Gerrit Ybema: Elite houdt de ontwikkeling van Friesland tegen – Er komen vrouwen op je af die iets van je willen

(Ook deze herfst enkele mooie artikelen opgediept uit ons archief; voorjaar 2002)

Gerrit Ybema

‘De elite houdt de ontwikkeling van Friesland tegen’

Bewindsman Gerrit Ybema studeerde economie, werkte bij de provincie Friesland en was van 1986 tot 1989 raadslid voor D66 in de gemeenteraad van Leeuwarden. Nadat hij zijn partij van één naar vijf zetels had getild vertrok hij naar de Tweede Kamer. In 1994 werd Ybema staatssecretaris van Economische Zaken in het kabinet Kok. Na de verkiezingen van 15 mei is hij demissionair bewindsman. Ybema solliciteert voorlopig nog niet naar een nieuwe baan want hij acht het niet uitgesloten dat de partijen D66 nog nodig hebben in een nieuw kabinet, mocht Fortuyn van deelname worden uitgesloten. Een gesprek over macht, vrouwen, Friesland en Fortuyn.

Over Friesland spreekt Ybema in lovende termen, de provincie is hem duidelijk aan het hart gebakken. Dat bleek kortgeleden op een bijeenkomst van ondernemers in Dokkum. De zakenlieden hingen aan zijn lippen. Maar of ze echt iets wijzer werden? Al twintig jaar zeuren ze daar bij Dokkum tevergeefs over een snelle wegverbinding maar de bestuurders lijken geen deuk in een pakje boter te kunnen slaan. Ybema sprak zijn verbazing uit over zoveel bestuurlijke onmacht. Dokkum lijkt symptomatisch voor de rest van de provincie. Wat vindt hij nou echt van de mentaliteit van het bestuur in de provincie?

‘’Friesland heeft een heel positief imago, zowel landelijk gezien als internationaal. Daartegenover staat het beeld binnen Friesland zelf. Er is een vrij grote groep in Friesland die alles wil houden zoals het is, dat menen ze vrij letterlijk. Het zijn niet alleen FNP’ers, maar ook andere groeperingen. De andere stroming zegt: we willen de traditionele waarden overeind houden maar we willen ons ook verder ontwikkelen. Het is een verlammende tegenstelling. De twee groepen houden elkaar in een houdgreep. Er is niet doorheen te breken. Het Kompasbeleid, zoals we dat hebben voor het noorden, is juist bedoeld om dit te doorbreken. Neem Sportstad Heerenveen, dit is typisch zo’n voorbeeld hiervan. Het is een goed project dat als trekker van de economie kan fungeren. De provincie heeft enkele van deze grote projecten met een grote potentie nodig, om de economie verder op gang te krijgen. Ik ben dan ook erg verbaasd als dan Joop Atsma (Tweede Kamerlid voor het CDA) dan toch kreten uitslaakt als ‘ja, maar’, en ‘doe het nou maar niet’. We moeten juist vooruit!’’

‘’De andere verlammende tegenstelling is die tussen stad en platteland. De Friese steden moeten zich sociaal-economisch sterk kunnen ontwikkelen, met Leeuwarden voorop. De steden zijn de dragers voor de economie. Leeuwarden moet hierbij een zwaar accent krijgen. Leeuwarden zou veel meer voor Friesland kunnen betekenen als het net even groter was. Het zou een stad moeten zijn met 125.000 inwoners, de 100.000-grens is psychologisch een heel belangrijke in bestuurlijk Nederland. Maar we zitten hier vast aan de verdelende rechtvaardigheid, ieder z’n deel. De andere groep roept meteen: ‘de lytse doarpen’. Natuurlijk zijn die kleine dorpen ook belangrijk, maar dat is van een andere orde. Degenen die dat roepen nemen een verdomd elitair standpunt in. Het zijn vaak mensen die het goed voor mekaar hebben, een goed inkomen en een mooie woning bezitten. Ze willen alles houden zoals het is en zeggen in feite ‘we nemen de sociaal-economische toestand op de koop toe’. Dat hun kinderen en kleinkinderen hier straks geen banen kunnen vinden is voor hen van minder belang.’’

Gemeentebestuur moet zure, benepen mentaliteit doorbreken

Leeuwarden is hij steeds meer gaan waarderen. Een stad met potentie die verzilverd kan worden als de wethouders bestuurskracht tonen. Maar daar schort het aan. Als hij de huidige wethouders op zijn netvlies tovert mist hij schwung, gedrevenheid, actie en enthousiasmering.

