Fusie Harmonie en Neushoorn levert weinig voordeel op

Cultureel kwartier

(tekst: brief college aan gemeenteraad Lees ook: Cultureel Harmoniekwartier van Deinum en Diks op drijfzand gebouwd )

6 november 2019

Geachte leden van de gemeenteraad,

Inleiding

Op 3 april 2019 heeft u de motie aangenomen om een onderzoek uit te voeren naar de haalbaarheid van een (bestuurlijke) fusie tussen Neushoorn en De Harmonie. Naar aanleiding van deze motie hebben wij opdracht gegeven aan adviesbureau KplusV om een onderzoek uit te voeren. Bijgaand bieden wij u het onderzoeksrapport aan. Met het laten uitvoeren van dit onderzoek heeft uw raad primair een antwoord gevraagd op de haalbaarheid van een (bestuurlijke) fusie, de (mogelijk) te behalen financiële voordelen en de frictiekosten. Aanvullende overwegingen als zorgen over de financiële positie van Neushoorn en het behalen van synergievoordelen uit de samenwerking vormen tevens onderdeel van de motie. Voor uitvoering van het onderzoek is in de uitvraag de motie als leidraad vertaald in een kernvraag en deelvragen.

Kernvraag was een helder en onderbouwd antwoord te geven op de vraag of een (bestuurlijke) fusie tussen De Harmonie en Neushoorn haalbaar en wenselijk is. Daarbij de financiële en organisatorische gevolgen, de voor- en nadelen, de meerwaarde, het nut en de noodzaak van een fusie in kaart te brengen.

Deelvragen: 1. Waaruit bestaan de financiële knelpunten van beide instellingen? 2. Hoe en op welke onderdelen is inhoudelijke samenwerking mogelijk en wat levert deze samenwerking financieel en inhoudelijk op, voor zowel beide instellingen als voor het publiek? 3. Wat is het huidige publieksbereik van beide instellingen en hoe kan een intensievere samenwerking ertoe bijdragen dat dit bereik verbetert en groter wordt? 4. Kan door een betere samenwerking en planning –rekening houdend met de gebonden dynamiek van beide organisaties- efficiënt gebruik Blad 2 gemaakt worden van de huidige locaties/ ruimtes, zodat ruimtegebrek of leegstand worden voorkomen? 5. In welke mate spelen de vaste gebouw-gebonden kosten een rol in de exploitatie van beide instellingen en zijn er mogelijkheden om de exploitatie anders en efficiënter te organiseren? 6. In welke mate is de huidige functie-indeling en het personeelsbestanden van beide instellingen afzonderlijk voldoende om de dagelijkse werkzaamheden te verrichten? 7. Kan het samenvoegen van functies en afdelingen synergie, financiële en inhoudelijke voordelen opleveren? 8. Op welke wijze beïnvloeden de lange termijnverplichtingen naar het Friesland College de exploitatie van Neushoorn en wat zijn de consequenties hiervan bij een (bestuurlijke) fusie? 9. Zijn er in het land vergelijkbare voorbeelden van samenwerking en/ of fusie te vinden? welke ervaringen en leerpunten leverden deze voorbeelden op?

Het rapport geeft antwoord op bovenstaande vragen en daarmee een helder inzicht in de bedrijfsvoering en uitdagingen van beide instellingen. Onderstaand worden de belangrijkste conclusies weergegeven. Algemene conclusies KplusV concludeert op de kernvraag, de haalbaarheid van een (bestuurlijke) fusie, dat een fusie op korte termijn geen substantiële financiële voordelen heeft. Op langere termijn behoort een fusie tussen beide instellingen wel tot de mogelijkheden, aldus het onderzoeksbureau. Een fusie levert echter geen substantiële bijdrage aan het (financieel) gezond exploiteren van beide instellingen binnen de gemeentelijke opdracht. Dit mede gegeven de individuele (financiële) uitdagingen van de instellingen, het ontbreken van een culturele en structurele fit (match) tussen beide instellingen en de risico’s daarvan op waardenbehoud (en daarmee publieksbehoud) in het geval van een fusie. Ook is het grote verschil in omvang van beide instellingen een complicerende factor.

Een tweede algemene conclusie van KplusV is dat beide instellingen met de beschikbare middelen bedrijfseconomisch het maximale uit de mogelijkheden halen, niet bovenmatig worden gesubsidieerd en dat er geen ruimte zit in verdere besparingen of hogere inverdienmogelijkheden. Specifieke aandachtspunten per instelling Onze conclusie op basis van het rapport is dat het voortbestaan van De Harmonie met een gelijkblijvende subsidie (zonder 3 ton) niet direct in gevaar is. Gelijkblijvende subsidie zal leiden tot bijstelling van de gemeentelijke opdracht aan De Harmonie, afbouw van bovenregionale voorstellingen en het sluiten van de schouwburg op meerdere dagen per week. Met alleen een herijking van de gemeentelijke opdracht wordt bij gelijkblijvende budgetten (zonder 2 ton) voor Neushoorn geen oplossing geboden. De instelling verliest, kort gezegd, dan haar bestaansrecht.

