopen dan in de versie van Van der Wal.

Meer aansporing had ik niet nodig om in zijn boek te duiken. Zijn boek? Piets memoires zijn toch opgeschreven door Leendert Plaisier? Zeker, maar het is overduidelijk het verhaal van Piet zelf geworden. De schrijver heeft diens relaas enkel opgenomen en uitgewerkt. Ook in de gedeelten waarin Plaisier zijn gespreksgenoot niet letterlijk citeert, neemt hij de opvattingen van Piet over. Twee voorbeelden ter verduidelijking. Schrijft Plaisier ‘De vuilverbranding heeft nooit waar kunnen maken wat er vooraf beloofd was‘ (pagina 77), dan is dat geen objectieve vaststelling, maar de mening van Piet. Hetzelfde geldt voor de passage op pagina 120 over ‘voortdurende tegenwerking’ door een collega van hem. Een wat kritischer benadering door de scribent had niet misstaan, want er valt best het een en ander af te dingen op een aantal van Piets uitspraken. Meer daarover later in dit artikel.

Slordigheden

Taalflaters ontsieren deze biografie. Het wemelt van de schrijf- en stijlfouten, typemissers en spellingsblunders. Ook is het taalgebruik inconsequent. De ene keer wordt een woord of naam zus gespeld, de andere keer zo: Amelandstraat (pagina 67) en Amelandsstraat (pag. 70), de en De Klanderij (pag. 68). Zinnen moeten het geregeld met een woord te veel of te weinig stellen en in woorden mist af en toe een letter. Namen van personen worden ook nogal eens verkeerd geschreven. Enkele voorbeelden: Brain in plaats van Brian Jones (pag. 34), George Feitsma in plaats van Vijsma (pag. 61), Fred Koopman in plaats van Koopmans (pag. 92), Daniëlle in plaats van Daniëlla Franzen (pag. 111), Marc in plaats van Mark Foggo, Joop de Koning in plaats van Koning (beide pag. 158) en Myriam Richter in plaats van Richters (pag. 182).

Er staan meer slordigheden in het boekwerk. Zoals een persoonsverwisseling: op pagina 152 wordt een Hinke – haar achternaam ontbreekt – genoemd, terwijl het Marjon Smit betreft. Onnodige herhalingen zijn er eveneens: zowel op pag. 35 als op pag. 152 wordt Piets ontmoeting met ‘zesde Rolling Stone’ Ian Stewart aangehaald, Piet en Trienke Hoogenberg krijgen op pag. 60 én 61 telefoon, dat Sjoerd Cuperus getuige was bij hun huwelijk lezen we op pag. 60 én 115, en op pag. 101 staat dubbele informatie over de bloedgroepen binnen de raadsfractie van PAL. Ik pretendeer geen volledigheid bij de voorgaande opsommingen. Ook het geregeld afwijken van de chronologische opbouw van het verhaal bevordert het leesgenot niet.

Een goede eindredacteur had veel van deze gebreken kunnen voorkomen, maar daar is niet voor gekozen. Piet heeft de productie in eigen hand gehouden door er slechts een kleine groep getrouwen aan te laten meewerken: echtgenote Suzanne Zaal als corrector en zijn vrienden Leendert Plaisier en Tom Sandijck als respectievelijk auteur en fact checker. “Ik ken nyt skrieve”, bekent Piet in Plaisiers verantwoording van het boek op pagina 240 en 241. Opmerkelijk vind ik dan dat hij er desondanks niet voor terugschrok om – bij het checken of Plaisier zijn verhaal goed had weergegeven – reeds vanaf het begin woordjes te veranderen en kleine verbeteringen aan te brengen. Al snel voerde Piet zelfs flinke aanpassingen door en voegde hij halve en hele alinea’s toe. Je vraagt je af of al deze ingrepen het geschrevene goed hebben gedaan.

”Daarna kreeg Suzanne (zonder achternaam, PB) de tekst”, meldt Plaisier vervolgens, ”die met grote nauwkeurigheid en veel geduld mijn vele, meestal door snelheid veroorzaakte, foutjes eruit viste.’’ Tja, dan was de oorspronkelijke kopij dus nóg rommeliger dan het uiteindelijke, allesbehalve foutloze resultaat. “Ten slotte, toen alles klaar was, is de hele tekst weer bij mij teruggekomen, zodat ik mijn ’literaire’ vingerafdruk erop kon zetten”, aldus Plaisier. Geen idee wat dat laatste betekent. Heeft hij nog iets met de toen voorliggende kopij gedaan en zo ja, wat? De lezer komt het niet te weten.