‘’Een prachtige compacte stad. Als kind vond ik de stad saai. We kwamen er niet zo vaak. We waren – ik kom uit Schettens – gericht op Bolsward en Sneek. In Sneek gebeurde veel meer. Leeuwarden bruiste niet. Nu ik er sinds 1979 woon heb ik meer waardering voor de stad. Het is een prachtige compacte stad met een zorgvuldig bewaard gebleven monumentale binnenstad, en binnen tien minuten fiets je tussen de koeien. Die combinatie maakt de stad heel bijzonder. Deze stad heeft een krachtig bestuur nodig. Dat bestuur moet de huidige zurige, benepen mentaliteit doorbreken. ‘Ut is niks en ut wurdt niks’, zijn verhalen uit de oude doos. Een gemeentebestuur moet zeggen: we hebben niks met die mentaliteit. Men zou meer flair en visie moeten tonen, een bestuurder moet anderen enthousiast kunnen maken voor zijn plannen.’’

De Westergozone is geen economische zone

De stad heeft volgens Ybema op de verkeerde paarden gewed als het gaat om de economische ontwikkeling. Plan na plan wordt er door dure adviesbureaus ontwikkeld (Buro van Riek: 2 miljoen gulden) zonder dat er overigens veel nieuws uit voortkomt. Men zou in plaats daarvan ook oude ideeën eens uit de onderste lade kunnen halen. Ybema verwijt vooral de Leeuwarder PvdA een kortzichtige politiek op dit terrein. Het pompen van energie in de van boven opgelegde Westergozone (economisch ontwikkelingsgebied) is verloren energie, het is een doekje voor het bloeden. Ook hier durven de Leeuwarder wethouders geen harde keuzes te maken, net zomin als er protesten van economiewethouder Brok (VVD) opklinken nu de Waddenzee op slot gaat.

‘’Leeuwarden moet snel de noord-zuidas richting Heerenveen ontwikkelen. Ik verwijt het gemeentebestuur dat dat nog steeds niet is gebeurd. Concentreer je op de Werpsterhoek. Dat vertelde ik al tijdens de algemene beschouwingen in 1987, toen ik in de gemeenteraad zat. Maar na 15 jaar staat er nog niks! Zie je activiteiten als je Leeuwarden vanuit het zuiden nadert? Nee, niks! Je moet bedrijvigheid tonen. Laat zien wat je hebt. De activiteiten zijn allemaal weggestopt. De PvdA voelde er niks voor, die hielden niet van zichtlocaties, die zeiden: ‘De Hemrik moet vol’. Nu heeft Leeuwarden de Westergozone. Maar de Westergozone is geen economische zone. We hebben in Friesland maar één economische zone en die loopt van Joure naar Drachten. Maar ja, we moeten toch ook iets met Leeuwarden en Harlingen, vandaar die Westergozone. Als de markt iets anders aangeeft moet je niet gevangen blijven in zaken die je eens hebt afgesproken. Laat die Westergozone liggen en kijk waar de kansen wél liggen. Ik ben er van overtuigd dat die aan de noord-zuidas liggen. Aan die kant moet je zijn. Daar zou je fantastische dingen kunnen realiseren. Ik vrees bovendien dat de Waddenzee op slot gaat. Heel erg jammer, het had niet gehoeven. Met goede regels had je de ontwikkeling aan de randen veilig kunnen stellen, dat gaat toch niet ten koste van de Waddenzee? Kom nou! Voor de ontwikkeling van Harlingen is dit beleid absoluut onverantwoord. Gaswinning in de Waddenzee kan veilig. De tegenstanders willen er een natuurpark van maken. Hier klinkt weer hetzelfde elitaire standpunt van mensen die het allemaal goed voor elkaar hebben. Ze zeggen: jammer voor de anderen, werk kunnen we hen niet bieden. Over vijftig jaar groeit er gras in de Waddenzee.’’

