Elzinga: Rijk holt verantwoordelijkheden gemeenten uit

(tekst: persbericht van VNG)

Ministeries grijpen met wetgeving te veel in op taken die onder de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur vallen. Dat stelt prof.mr. Elzinga in een analyse die hij op verzoek van de VNG maakte van het wetsvoorstel Wet Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) dat staatssecretaris Mansveld begin februari naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.

Elzinga stelt onder meer dat het wetsvoorstel Wet VTH een verplichtend karakter heeft dat haaks staat op de gedachte van (vrijwillige) samenwerking van gemeenten en andere decentrale overheden. Door de verplichting ontstaan bovendien ongewenste dubbele sturingsposities. Het Rijk kan dusdanige verplichtingen voor samenwerkingsvormen en de aansturing daarvan in een wet opnemen, dat het te veel gaat bepalen hoe lokaal beleid moet worden uitgevoerd. Daarmee beperkt het Rijk de sturingsmogelijkheden van het lokaal bestuur.

Grotere rol minister van BZK
Regionale samenwerkingsverbanden zijn geen formele bestuurslaag. Daarom stelt Elzinga dat de minister van Binnenlandse Zaken zou moeten toetsen welke gevolgen regelgeving heeft voor het openbaar bestuur. De minister van BZK moet de samenhang bewaken en zo nodig interveniëren om onduidelijkheden in de verantwoordelijkheidsverdeling te voorkomen.

Precedentwerking voor samenwerking werk, zorg en jeugd
Bovendien kan het wetsvoorstel Wet VTH volgens Elzinga een ongewenste precedentwerking hebben. Want als in het fysieke domein verplichtingen worden opgelegd aan samenwerkingsverbanden die van onderop zijn ontstaan, zou dat ook kunnen gebeuren met bijvoorbeeld de samenwerkingsverbanden die gemeenten hebben gevormd op het gebied van werk, zorg en jeugd. Dat zou grote gevolgen hebben voor decentrale overheden.

Problemen voor controle door gemeenteraad
Het wettelijk verplichten van bepaalde samenwerkingsvormen heeft ook negatieve effecten voor de gewenste horizontale controle van colleges door de gemeenteraad. Immers, als gemeenschappelijke regelingen verplicht zijn, zijn er naast lokale kaders ook kaders van het Rijk. “Controle door gemeenteraden heeft weinig zin als de besluiten elders worden genomen en deze besluitvorming plaatsvindt op beleids- en rechtsgronden die ook van elders komen”, aldus Elzinga in het rapport.

Aanleiding analyse Elzinga
De VNG heeft prof.mr. Elzinga om een objectieve analyse van het wetsvoorstel Wet VTH gevraagd. De VNG heeft grote bezwaren tegen dit wetsvoorstel en heeft deze bezwaren ook bij de Tweede Kamer kenbaar gemaakt. Het kabinet wil met de wet de afspraken uit de zogenaamde package deal wettelijk vastleggen. In die package deal hebben gemeenten, provincies en het Rijk in 2009 afspraken gemaakt over verbeteringen in vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu en ruimtelijke ordening. De oprichting door gemeenten (dus bottom-up) van Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s) was ook onderdeel van de package deal. Met het wetsvoorstel krijgen de RUD’s een verplichte samenwerkingsvorm. Die top-down benadering past niet bij de eerdere afspraken uit de package deal en ook niet bij de voorwaarden van verlengd lokaal bestuur.

Evaluatie RUD’s
In juni komt een commissie onder leiding van Aleid Wolfsen met een evaluatie van de RUD’s. Ook deze commissie is ingesteld op verzoek van de VNG. De commissie zal de bevindingen van Elzinga betrekken bij de evaluatie.