Blijkbaar vond ook Wim de Vries van uitgeverij Het Nieuwe Kanaal het niet nodig om professionele assistentie in te roepen. Dat wreekt zich en niet alleen tekstueel. Ook inhoudelijk bevat het boek onjuistheden. Gelukkig heeft Sandijck in elk geval een aantal aanvankelijke missers weten te verbeteren. Al met al is de nogal amateuristische werkwijze het geheel bepaald niet ten goede gekomen.

Eigen ervaring

Er staat een aantal zaken in de biografie van Piet van der Wal waar ik graag wat nader op in wil gaan. Nu eens met een anekdote, dan weer met een vraagteken, aanvulling of correctie, maar ook met kritische kanttekeningen en hier en daar een ernstige bedenking. Hierbij houd ik zo veel mogelijk de volgorde van het boek aan. Over sommige onderwerpen kan ik uit eigen ervaring spreken. Het grootste deel daarvan speelde in de periode dat ik actief lid was van de muziekwerkgroep binnen jongerencentrum Hippopotamus (kortweg Hippo) in de Schoolstraat: van november 1978 tot het bittere einde, begin 1982. Tot in de loop van 1980 hadden Piet (als stafkracht) en ik daar vaak met elkaar te maken. Bent u er klaar voor?

– pagina 34: Het beschreven Rolling Stones-concert in Den Bosch vond inderdaad plaats op 26 maart 1966, zoals in de tekst staat en dus niet in 1965, zoals het kopje meldt.

– pagina 44: Piet laat weten dat hij niet heeft geprobeerd om te worden afgekeurd voor de militaire dienstplicht en zegt: “Ik geloof niet dat een van de vrienden met zoiets bezig geweest is.” Mogelijk dat Piet toen Sjoerd Cuperus, zijn latere collega-stafkracht bij Hippo, nog net niet kende. In elk geval wist die niet hoe snel hij uit dienst moest komen. Na elf dagen hongerstaking was Sjoerd alweer thuis. ”Het leger was niet geschikt voor mij”, liet hij optekenen in de Leeuwarder Courant van 13 februari 1970.

– pagina 61: Piet meldt dat hij als enige van de hippies in de Roekstraat en Landbuurt een telefoonaansluiting had. Dat klopt niet, want ook de vlakbij Piet (en tegenover mij) in de Roekstraat wonende Sjoerd beschikte daar over telefoon. Dit valt te aanschouwen in het filmpje ‘De laatste bewoners van de oude Landbuurt 1973 Leeuwarden’. Sjoerd komt in beeld na 7.20 minuten. Te zien is dat hij in het raamkozijn van zijn dakkapel gaat zitten en… begint te telefoneren. Deze beelden werden in de lente van genoemd jaar gemaakt door George Vijsma, Bert de Vries en Jan Munnik en in februari 2011 nota bene gemonteerd door Piet zelf. Ze zijn te vinden via de videowebsites YouTube (https://www.youtube.com/watch?v=pbjwllmahpI) en Vimeo (https://vimeo.com/20491301).

– pagina 84: Een vacature in de raadscommissie Grondbedrijf viel in 1973 toe aan Van der Wals partij Axies, “en dus aan Piet”, lezen we hier. Dat lijkt me minder vanzelfsprekend dan het er staat. Fractiegenoot Theo van Haaren had toch ook commissielid kunnen worden?

– pagina 117 en 118: Piet vertelt dat Sjoerd mordicus tegen het plaatsen van een flipperkast in Hippo was en ook ’principieel’ tegen het zelf spelen van een potje poolbiljart aldaar. Tevens zou hij hebben geprotesteerd tegen de komst van een tweede biljart. Wat die flipperkast aangaat kan Piet best gelijk hebben, maar ik betwijfel of dat eveneens geldt wat betreft de biljarts. In zijn artikel ‘Een dag Hippo’ voor de december 1978-editie van huisorgaan Hipporama schreef Sjoerd weliswaar: ‘’Ik hou niet van flipperen. Ik kick niet op machines.”, maar ook: “Ik biljart liever. Poolbiljart is een mooie sport.’’