Man met macht is mannetjesaap

Door het raam van de Brasserie ziet Ybema een jonge vrouw bij de parkeermeter staan. ‘’Kijk, is dat niet Annet van der Hoek (Tweede Kamerlid voor de PvdA). Ja, het is Annet, wat een kinky leren rok heeft ze aan.’’ Vrouwen? ‘’Hoe het met de liefde gaat? Prima. Ik woon al een hele tijd alleen. Ik ben ook nooit thuis, ben veel in het buitenland. Mijn scheiding in 1990 heeft niks met het vertrek naar Den Haag te maken. De meeste kamerleden zitten drie dagen in de week in Den Haag maar vertrekken ’s avonds naar huis. Vroeger was dat anders. Vijf jaar geleden ontstonden er van die gossip-rubriekjes in de bladen, maar men was al snel door de onderwerpen heen. Je moet je er niet al te veel van voorstellen. Maar, die ervaring heb ik wel als bewindspersoon, macht trekt vrouwen aan. Het heeft allemaal te maken met het diepe in ons. De vrouwtjesaap zoekt een mannetjesaap. De man met macht is de mannetjesaap. Kissinger zei het al: macht is het sterkste afrodisiacum. Welk soort vrouwen op macht afkomt? Er komen vrouwen op je af die iets van je willen, die gebruiken hun charmes om zakelijk iets voor elkaar te krijgen. Dat merk ik nog sterker in het buitenland. Daar mag ik mij minister noemen, hier ben ik staatssecretaris en moet je niet zoveel praatjes hebben, maar in het buitenland is minister ook nog heel wat meer dan hier. Nee, dat is niet de reden dat ik vaak in het buitenland zit, maar het is ook niet een reden om níet naar het buitenland te gaan. Nee, het is niet zo dat mijn Chinese collegaminister even wat vrouwen regelt voor op de hotelkamer.’’ En dan gekscherend: ‘’Dat is één van mijn teleurstellingen in deze functie. Het zou toch mooi zijn dat bij thuiskomst er twee hele mooie dames per ongeluk op mijn hotelkamer waren achtergebleven om mijn kamer op te ruimen.’’ Zijn groene ogen glinsteren. ‘’In Japan is men gereserveerd, maar in Brazilië is het allemaal erg lichamelijk. Het is nou niet zo dat als je daar een vrouw treft je haar meteen begint te zoenen, maar het wordt bij het afscheid wel als onbeleefd ervaren als je dat niet doet. In ons land kijk je stiekem als een vrouw een mooie jurk aan heeft, in Brazilië is het een belediging als je haar jurk niet goed bekijkt en daar geen opmerking over maakt.’’ De grote handen gaan heen en weer boven het cafétafeltje.

Eten

Hij houdt ook van lekker eten, de ene keer is dat met de koningin, de andere in McDonalds. ‘’Lekker was voor mij restaurant De Grote Verwarring van Marijke van Essen. Heel goed, ik betreur het zeer dat het verdwenen is. De Vrouwenpoort vind ik ook een goed restaurant, een heel leuke sfeer. Met mijn zoons eet ik wel eens bij Yucatan of in de Lachende Koe, ook leuk.’’ Z’n huis in het centrum van Leeuwarden is meer een tussenstation tussen China en Brazilië. Huiselijkheid kent hij nauwelijks. ’Dat is een bijzonder begrip voor mij, want ik ben bijna nooit thuis. Als ik op vrijdag om acht uur ’s avonds door mijn chauffeur bij huis word afgezet loop ik even naar McDonalds op de Wirdumerdijk. Mijn menu? Een grote friet, salade naturel met blue cheese-saus en een broodje visfilet. Als ze me aan zien komen roepen ze al: vis! Ik eet heel veel exclusief en dan is McDonalds een lekkere tegenhanger van al die carpaccio en hertenbiefstukjes. Alles is heel betrekkelijk.’’

We hebben steken laten vallen

Die betrekkelijkheid is ook van toepassing op politiek Den Haag. De opkomst van Pim Fortuyn zou D66 nog wel eens in de kaart kunnen spelen, zo denkt Ybema. Voorlopig is hij nog niet aan het solliciteren naar een andere functie. Wat is er toch aan de hand in Nederland? ‘’Onvrede. Een zekere opstandigheid. De kiezer wil actie. Het komt voort uit een groep waarmee op zich niet zoveel aan de hand is. Die heeft iets van: acht jaar paars is genoeg, we gooien eens een knuppel in het hoenderhok en maar zien wat er van komt. Gaat het mis dan raakt het ze niet, ze redden zich wel. Je moet dit verschijnsel wel serieus nemen. We hebben onvoldoende contact met de kiezer gehad om te weten wat er leeft. We hebben steken laten vallen. We hebben niet goed gezien hoe snel de steden van kleur veranderen. We hebben politiek leiderschap nodig. Het poldermodel is toch een beetje zo van: overleggen tot we erbij neervallen en dan krijg je oplossingen van vlees noch vis. We hebben iemand nodig die de problemen inventariseert, de problemen benoemt, keuzes maakt en zegt: zo doen we het. Het gaat eigenlijk maar om vier thema’s: wao, asielbeleid, files en de veiligheid. Maar als ik Fortuyn zo bezig zie, dan zijn we tot aan de kerst nog demissionair. Ik heb nog nergens gesolliciteerd en kijk wat dat betreft ook niet om me heen. Ik sluit een terugkeer in het kabinet niet helemaal uit. Als we twaalf zetels halen, en dat kan nog steeds, dan zou het kunnen zijn dat men D66 in een coalitie heel goed nodig heeft.’’

Andries Veldman