Dood verkoopt – Tv en Friesland: je zou er een soap van kunnen maken

Hoeveel miljoenen zouden we onderhand hebben verdiend aan de Tweede Wereldoorlog? Dit bedrag is volgens mij nog nooit in kaart gebracht, maar het moet in de honderden miljoenen lopen. Mogelijk miljarden. Oorlog is business en de afterparty (the legacy, de erfenis) is voor velen lucratief. Wanneer de jaarwisseling is geweest maken we ons op voor de mei-vieringen. Boek na boek verschijnt, artikel na artikel en documentaire na documentaire. De oorlog is nog lang niet afgelopen. Dood verkoopt. Wijlen Chris Kruisinga vergastte ons in de Leeuwarder Courant jarenlang op steeds weer een nieuwe vondst op het Friese platteland.

De Leeuwarder Courant wil op dit gebied een extra graantje meepikken en heeft nu de Dodenherdenking in stelling gebracht. Nu Omrop Fryslân van uitzending van deze jaarlijkse bijeenkomst afziet, zo lezen we in de krant, ziet de LC samen met de commerciële zender Podium TV brood in deze gebeurtenis. Dat is opmerkelijk: daar waar je via het Fries Regionaal Mediacentrum (een samenwerkingsverband tussen de twee Friese provinciale kranten en Omrop Fryslân) verbinding zou verwachten tussen de mainstream media (de provincie stak hier enkele tonnen subsidie in), ontstaat nu verwijdering en mogelijk strijd.

In de eigen zaterdagkrant kondigt de Leeuwarder Courant een verregaande samenwerking aan met de commerciële zender Podium TV. Met deze zender wil de krant het pad van de televisie en video verkennen, zo lezen we. Dat deed de uitgever van de krant al eerder en niet met bijster veel succes. Nog niet zo lang geleden was de uitgever betrokken bij de uitgave van videofilms. Dat hieraan destijds niet al te vele ruchtbaarheid werd gegeven bleek even later toen de films onder het etiket Video for Pleasure waren uitgebracht. Het waren wat je eufemistisch regelrechte onverbloemde natuurfilms zou noemen. Porno. Exit Video for Pleasure bij de Friese Pers. Koppen sneuvelden.

Jaren na dit debacle werd er in Groningen (inmiddels was de Friese Pers opgegaan in de Noordelijke Dagblad Combinatie) een tv-station opgetuigd dat ook niet lang na oprichting in grote stilte de lichten doofde omdat de concurrentie met RTV Noord en Omroep Drenthe niet bracht wat men hoopte. Televisie maken is een apart vak, zo werd als oorzaak van het sneven van de zender erkend. En televisie is gewoon heel erg veel gedoe. Bij televisie hang je als reporter al snel de das recht van de geïnterviewde. Het is al snel gezellig. Televisie maken staat ver af van de vrouw met pen en blocnote die onverbloemd opschrijft wat ze ziet. En televisie is bij de jongste doelgroepen helemaal niet meer populair. Kortom: televisie heeft in de meeste gevallen weinig met journalistiek te maken, tot voor kort de core business van de NDC.

Terug naar de dood, want de doden maken ook deel uit van de core business van de Leeuwarder Courant getuige de dagelijkse pagina’s met overlijdensadvertenties. Hoe de advertentieprijs van de overlijdensadvertenties in de Leeuwarder Courant precies berekend wordt, is mij niet duidelijk, maar dat de opdrachtgever de hoofdprijs voor zijn annonce betaalt is onomstreden. