Geert Dales: Dat kabinet Rutte-IV komt er niet

(tekst: Geert Dales)

NOGMAALS ‘JAN FOR PRESIDENT’: DAT KABINET RUTTE-IV KOMT ER NIET

Op 4 april noemde ik in mijn publicatie ‘Jan for President‘ minister-president Mark Rutte de Johan van Oldenbarnevelt van deze tijd. Net als de raadspensionaris van de Staten van Holland in 1619 zit hij in een opkamertje bij het Binnenhof maandenlang zijn onthoofding af te wachten. Anders dan vier eeuwen geleden zal er geen bloed vloeien. Maar “met het premierschap van Mark Rutte is het gedaan“, was mijn stelling, die ik met argumenten onderbouwde.

(voor wie het nog eens wil nalezen staat hieronder de volledige tekst van mijn blog van 4 april)

Indachtig de tegeltjeswijsheid ‘De tijd heelt alle wonden‘ analyseerde de parlementaire journalistiek na het desastreuze Kamerdebat over ‘functie elders‘ van 1 april dat de ‘overlevingskunstenaar’ Rutte toch nog kans zou zien om ‘geitenpaadjes’ -wat een vreselijk jeukwoord uit het Haagse jargon overigens- te vinden op weg naar Rutte-IV.

Zeker toen de MP steeds vaker begon te praten over ‘radicale ideeën’ die hij zou ontwikkelen over bestuurlijke vernieuwing, waarbij de woorden ‘macht en tegenmacht’ uit zijn mond rolden alsof hij nooit met iets anders bezig was geweest, kakelden de Xander van der Wulpsen, Joost Vullingsen en Ron Fresentjes van deze wereld elkaar en andere collega’s na dat de situatie na de breed aangenomen motie van afkeuring van D66 en CDA heel anders was geworden. De wijze Tjeenk Willink had goed werk afgeleverd en het pad bereid voor een doorstart van de VVD-leider. Die waste in zijn eindverslag als informateur (zie het stuk ‘WUFTE WIJSHEID-II op www.geertdales.com/archief ) de hoofdrol van Rutte in het ontstaan van een monistische bestuurscultuur, vol achterkamertjesoverleg en tegenwerking van kritische geesten, wit door te betogen dat Rutte niet als enige verantwoordelijk kon worden gehouden. Nee, zeker niet. Maar hij was wel de voorganger in die dienst.

Binnenhof-watchers wogen ieder woord van PvdA-leider Ploumen en GroenLinks-leider Klaver op een goudschaaltje. En ja hoor, links en rechts zagen ze subtiele, maar niet mis te verstande aanwijzingen dat beiden toch wel weer met Rutte in zee wilden. Met Kaag had Rutte zelfs geluncht. In het Catshuis nog wel. CU-leider Seegers was ook al milder in zijn oordeel geworden. Rutte-IV ging er echt wel komen. Hier zagen we de visievertunneling van tot over hun nek geïnvolveerde Haagse journalisten die vaker met betaalde praatjes in talkshows de nuffige duider uithangen dan de macht kritisch op de hielen zitten.

De journalistieke communis opinio is dat de formatie eindigt in een nieuw kabinet onder leiding van de Houdini van de Nederlandse politiek. Ik zeg u: dat gebeurt niet. En dat zeg ik niet als enige. Bij BNR opinieerde  oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas op 11 mei: ‘Rutte geen premier’. (https://www.bnr.nl/nieuws/politiek/10440801/oud-kamervoorzitter-frans-weisglas-rutte-niet-opnieuw-premier-terug-in-de-kamer).

Zijn betoog is dat Rutte alleen geloofwaardig inhoud kan geven aan zijn ‘radicale ideeën’ over macht en tegenmacht, vertrouwen, transparantie en dualisme als hij in de Kamer gaat zitten. Een andere VVD’er zou dan minister-president moeten worden. De redenering is een andere, maar qua uitkomst zitten Weisglas en ik op dezelfde lijn.

Dat zitten we ook in ons oordeel over de vertoning bij Nieuwsuur. “Niet onder de indruk” zei de keurige Weisglas. “Een irritante tsunami van holle woorden zonder enige serieuze gedachte over bestuurlijke vernieuwing” zeg ik. Hoogtepunt in de gênante kletsika was het voorstel voor ‘een club’ die tussen regering en uitvoeringsorganisaties moest zitten om mensen bij te staan die vermalen zijn door de overheidsmachinerie. Een club!

Daar zit een minister-president met elf jaar ervaring in het hoogste ambt en evenzovele jaren in andere hoge politieke ambten, met tienduizenden gedupeerde ouders in de maatschappelijke vangrail,  en die weet niks beters te bedenken dan ‘een club’. Ombudsman Reinier van Zutphen, toevallig daags na Nieuwsuur in de Tweede Kamer om zijn jaarverslag aan te bieden, maakte er terecht korte metten mee. “Ik ben vooral geïnteresseerd in een club die mijn rapporten leest“. Daar konden de MP en het kabinet het mee doen.

Het lot van Mark Rutte wordt niet bepaald door de verkiezingsuitslag -waaraan hij argumenten ontleent om te blijven- noch door de bereidheid van de politiek leiders van D66, het CDA, GroenLinks of de PvdA om alsnog met hem in zee te gaan. Zijn lot wordt bepaald door de tijdgeest. De geest die in de samenleving buiten het Binnenhof leeft. Dat is op dit moment de geest die uit de fles is gekomen na ‘geen geld meer naar de Grieken’, de aardbevingsschade, de toeslagenaffaire, breedschalige ontsporingen in uitvoeringsorganisaties, ‘functie elders’, ‘geen actieve herinnering’, een overmatige coalitiedwang en talloze andere grote en kleine ontsporingen in het landsbestuur.

In de volgende kabinetsperiode staan ons drie parlementaire enquêtes te wachten waarin Mark Rutte een hoofdrol zal spelen. Over de gasboringen, de kindertoeslagen en het coronabeleid. Wie een seconde nadenkt welke risico’s dat met zich meebrengt voor het landsbestuur is meteen genezen van Rutte-IV als wenkend perspectief. De Tweede Kamer is tot gekke dingen in staat -het handhaven van een pooier en fraudeur in de eigen gelederen bijvoorbeeld- maar iets in mij zegt dat op enig moment ook daar het inzicht zal doordringen dat elders in de samenleving al lang gemeengoed is geworden: de tijd van gaan is gekomen.

Mark Rutte is een man met grote kwaliteiten. Hij heeft zijn best gedaan en verdient een hoge onderscheiding voor zijn verdiensten voor Nederland. Maar nu is het klaar. De tijdgeest heeft gesproken. Jan for President.

Geert Dales

11 mei 2021