Het grote orgel werd verkocht aan bierbrouwer Freddy Heineken

André Keikes (1957) is journalist, illustrator en beeldend kunstenaar. Hij bracht zijn vroege jeugd door aan de Nieuwestad in Leeuwarden, met opgang aan de Oude Lombardsteeg, boven de vroegere schoenwinkel van Hoogenbosch (later Dolcis en nu een deel van Van Haren). Hij werkte 35 jaar als redacteur van de Leeuwarder Courant.

André’s vader, H(enny) W. Keikes (1926-1985) werkte veertig jaar voor de Leeuwarder Courant, waarvan lange tijd als chef van de stadsredactie. In André’s beleving als kind kende zijn vader vrijwel iedereen in Leeuwarden, getuige de talloze mensen die hij groette op straat. Hij schreef vanaf 1960 tot medio 1972 onder de rubriekstitel ‘Och heden ja!’ wekelijks zijn destijds zeer geliefde krantenartikelen over oud-Leeuwarden, die later ook succesvol waren in boekvorm. Hij publiceerde verder boeken over de jeugd van Margaretha Geertruida Zelle (Mata Hari), de geschiedenis van De Harmonie en het Diaconessenhuis.

Deze verhalen schreef André onder meer op basis van zijn eigen herinneringen aan die tijd, met ‘Och Heden Ja’ in het achterhoofd. Het lag geruime tijd in een la, nadat André’s tweelingbroer Saco, met wie hij samen opgroeide in de beschreven periode, in 2011 plotseling overleed.

===========================================================

Foto: HCL

Heropvoering Leeuwarden

Draaiorgel De Gouwe

Binnensteden zijn welbeschouwd heel theatrale plekken, met al die kleurrijke en verlichte façades, etalages en interieurs, terrassen, uitstallingen. Muziekje erbij. Maar een stadscentrum is helemaal een magisch theater als je klein bent. Het was er in de jaren vijftig en zestig relatief stil, mensen shopten niet voor de fun, maar deden er de noodzakelijke boodschappen, dus waren ook weer redelijk snel vertrokken als de tassen gevuld waren. De winkelpanden waren doorgaans nog eigendom van de winkelier en niet van een speculant. Keurig onderhouden, voorzien van fraaie inloop-etalages en binnen vaak van geheimzinnige kastjes en laatjes.

Onder meer (witte en beige) onderbroeken en onderhemden haalde je bij Boekema aan de ‘stille kant’ (nu: zonzijde) van de Nieuwestad, achter de Waag, zeg maar. Verf en boenwas bij Bart Vossenberg, wiens nageslacht nu zaken doet in de Wagnerstraat en op internet. Schoenen bij onder meer Hoogenbosch of buurman Van Haren en groente bij de gebroeders Dames op de Nieuwestad, op de hoek van de St. Jacobsstraat of bij Fahner op de Wirdumerdijk.

Mede door dat doelgerichte kopen, waren de straten niet overvol met slenterende mensen, die bovendien niet opdringerig werden aangesproken door promotieteams, zoals tegenwoordig. Ja, voor de kerst stonden de kerstpotten van het Leger des Heils op straat en een enkele keer kwam er iemand schudden met een collectebus. Voor het Bio Vakantieoord misschien.

En natuurlijk was er het orgel van Klaas Tolsma. Draaiorgel De Gouwe was een topper in het wereldje van de draaiorgels. Een prachtding als je er van houdt. Tot 1978 voortgetrokken door Noorse fjordenpaardjes. Soepel met de hand gedraaid door de orgelman zelf, die ook de muziekboeken inlegde en van een muis- of tennisarm nog nooit had gehoord.

Het publiek stond graag te kijken bij de achterkant, waar de geponsde harmonicaboeken open en dichtklapten en Tolsma de ene arm voor de andere wisselde, terwijl de andere kant feitelijk de mooie kant was. Daar stonden drie sierlijke, slanke poppen, waarvan er een het dirigeerstokje hanteerde en de twee andere tegen goudkleurige bellen stonden te meppen. Aan die kant was ook de Oldehove geschilderd. Later werd De Gouwe geautomatiseerd. De paardjes verdwenen en de orgelman kon het draaien overlaten aan een puffend machientje.

Tolsma en zijn mannen gingen bij alle winkels langs, ook bij de mensen die er boven woonden. Die hoefden van hem niet speciaal naar beneden te komen. Hij deed zijn pet af en de bewoners mikten hun in een papiertje gevouwen muntjes gewoon naar beneden, in de pet. En dan ging het weer verder. Ook door de wijken rond het centrum. Vaste prik.

Maar ook De Gouwe was niet voor altijd. Tolsma was slechts de exploitant en de eigenaar, draaiorgelfenomeen Gijs Perlee in Amsterdam, wilde hem terug toen de twee het niet eens werden over de huurprijs, misschien mede omdat iemand anders (veel) meer wilde betalen. Begin jaren negentig werd duidelijk wie dat was. Het grote orgel werd verkocht aan bierbrouwer Freddy Heineken, die hem in zijn showbrouwerij op de Stadhouderskade in Amsterdam als stukje Hollands eigene ging gebruiken.

De opvolger werd Tolsma’s eigen pierement, draaiorgel De Fruitschalen, een oud draaimolenorgel dat, vastgeschroefd aan een vrachtwagen, nog steeds dienst doet in Leeuwarden. Het heeft vijf vrouwenpoppen, waarvan er ook een een dirigeerstokje hanteert, maar verder in niets lijken op die drie ouwe van De Gouwe.

draaiorgel de Gouwe