Jurist Hoekstra: Aanpak van personen met verward gedrag faalt – In Friesland honderden personen met registratie verward

De aanpak van personen met verward gedrag faalt. Dat zegt jurist Rein Jan Hoekstra in een evaluatie-onderzoek die hij vorige week naar de Tweede Kamer stuurde. Hoekstra, die de moord op politica Els Borst onderzocht en betrokken was bij het onderzoek naar de moord op politicus Pim Fortuyn, maakt zich grote zorgen over het gebrek aan urgentie bij de aanpak van personen met verward gedrag. De onderzoeker vindt dat de gegevens over personen met verward gedrag, die beschikbaar zijn bij de ggz, ook, onder voorwaarden, ter beschikking gesteld moeten worden aan de politie. Hoekstra vindt het onbegrijpelijk dat concrete maatregelen worden opgehouden door principiële discussies. ‘Ga zo’n overzicht nou maken zonder de hele tijd te vragen: kan dit formeel wel? Nee, stel het belang van het beschermen van de samenleving voorop’, aldus Hoekstra in NRC Handelsblad. Daarin zegt hij ook: ‘Erken dat er in dit land een aantal mensen rondloopt die gevaarlijk zijn en gevaarlijk zijn gebleken.’

Ook in Leeuwarden hebben we te maken met mensen met verward gedrag. Dit heeft geleid tot enkele dodelijke slachtoffers. Naast wat jurist Hoekstra opmerkt over de aanpak van personen met verward gedrag, blijkt er op andere fronten nog meer mis te zijn. Dat staat in het boek Vital Regions (uitgave NHL/Stenden) dat voor de zomer werd gepubliceerd. In Friesland werden in 2015 maar liefst 4700 personen geregistreerd met de definitie ‘verward gedrag’. Maar bij wat verward gedrag precies is, en hoe dat valt te beoordelen, plaatsen de samenstellers Dirk Willem Postma, Wietske Dijkstra, Hans Barf en Nynke Boonstra grote vraagtekens. Ze constateren dat de ‘definitiemacht’ van verward gedrag bij een beroepsgroep ligt die niet is opgeleid om dit gedrag te herkennen: de politie. Dit leidt ertoe dat er vervuiling ontstaat in de registratie. Hoewel de vier onderzoekers zeggen de dubbelingen en de vervuiling onmogelijk uit het register te kunnen filteren, wagen ze zich wel aan een meer concrete schatting. Volgens hen moet het aantal van 4700 teruggebracht worden naar 450 tot 1000.

Om welk getal het ook gaat: het zijn veel gevaarlijke personen en de registratie is krakkemikkig.

De Friese onderzoekers zeggen dat de 17 ervaringsdeskundigen die ze spraken het lastig vinden om een beschrijving te geven van verward gedrag. Verward gedrag kent volgens hen uiteenlopende verschijningsvormen: van het luidop praten tegen zichzelf en het dragen van opvallende kleding tot aan verbaal en fysiek geweld. Deze deskundigen geven ook aan dat de toenemende complexiteit van onze samenleving tot uitsluiting leidt en daarmee bijdragen aan de ontwikkeling van verward gedrag. Nieuwe vormen van digitale dienstverlening bijvoorbeeld, vormen een onneembare horde voor sommige burgers die moeite hebben met informatieverwerking en het gebruik van digitale toepassingen. Twee ervaringsdeskundigen leggen een verband met de versobering van de zorg en ondersteuning. Zij wijzen daarbij op signalen dat steeds meer mensen de zorgkosten niet of nauwelijks kunnen betalen en daardoor langer met psychische klachten rondlopen voordat zij om hulp vragen.

Bij jurist Hoekstra vielen ‘de schellen hem van de ogen’ toen hij ontdekte hoeveel fouten er waren gemaakt in het onderzoek naar de dood van Els Borst. ‘Fouten waarvan ik dacht: dat kan toch niet voorkomen? Wij zagen structureel problemen.’ Wat Hoekstra (gepokt en gemazeld op het ministerie van Algemene Zaken, lid van de Raad van State en twee maal informateur) in de zaak-Borst opviel: het totale gebrek aan urgentie om de problematiek rond verwarde gevaarlijke mensen op te lossen. Het is vooral te danken aan familieleden van Els Borst en familieleden van dader Bart van U. dat er werk van is gemaakt. Toen Bart van U. zich bij het politiebureau meldde om zijn straf uit te zitten, werd hij weggestuurd. De agent keek in het systeem en kon de veroordeelde niet vinden. Hoekstra: ‘Computer says no.’

Andries Veldman