Geluid van F-16 wordt geruild tegen geluid van F-35 – Gemeente dringt niet aan op correcte vergunningverlening

Foto: Ministerie van Defensie

Op grond van geheime geluidsrapporten stelt de inspectie dat de komst van de F-35 geen extra lawaai veroorzaakt op de Vliegbasis Leeuwarden. Geluid van de F-16 geruild tegen geluid van de F-35.

door Gina Kamsma, 29 juli 2020

Eindelijk is aan Liwwadders duidelijk gemaakt waarom de komst van de straaljager F-35 op de Vliegbasis Leeuwarden milieuneutraal zou zijn. De Inspectie voor de Leefomgeving en Transport van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft Liwwadders twee vergunningen uit 2019 toegestuurd waaruit moet blijken dat de geluidsbelasting van straaljagers op woningen niet toeneemt door de lawaaierige F-35. Defensie zou geluidsruimte van de F-16 hebben geruild tegen geluidsruimte van de F-35. Minder lawaai van F-16’s en meer lawaai van de F-35’s. De geluidsbelasting moet minimaal gelijk blijven, vindt de inspectie. Volgens de inspectie is, tenzij sprake is van een incident, maximaal 55 decibel geluid op de gevels van woningen acceptabel bij het grondgebonden geluid van straaljagers. Dat is het geluid dat de vliegtuigen maken terwijl er nog contact is met de grond. Omdat alle geluidsrapporten in verband met de veiligheid van de Staat niet openbaar worden gemaakt, is dit niet te controleren.

Gemeente Leeuwarden is wettelijk adviseur maar verzuimt om adviezen te geven – Wie zwijgt, stemt toe

Eerder deed Liwwadders er melding van dat de gemeente wettelijk adviseur is bij iedere vergunning voor de Vliegbasis Leeuwarden. De aanvragen voor de vergunningen van 5 september en van 28 november 2019 voor de F-35 zijn aan de gemeente voorgelegd. In beide vergunningen staat dat de gemeente geen adviezen heeft gegeven. Daarom gaat de inspectie er maar vanuit dat de Gemeente Leeuwarden kan instemmen met het verlenen van de vergunningen. Wie zwijgt, stemt toe. Naar aanleiding van vragen uit de gemeenteraad (PAL GroenLinks) hierover, laten burgemeester en wethouders weten, dat ze de vergunningsaanvragen niet goed kunnen beoordelen. Het lijkt aannemelijk, dat het milieu en de gezondheid van omwonenden goed worden beschermd, aldus B&W. Maar zonder de geheime geluidsrapporten hebben B&W geen goede beoordeling kunnen maken. B&W hadden de inspectie echter naar aanleiding van de aanvragen kunnen adviseren de informatie over het geluid wel aan hen bekend te maken. Zij hadden kunnen melden dat zij als overheidsbestuurders de veiligheid van de Staat niet in gevaar zullen brengen en dus het materiaal niet openbaar zullen maken. Daaraan had kunnen worden toegevoegd dat B&W de plicht hebben goed voor het milieu en de inwoners te zorgen.

Geen inbreng gemeente in overleg met Defensie – B&W: vliegbasis heeft niet de juiste vergunningen

B&W erkennen in dezelfde brief aan de gemeenteraad dat de vliegbasis twee benodigde vergunningen niet heeft. Eén voor de gehele vliegbasis op de grond die bedoeld is om het milieu te beschermen, waaronder de gezondheid van mensen. Ter vervanging van de oude vergunning van 14 juni 2001 moeten de milieugevolgen van de huidige vliegbasis beoordeeld worden op basis van de actuele technische en wetenschappelijke inzichten. Op de tweede plaats ontbreekt een vergunning voor de bescherming van de natuur tegen negatieve gevolgen van de vliegbasis als geheel, ook in de lucht.

Gemeente dringt niet aan – Wethouder De Haan was aanwezig maar heeft niets ingebracht

Een natuurvergunning heeft de vliegbasis nog nooit gehad, ondanks beloftes van Defensie van al jaren geleden om deze aan te vragen. In het halfjaarlijkse overleg met Defensie heeft de gemeente niet aangedrongen op het spoedig aanvragen van deze vergunningen door Defensie. Leeuwarden heeft namelijk geen specifieke inbreng gedaan op dit onderwerp, omdat de vergunningssituatie met regelmaat op de agenda staat, aldus B&W. Het verslag van de bijeenkomst van 11 november 2019 toont dat slechts het ontbreken van de milieuvergunning is besproken, waarbij Defensie heeft gemeld dat de aanvraag voor de vergunning op de lange baan is geschoven. Wethouder Hein de Haan (PvdA) was aanwezig maar heeft ook volgens het verslag niets ingebracht. De volgende vergadering is pas op 9 november 2020. De voorjaarsvergadering 2020 is in verband met de coronacrisis eenzijdig door Defensie afgelast. Digitaal vergaderen zou voor deze bijeenkomst geen goed alternatief zijn.