Trap na

– pagina 119: Hier wordt uitgebreid geciteerd uit een verslag en uit een brief aan Sjoerd uit 1976, waarin een beleids- en begeleidingscommissie van Hippo een negatief oordeel velt over zijn functioneren als stafkracht. Persoonlijk ervaar ik dit als een pijnlijke, ongepaste trap na van Piet aan het adres van Sjoerd. De bewuste brief is nota bene nooit verstuurd (!), voor mij reden genoeg om er niét uit te citeren. Bovendien kan Sjoerd zich er niet meer tegen verdedigen, wat eveneens geldt voor andere aan hem gerichte beschuldigingen in het boek. Hij overleed immers op 3 mei 2015, aan slokdarmkanker. Piet speelt het nooit op de man, zegt ex-raadslid Jan van Olffen op bladzijde 165, maar naar mijn mening doet hij dat hier en ook elders in zijn biografie wél.

‘Flutscriptie’

– pagina 126: Piet gaat in op de eindscriptie van Sjoerd, waarmee hij in 1977 aan de Agogische Academie Friesland (AAF) in de Haniasteeg afstudeerde als sociaal-cultureel werker. Piet draait er niet omheen: hij vond het een ‘flutscriptie’. Dat mag, maar de Leeuwarder Courant was het blijkbaar niet met hem eens. Die achtte deze scriptie interessant genoeg om er op 10 maart 1979 een groot artikel aan te wijden onder de kop ‘Sjoerd Cuperus en het recht op werk’.

Piet in het boek: “In mijn herinnering was het een vijftiental enkelzijdig bedrukte, aan elkaar geniete A4-tjes met opvallend veel wit rond en tussen de tekst.” Hij zegt verder dat hij, “gezien de geringe omvang”, snel klaar was met het lezen van Sjoerds scriptie, die volgens hem als titel had ‘Een structurele oplossing voor een structureel probleem’. Piet zit er hier duidelijk naast, zo blijkt uit het LC-artikel. Daarin wordt de scriptie beschreven als ”een lijvig rapport, getiteld ‘Jeugdwerkloosheid, het open arbeidsprojekt’.” De krant meldt verder: ”Het boekwerk van Sjoerd – want dat kun je het toch wel noemen – verdween niet als zovele andere rapporten in een stoffige kast, maar fungeerde als leidraad voor het open arbeidsprojekt Inktwerk, dat begin januari van start ging in Hippo.” Inktwerk stelde werklozen in staat om met behoud van uitkering voor opdrachtgevers te werken in een grafische werkplaats.

Piet weer, in zijn memoires: “De structurele oplossing van het structurele jeugdwerkloosheidsprobleem die Sjoerd gevonden had, behelsde dat er meer overheidssubsidie gegeven moest worden.” Dat is op zijn minst heel kort door de bocht. Sjoerd liet zich in de LC in ieder geval veel genuanceerder uit: ”Een kant en klare oplossing voor het probleem werkloosheid is er niet, maar er zijn verschillende mogelijkheden die de moeite waard zijn om te proberen.” Naast het open arbeidsproject (“Er zouden er veel meer moeten komen.”) noemt hij in het artikel nog een aantal concrete ideeën om werk te scheppen.

HippoRockBeurs

– pagina 133: Piet deelt mee dat eind 1978 kon worden begonnen met de voorbereidingen voor de HippoRockBeurs: het initiatief van Hippo om popconcerten te gaan organiseren in de toen leegstaande Beurs aan de Wirdumerdijk. Volgens mij gebeurde dat wat later. Pas in de tweede helft van februari 1979 immers ging de raadscommissie Welzijn akkoord met het beschikbaar stellen van geld om de benedenzaal van het Beursgebouw tijdelijk geschikt te maken voor popconcerten. Vervolgens moest de gemeenteraad dit ook nog goedkeuren. Het was al zo ongeveer half maart, een maand voor het eerste concert, voordat Hippo-vrijwilligers van start konden gaan met het ombouwen van de ruimte tot popzaal. De naam HippoRockBeurs werd destijds trouwens aaneengeschreven; het boek heeft er drie woorden van gemaakt. Driemaal raden wie Piet bedoelt als hij zegt dat iedereen binnen Hippo enthousiast was over het idee om de Beurs als dependance voor rockconcerten te gaan gebruiken, behalve….

– pagina 134: Hier blijkt dat de naam Sjoerd Cuperus op de voorgaande stippellijn moet worden ingevuld. Piet beweert op deze en volgende pagina’s in steeds andere bewoordingen dat Sjoerd zich pertinent niet met de HippoRockBeurs wenste te bemoeien. Zo zat het naar mijn overtuiging zeker niet. Volgens mij wilde Sjoerd juist graag de muziekprogrammering voor de Beurs verzorgen (concerten organiseren was immers zijn grote liefde), maar heeft hij de strijd met Piet hierover verloren. Ter illustratie: ik was erbij aanwezig toen Piet en Sjoerd er in de Hippo-burelen hevig over aan het bekvechten waren. Een discussie die Piet (in elk geval voor dat moment) afkapte door luidkeels te roepen: ”IK doe de Beurs, Sjoerd!” En zo geschiedde uiteindelijk ook.

