Wat iemand op het provinciehuis destijds heeft bewogen het roulatieschema van Europese Culturele Hoofdsteden te bestuderen weet ik niet. Om de geesten voor kandidaatstelling rijp te maken werd huis aan huis een krantje bezorgd. Ik heb mijn exemplaar lange tijd bewaard maar toch weggedaan. Het was oorspronkelijk de bedoeling om ook tal van evenementen te organiseren als opwarmertje, die hebben we nooit mogen meemaken want niet georganiseerd. Begin 2013, het jaar van kandidaatstelling, zag het er niet goed uit. Veel geld in rook opgegaan, we weten nog steeds niet waaraan en hoeveel. Leeuwarden zou zich kandidaat moeten stellen voor Culturele Hoofdstad 2018, het was inmiddels wel duidelijk dat de provincie Friesland dat niet zou kunnen zijn. De animo onder lokale politici was gelet op de voorgeschiedenis niet groot. Toch hoefde er alleen maar een document ingeleverd te worden. Het winnen van de titel European Capital of Culture is in eerste instantie een schoonheidswedstrijd om het mooiste boek met plannen: wat zou je doen wanneer je de uitverkiezing wint? Het archief van de Leeuwarder Courant zit vol met ingezonden stukken van mensen die destijds vonden dat de stad zich niet kandidaat moest stellen. Leeuwarden zou het organiserend vermogen missen, het thema gemeenschap suggereerde nationalistische gevoelens, een enkeling meende de geur van bruine hemden te moeten ontwaren. Anderen wezen op de kloof tussen stad en platteland, het aantal argumenten om niet mee te dingen naar de titel leek schier eindeloos.
Sommigen begrepen helemaal niets van het fenomeen Culturele Hoofdstad, ik kan mij een openbare ledenvergadering van de PvdA in de Bres herinneren waar Lutz Jacobi vroeg waar het goed voor was. Toenmalig fractievoorzitter Sjoerd Feitsma zei: het levert werkgelegenheid op. Toen was het goed. Vervolgens mocht een stel jonge honden een eerste versie van het bidbook opstellen. Een deel heeft na gebleken succes de gemaakte uren vergoed gekregen.
Op deze plek is de afgelopen jaren het nodige gepubliceerd over Culturele Hoofdstad, begin 2013 was dat geen vanzelfsprekendheid. Mij allereerste stukje verscheen op een andere plek op 13 september 2005 toen wel meer raadsleden een weblog hadden. De lijsttrekker van de PvdA voor de komende verkiezing voor Provinciale Staten Marijke Roskam was destijds stagiaire bij de regionale omroep en had interesse in bloggende politici. Zodoende zat ik op zekere dag samen met Sybren Posthumus en Thea Koster in een radioprogramma over dit onderwerp. Een grote uitgever wilde geld verdienen aan bloggende Nederlanders, kocht een provider op maar kreeg de overdracht technisch niet voor elkaar. De eerste 799 stukjes zijn daarbij verloren gegaan, eind januari 2013 verscheen op deze plek de achthonderdste. Van het oorspronkelijke voornemen bij de duizendste te stoppen heb ik maar afgezien.
Op 6 september 2013 werd Leeuwarden uitgeroepen tot Culturele Hoofdstad 2018 van Europa. In het novembernummer van stadsblad Liwwadders blikte Andries Veldman terug op de iconische foto gemaakt op die dag op het Gouverneursplein: na ruim vijf jaar na het winnen van de titel zijn nagenoeg alle hoofdrolspelers van het toneel verdwenen.
Als er iets in de Leeuwarder Courant leeft dan is het wel het nalatenschap van Culturele Hoofdstad. Het ene ingezonden stuk na het andere, het project is volgens de scribenten een eclatant succes (gebleken). Een beetje observeren leert dat menig inwoner van Leeuwarden weinig tot niets van het fenomeen heeft meegekregen, echt een succes zou ik het niet willen noemen. Laat onverlet dat het project het nodige heeft losgemaakt. Maar krijgt het een vervolg? Ik zie van alles voorbij komen maar nergens meldingen van wie wat gaat doen. Voor zover (mij) bekend zijn er twee namen van kwartiermakers bekend en dat er voor elk van de jaren 2019 en 2020 twee miljoen euro beschikbaar is. Dat is beter dan niets, vooralsnog lijkt het erop dat een nieuwe organisatie ter opvolging van de huidige stichting achter Culturele Hoofdstad gewoon bij nul moet (door)starten. Veel mensen zijn dit jaar voor het eerst aan het organiseren geslagen, enkelen hebben al aangegeven dat het succes naar meer smaakt. Mooi. Afhankelijk van de omvang van het beoogde (culturele) evenement komt 2019 voor velen te vroeg, mogelijkerwijs 2020 ook. Op sommige plaatsen in Friesland worden al eens in de vier jaar dingen georganiseerd, het bekendste voorbeeld is de Slachtemarathon. Maar ook dorpen als Bantega komen eens per vier jaar in actie, voor hun happening moet zo ongeveer het hele dorp aan de bak en een hogere frequentie is niet realiseerbaar. Het lijkt erop dat je pas in 2022 kunt vaststellen of het project Culturele Hoofdstad als katalysator heeft gewerkt.
Dan is vervolgens de vraag: gaan de inwoners van deze provincie uit zichzelf wat organiseren of hebben ze een vaandel nodig om achteraan te marcheren? Ik zou vooralsnog maar uitgaan van het laatste. Gaat het tot de taak horen van de nieuwe organisatie om samen met relevante actoren een inspirerend thema te bedenken? Lijkt mij niet verkeerd. Projecten programmeren die anderen links laten liggen is een wat smalle taakinvulling, meer dan in het verleden is het belangrijk dat mensen en middelen bij elkaar worden gebracht. De nieuwe organisatie als makelaar in mensen en middelen.
Gelet op de euforie na afloop zou je bijna denken dat alles van een leien dakje is gegaan. Het tegendeel was zo ongeveer het geval. Opmerkelijk ingezonden stuk van de hand van Peter de Haan in de Leeuwarder Courant, naar eigen zeggen de enige echte initiatiefnemer tot kandidaatstelling. Hij liet na te vermelden dat het aanvankelijk de bedoeling was om de provincie Friesland kandidaat te stellen voor Culturele Hoofdstad ook al was elders een vergelijkbare poging gesneefd. Op een vrij laat moment kreeg Leeuwarden het verzoek zich te kandideren, wegens het ontbreken van een boek met plannen zaten de raadsleden daar toch even tegenaan te hikken. Ervaring heeft inmiddels geleerd: ambtelijke types kunnen niet organiseren. Genoeg stof ter overdenking lijkt mij.
foto: André Keikes (Drachtsterplein)