Geluidsrapport F-35 is geheim – Geluidsnormen zijn alleen voor stilstaande vliegtuigen

Uit de verander-vergunningen van 5 september en 28 november 2019 blijkt dat de inspectie heeft geconstateerd dat de verouderde milieuvergunning van 14 juni 2001 geen geluidsvoorschriften voor de vliegbasis kent. In de tweede helft van 2019 heeft de inspectie dit proberen te repareren door alsnog in deze vergunningen geluidseisen op te nemen, specifiek voor de F-35. Daartoe is een geluidsrapport verschenen op 17 juli 2019, dat geheim is. De nieuwe geluidsvoorschriften ziet de inspectie als een aanvulling op de milieuvergunning van 14 juni 2001. Niet valt in te zien, waarom de inspectie in 2019 geen nieuwe aanvraag van Defensie voor een milieuvergunning voor de gehele vliegbasis heeft geëist. Op 13 mei 2020 heeft de inspectie dat wel gedaan. Maar toen waren de vergunningen voor de F-35 er al. Bovendien hebben de geluidsnormen slechts betrekking op het proefdraaien van de straaljagers op de grond, omdat alleen daarvoor verander-vergunningen zijn aangevraagd. Daarom zijn er geen wettelijk noodzakelijke geluidsnormen voor bijvoorbeeld het opstijgen van de straaljagers.

Komst F-35 milieu-neutraal? – Rekenaars rekenen met een geheime rekensom

In de vergunning van het 5 september 2019 wordt gesteld dat met de komst van de F-35 een transitiesituatie ontstaat. Tijdelijk zijn zowel de F-16 als de F-35 operationeel, tot de F-16’s geheel zijn vervangen door de F-35’s. Om binnen de nieuwe geluidsnorm van maximaal 55 decibel op de gevels van huizen te blijven is een (geheime) rekensom nodig. Er verdwijnen F-16’s ten gunste van de F-35’s. De F-35’s zullen bovendien korter en minder vaak proefdraaien. Hoe zich dit verhoudt met de veiligheid wordt niet vermeld.

Inspectie ziet geen noodzaak voor een milieueffectrapport – Autogarage heeft MER-rapportage nodig voor testbank, maar voor F-35 is dat niet nodig

In de twee vergunningen uit 2019 staat dat geen milieueffectrapportage nodig is voor de komst van de F-35. Voor projecten die een grote invloed kunnen hebben op het milieu moet een MER worden gemaakt, voordat de vergunning kan worden verleend. Die projecten worden omschreven in landelijke regelgeving. Bijvoorbeeld voor het oprichten, wijzigen of uitbreiden van een testbank voor motoren is een MER nodig. De inspectie stelt dat geen sprake is van een testbank omdat de straaljagers in hun geheel buiten op een platvorm geparkeerd staan. Voor een testbank in een auto-garagebedrijf waarbij auto’s niet in zijn geheel binnen op de testbank staan, geldt wel de noodzaak van een MER. Het proefdraaien van straaljagers buiten heeft toch meer invloed te op het milieu? Ook zou geen sprake zijn van een wijziging van het gebruik van de vliegbasis, waarvoor ook een MER nodig is. Er werd al proefgedraaid met de F-16 en de komst van de F-35 maakt het gebruik van de luchthaven niet intensiever, aldus de inspectie. Mag Schiphol ook zonder MER kiezen voor het toelaten van lawaaieriger burgervliegtuigen?

Stikstof-uitstoot niet in kaart gebracht

Eerder liet de woordvoerder van Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie schriftelijk weten aan Liwwadders dat de uitstoot van stikstof (bij het verbruik van brandstoffen) bij militaire vliegtuigen niet wordt geregistreerd. Wel wordt dit in kaart gebracht bij de aanvraag van een vergunning, indien aan de orde. Bij het proefdraaien van straaljagers komt stikstof vrij. Dat betekent fijnstof in de lucht, dat voor mensen en voor de natuur niet goed is. Uit de tekst van de twee vergunningen van 2019 wordt duidelijk wat Defensie bedoelt met het in kaart brengen van de stikstof-uitstoot. Het beschermde natuurgebied de Groote Wielen, op 5 kilometer van de Vliegbasis Leeuwarden, wordt genoemd als het dichtstbijzijnde tegen stikstof te beschermen gebied. Volgens de inspectie kan ervan uit worden gegaan dat er niet meer stikstof zal worden uitgestoten in de vergunde situatie, omdat de F-35 korter en minder vaak proef draait dan de F-16. Is dit “in kaart brengen”?

B&W hadden kunnen adviseren een stikstofrapport te laten opstellen maar deden dit niet

Dit is de eerste beoordeling van de effecten van de uitstoot van stikstof door de vliegbasis op de natuur. Een natuurvergunning ontbreekt immers. Dat vraagt een volledige beoordeling. Een vergelijking maken met een niet aan de natuurregelgeving getoetste en dus niet vergunde oude situatie met stikstof van alleen F-16’s is onvoldoende. Een volledige toets is ook al nodig voor de nog aan te vragen natuurvergunning en milieuvergunning. Die aanvragen worden voor 1 oktober 2020 ingediend, aldus Defensie. Overigens had de gemeente als wettelijk adviseur over het natuuraspect advies kunnen geven over deze twee vergunningsaanvragen in 2019. B&W hadden de inspectie kunnen adviseren een professioneel stikstofrapport te laten opstellen, alvorens te besluiten over de aanvragen. Dat geluidsrapportages geheim zijn, maakt voor dit onderwerp niets uit, omdat het niet om geluid gaat.

Gina Kamsma vliegbasis