Wel voerde Sjoerd het woord tijdens de openingsavond van de HippoRockBeurs, op 14 april 1979, met optredens van Sweet d’Buster en de Leeuwarder support acts Agnes Grey en Crazy Honkies. Dat was Piet allerminst naar de zin, zoals duidelijk uit de biografie blijkt. Daarin staat niét dat hij vanuit de technische ruimte met Sjoerds microfoongeluid knoeide, waardoor diens openingswoordje voor een flink deel onverstaanbaar was. Piet stelt in het boek dat Sjoerd de HippoRockBeurs heeft “gesaboteerd waar hij maar kon”, maar het was juist Piet die op deze manier de openingshandeling saboteerde. Overigens werd voor de twee concerten van Herman Brood in de Beurs, veertien dagen daarop, volgens mij geen zaken gedaan met Koos van Dijk als manager (Piet voert hem wel als zodanig op), maar met Jos Reinards.

Samenzwering

– pagina 139 en 140: Piet haalt een door hem bij het Historisch Centrum Leeuwarden in het Hippo-archief gevonden briefje van Sjoerd uit januari 1979 aan, gericht aan Hippo-bestuursvoorzitter Mathieu de Greef. Daaruit kan volgens hem worden opgemaakt dat Sjoerd met De Greef en ene Harry heeft samengespannen ”om op een achterbakse manier de zaken binnen Hippo naar hun hand te zetten.” Piet vindt dit briefje ”een bewijs dat ik er niet ver naast zat” toen hij twijfelde aan Mathieus onbevooroordeeldheid jegens hem als voorzitter van de later dat jaar ingestelde commissie ter oplossing van het stafconflict tussen Piet en Sjoerd.

Maar wie dit briefje op pagina 261 leest, kan daaruit niet concluderen dat dit inderdaad zo is en dat er werkelijk sprake is geweest van een samenzwering met De Greef. Want het wordt niet duidelijk of deze iets met dat briefje heeft gedaan. Best mogelijk dat hij er afstand van heeft genomen of het naast zich neer heeft gelegd. Mathieu komt in de biografie tweemaal aan het woord met persoonlijke herinneringen aan Piet, maar nergens blijkt of hij in de gelegenheid is gesteld om op het bewuste briefje te reageren. In elk geval doet hij dit niet. Piet vermoedt dat de ’Harry’ in het briefje bestuurssecretaris Harry Drent is, maar die heeft hem laten weten zich er niets van te kunnen herinneren. Op pagina 159 wordt De Greef door Piet aangewezen als de hoofdschuldige aan de ondergang van Hippo. Zou Mathieu de kans hebben gekregen om zijn visie hierop te geven in het boek? Opnieuw geldt: het blijkt nergens uit en hij doet het niet.

– pagina 142: Piet stelt dat hij ‘’nooit” een formele en met redenen omklede ontslagbrief heeft gekregen, nadat het Hippo-bestuur had besloten ontslag voor hem aan te vragen. In de Leeuwarder Courant van 25 februari 1980 wordt echter gemeld dat hij wél een ontslagbrief heeft ontvangen, via zijn advocaat: een kopie van de brief die Hippo naar het arbeidsbureau had gestuurd.

Bewijs

– pagina 146: Dat Sjoerd zich volstrekt afzijdig hield van de HippoRockBeurs, zoals hier nogmaals wordt beweerd, valt eenvoudig te weerleggen. We lazen al dat hij prominent aanwezig was bij de opening. Maar er is ook ander bewijs. Men neme hiervoor de hoes van de ‘maxi-epee’ Members Only van de Leeuwarder band Suster Poppy ter hand. Op de foto voorop staat links Sjoerd afgebeeld, gestoken in het T-shirt voor HippoRockBeurs-medewerkers en zo te zien druk in de weer. Een plaat die is geschoten tijdens het op 5 mei 1979 in de HippoRockBeurs gehouden Bevrijdingsfeest, waar naast Suster Poppy werd gespeeld door de Groningse groep New Adventures en de formatie Fluster uit Leeuwarden. Twee weken later, op 20 mei, presenteerde Sjoerd het HippoRockBeurs-concert van Link Wray. Deze werd voorafgegaan door The Nits uit Amsterdam, die hij afkondigde met de woorden ”Nou, dy magge nóg ‘s over de Afsluutdiek komme!”