It is net poerbêst yn Súdwest – Mager optreden burgemeester De Vries

It is net poerbêst yn Súdwest

door redactie Liwwadders

De bestuurlijke gelederen in Súdwest-Fryslân (SWF) staan in november 2019 op springen. Dat valt af te lezen uit het recent bekendgemaakte integriteitsonderzoek van Necker van Naem naar de rol van de toenmalige PvdA-wethouder Stella van Gent inzake de aankoop van een pand in Sneek. Zij vertolkt de hoofdrol in een politiek schouwspel waaraan enkele verbijsterende kenmerken vastzitten. Burgemeester Jannewietske de Vries (PvdA) speelt een niet te onderschatten bijrol.

Wie initieert het onderzoek?

Van Gent heeft als wethouder de sociale werkvoorziening Empatec in haar portefeuille. Samen met Harry de Wit, de directeur van Empatec, blijkt ze eind oktober 2019 een pand te willen kopen in de Sneeker binnenstad. Deze transactie doet kort daarop de wenkbrauwen fronsen van de vier andere wethouders, maar niet die van burgemeester Jannewietske de Vries en gemeentesecretaris Pieter Zondervan. Het duo staat er welwillend tegenover, blijkt uit een bijeenkomst op maandag 4 november. Het opgeven van beleidsonderdeel Empatec door Van Gent en een eventueel integriteitsonderzoek worden in dit overleg ook genoemd. Uit het college-overleg, een dag later, blijkt: “Het voornemen van een integriteitsonderzoek komt eveneens op tafel, waarbij mevrouw Van Gent aangeeft dit onderzoek ook zelf te wensen.” Van Gent geeft dus instemming, maar is niet de initiator. Dat is ook niet De Vries, gezien haar uitlating de dag daarvoor. Uiteindelijk wordt burgemeester De Vries de opdrachtgever richting Necker van Naem, want dat is formeel haar taak. Het blijft giswerk welke wethouder of wethouders daadwerkelijk bepalend is of zijn geweest in de aanvraag van het integriteitsonderzoek.

Vertrouwen in Van Gent weg

Op woensdagavond 6 november is er een bijeenkomst van de commissie Boarger en Mienskip waarin Van Gent andere opvattingen bezigt dan het college “die feitelijk dan wel in de perceptie van collegeleden afwijken van het collegestandpunt”, schrijven de onderzoekers. En: “Wel bestaat er een eenduidig beeld dat dit de druppel was voor de overige collegeleden als het gaat om het vertrouwen in mevrouw Van Gent, waarmee de waardering op inhoud eigenlijk niet meer relevant is.” Daarna volgen diverse bijeenkomsten waarin het wantrouwen tegenover Van Gent wordt bevestigd. Op vrijdag 8 november belt wethouder Offinga (CDA) naar De Vries met de mededeling dat het vertrouwen in Van Gent wordt opgezegd. Van Gent bungelt. Op zondag 10 november stuurt De Vries nog aan op mediation, die niet van de grond komt. Op maandag 11 november weigert Van Gent op te stappen. De burgemeester deelt nog aan Van Gent mede dat ze niet welkom is in het college-overleg van dinsdag 12 november. Na de begrotingsbehandeling van 14 november trekt de PvdA zich terug uit het college. Van Gent staat op vrijdag 15 november buiten de politieke arena van Súdwest.

Van Gent weigert medewerking

Opdrachtgever De Vries zoekt tussentijds contact met Necker van Naem, die het integriteitsonderzoek op zich neemt. De onderzoekers vragen op 15 november Van Gent een verklaring te tekenen om reeds ontvangen (persoons)gegevens te mogen gebruiken. Drie dagen later geeft Van Gent aan niet mee te werken, omdat zij zich niet kan vinden in de onderzoeksopdracht, de wijze van uitvoering en het ‘opdrachtgeverschap van de burgemeester’. Zonder twijfel is haar opstelling beïnvloed, doordat ze uit het college is gemanoeuvreerd. Hoe dan ook, de onderzoekers gaan niet met Van Gent in gesprek. Ze interviewen de anderen, wethouders en ambtenaren, tussen 19 november en eind november.

Conclusies van Necker van Naem

De onderzoekers zijn van mening dat Van Gent onvoldoende zorgvuldig heeft gehandeld “met het oog op het voorkomen van de (schijn) van belangenverstrengeling, zowel op relationeel als op financieel vlak”. Daarnaast is er geen “concrete aanwijzing dat de persoonlijke belangen van Van Gent de belangen van SWF hebben geschaad”. Een andere conclusie luidt dat Van Gent onvoldoende integriteitsbewustzijn heeft getoond ten aanzien van “het inlichten van betrokkenen binnen de gemeente en daarbuiten” over de voorgenomen aankoop. Ook was het beter geweest dat ze anderen binnen de gemeente eerder had geïnformeerd inzake de voorgenomen transactie. En dat ze zich aan afspraken had gehouden met het college betreffende het in kennis stellen van externen.

Zienswijze Van Gent  

Op 1 december levert Van Gent een uitgebreide zienswijze in bij Necker van Naam, die in zijn geheel als bijlage 3 in het rapport staat. Het is een verweer van tien pagina’s, tegen allerlei onderdelen van het integriteitsrapport. Aan de hand van deze zienswijze doet Necker van Naem wel tekstuele aanpassingen in de eindtekst van het onderzoeksverslag.

Van Gent schrijft: “Het is in mijn optiek spijtig en onnodig dat we voorafgaand aan het onderzoek geen overeenstemming hebben kunnen vinden aangaande de onderzoeksopdracht en hoe die uit te voeren.” Hier vergeet Van Gent de onafhankelijkheid van de onderzoekers. De afgetreden wethouder toont zich ook ontevreden dat de directeur van Empatec niet is ondervraagd, de voorzitter van de Raad van Commissarissen (Empatec) en tenslotte de makelaar. Daardoor is volgens haar het rapport eenzijdig opgesteld.

Door de reactie van De Vries, en in zekere zin ook die van Zondervan, over de aankoop van het pand op maandag 4 november, denkt Van Gent integer te hebben gehandeld. Eveneens bestrijdt ze dat er een afspraak gemaakt is over communicatie richting externen. Van Gent pleit dat er wel sprake is van voldoende integriteitsbewustzijn omtrent het inlichten van betrokkenen binnen de gemeente en daarbuiten van de voorgenomen aankoop. Ook ging ze bijtijds naar de burgemeester, stelt ze.

Slot

Allereerst wijzen de onderzoekers terecht op het begrip verantwoordelijkheid. Het is van Van Gent een onjuiste gedachte haar integriteit te laten afhangen van de opstelling van de burgemeester en de gemeentesecretaris, omdat ze daarmee verantwoordelijkheid buiten zichzelf legt. De weigering van Van Gent om mee te werken aan het onderzoek als geïnterviewde is zwak, evenals de stellingname dat ze mee had willen spreken over de onderzoeksopdracht. Dit is een enorme misvatting over wat er nu werkelijk aan de hand is.

Van Gents zienswijze vormt een zelfstandige rapportage in en over een rapportage. Het is een gedetailleerd verslag van tien pagina’s en vormt een directe beoordeling van de onderzoekers van Necker van Naem. Het is een toonbeeld van een ex-politica die een gerenommeerd onderzoeksbureau de les leest.

Burgemeester Jannewietske de Vries voert geen regie in het proces. Zij had samen met gemeentesecretaris Pieter Zondervan op maandag 4 november direct op de rem moeten trappen ofwel Van Gent direct bepaalde consequenties behoren mede te delen. Dan was veel heisa voorkomen. Ook de vier zittende wethouders hebben in de gang van zaken laten zien het gezag van De Vries niet hoog te achten. De Vries deelt Van Gent ook nog mede dat zij niet welkom is in het college-overleg van 12 november. Een boodschap zonder franje natuurlijk.

Het bestuurlijk vermogen van burgemeester De Vries is niet van een indrukwekkend hoog gehalte. Ze heeft eerdere openbaarmaking van dit integriteitsonderzoek tegengewerkt. En tot op heden heeft ze nog geen onderzoek laten instellen naar de werkwijze van gemeentesecretaris Zondervan. Het wegwerken van ambtenaren op aandringen van deze gemeentesecretaris is een veelbesproken gegeven. In de organisatie levert dat veel onrust op. Burgemeester De Vries blinkt in de media uit in oppervlakkigheden als ‘grutsk op Fryslân’ en ‘mienskip’.

Ten tijde van het lopende integriteitsonderzoek zegt De Vries in Binnenlands Bestuur (22 november 2019): “Ik heb geprobeerd in dit college een vloer van veiligheid en vertrouwen te leggen en dan is het moeilijk om te zien dat die vloer het niet overal meer houdt.” Concreet gezegd: De Vries zakt door de ijsvloer van het beschreven proces.