Friesland is klaar voor de toekomst. Dat stelt de (zakelijke) uitgave Fries Journaal op de voorpagina na het opleveren van tal projecten omtrent harde infrastructuur als (vierbaans)wegen en aquaducten. Over voor welke toekomst deze provincie klaar is laat het blad zich wijselijk niet uit. Hoe Friezen hun toekomst zien gaan we hopelijk in 2018 ontdekken. Harde infrastructuur voldoende, maar hoe nu verder met de landschapspijn veroorzaakt door die wegen en de afnemende biodiversiteit door intensieve melkveehouderij? Tijd voor verandering. Leuk onderwerp, veranderkunde. Er zijn boeken over volgeschreven, mijn favoriete zijn geschreven door http://nl.wikipedia.org/wiki/Peter_Senge in de serie De Vijfde Discipline. Ik heb ze bijna allemaal behalve die over lerende scholen. Onderwijsgevenden brengen anderen kennis en vaardigheden bij maar leren zelf nauwelijks of niet en daarom zijn er weinig lerende scholen. Dat boek uit de serie mis ik niet. Het denken in systemen laat zich in het kader van LF2018 mooi illustreren met de wisselwerking tussen de uitbaters van verblijfsaccommodaties en organisatoren ven (culturele) evenementen. Het zal duidelijk zijn dat de kans op een overnachting toeneemt wanneer er in de nabijheid van een accommodatie een evenement wordt georganiseerd. Meer evenementen, meer overnachtingen, het ene fenomeen versterkt een ander. Organisatoren zien graag bezoekers verschijnen, liever meer dan minder. Systeemdenken ontstond na het niet uitkomen van voorspellingen in het kader van het rapport Grenzen aan de groei. Extrapoleren van trends uit het verleden naar de toekomst werkt niet, de wereld waarin we leven verloopt allesbehalve lineair.

Meer (culturele) evenementen des te meer overnachtingen, er zijn echter grenzen aan groeiprocessen. Evenementen organiseren kost geld, de hoeveelheid beschikbare subsidie wordt door politici naar boven begrensd. De dames en heren zouden meer subsidie beschikbaar kunnen stellen maar als er een tekort aan creatieve concepten ontstaat worden de potjes niet of oneigenlijk benut. Kenmerken van systemen: groeiprocessen lopen tegen (kunstmatige) grenzen aan, verschijnselen versterken of verzwakken elkaar met enige tijdvertraging. Elk systeem kent terugkoppelingen, elk systeem streeft naar evenwicht. Wie iets wil veranderen doet er verstandig aan deze elementen in de realiteit te (onder)kennen. Denk aan het voorbeeld van de overnachtingen in relatie tot de georganiseerde evenementen en de beschikbare subsidies.

Bij veranderingen gaat het niet zelden om een balletje aan het rollen te krijgen. Kortom, waar liggen je aangrijpingspunten. Een mooi voorbeeld waaruit blijkt dat dat niet eenvoudig is, is het volgende berichtje http://www.lc.nl/friesland/Doarpswurk-leert-dorpen-%E2%80%98initiatiefkunde%E2%80%99-22581715.html . Kleine kans dat mensen dit berichtje gelezen hebben, grote kans dat er met de inspanningen van dit Friese dorp niks is gebeurd. Het initiatief voor een handleiding tot het nemen van initiatieven zou het kristallisatiepunt van een sneeuwbal kunnen worden, ware het niet dat slechts weinigen er weet van hebben. Hoe de erfenis van het project LF2018 eruit gaat zien is koffiedikkijken, erover nadenken is zeker niet verkeerd en dan met name over de rol van politici. Die zijn soms nodig in verband met wet- en regelgeving en het beschikbaar stellen van publieke middelen. Politici zijn niet zelden lastige danspartners, ze uitnodigen op de dansvloer van verandering vereist huiswerk maken. Systeemdenken is een geschikt aangrijpingspunt, politici oproepen een visie te ontwikkelen voor na 2018 niet.