Het college start op korte termijn een vervolgproces, bestaande uit een maatregelenpakket van mogelijke oplossingen waarmee het voortbestaan van Blad 3 Neushoorn gegarandeerd kan worden. Het college zal uw raad daarover in het voorjaar van 2020 een voorstel voorleggen. De uitkomsten van het onderzoek vragen tevens om een herijking van de samenwerking tussen Neushoorn en het Friesland College. Ook dit proces wordt op korte termijn opgestart.

Samenwerking De Harmonie en Neushoorn

Op dit moment wordt al samengewerkt tussen de instellingen op meerdere gebieden, zoals o.a. afstemming in de programmering. KplusV ziet daarnaast aanvullende mogelijkheden van samenwerking tussen beide instellingen. Op de middellange termijn moet dit volgens KplusV kunnen leiden tot een Shared Service Centre waarin diverse diensten en onderdelen van beide instellingen zijn samengevoegd. Het College wil, gezien de financiële en inhoudelijke opgave, de vorming van een Shared Service Centre versnellen en zal binnenkort de gesprekken met beide instellingen hierover starten. Op termijn kan het Shared Service Centre mogelijk leiden tot een fusie, aldus KplusV. Dit is mede afhankelijk van de mate waarin er daadwerkelijk financiëleen efficiencyvoordelen zijn behaald. Omdat de gespreken over deze intensievere samenwerking binnen een gezamenlijk Shared Service Centre versneld worden opgepakt, is de verwachting dat ook eerder conclusies getrokken kunnen worden over de haalbaarheid van een mogelijke fusie.

Zalen Schaaf

KplusV stelt dat met de aanwijzing van Neushoorn als kernvoorziening op het gebied van popcultuur, een zeker flankerend beleid van de gemeente mag worden verwacht die Neushoorn in staat stelt om de beoogde doelstellingen te realiseren. In dat kader moet beoordeeld worden hoe de gemeente andere producenten faciliteert en subsidieert, die vanwege leegstandsbeheer onder aantrekkelijke voorwaarden in Zalen Schaaf programmeren.

KplusV concludeert verder in het rapport dat Neushoorn niet op een eiland functioneert als het gaat om de programmering van (pop)muziek en het beschikbaar stellen van ruimtes (faciliteiten) voor festivals, talentontwikkeling en oefenruimtes. Naast Neushoorn zijn er verschillende partijen actief op het terrein van popcultuur. Dit is een algemeen beeld in Nederland en passend bij popcultuur. Popcultuur gedijt het best in een combinatie van een gereguleerde en minder gereguleerde infrastructuur. De gemeente kan voor een bloeiende popcultuur deze hybride vorm van infrastructuur behouden. Het onderzoek laat tegelijk zien dat dit met een podium als Zalen Schaaf, opererend vanuit onvergelijkbare financiële kaders (leegstandsbeheer), voor een direct negatief effect zorgt in de exploitatie van Neushoorn.

Vervolg en MTR

Graag gaan we met u het inhoudelijke gesprek aan over de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek. Op dit moment worden van u geen financiële of inhoudelijke keuzes gevraagd. Het rapport geeft antwoord op de door u gestelde vragen zoals vervat in de ingediende motie. Het rapport kan gebruikt worden bij besluitvorming in de toekomst. Specifiek moet daarbij gedacht worden aan de hierboven aangehaalde vervolgstappen met betrekking tot de gemeentelijke opdracht aan De Harmonie en Neushoorn, stevige samenwerking in de (bovenregionale) programmering, de relatie met het Friesland College en Blad 4 de rol van de gemeente m.b.t. het vastgoed en de relatie met Zalen Schaaf.

Ook kan het onderzoek in brede zin gebruikt worden bij de behandeling van de Midterm Review in het voorjaar van 2020 en de inhoudelijke behandeling van het nieuwe cultuurbeleid. Tot slot spreekt het College de waardering uit voor adviesbureau KplusV, de gesprekspartners bij De Harmonie en Neushoorn en andere betrokkenen, voor (een bijdrage aan) de uitvoering van het onderzoek en het opstellen van een helder, gedegen en goed onderbouwd rapport.

Hoogachtend, burgemeester en wethouders van Leeuwarden, burgemeester, secretaris.

foto: Harrie Muis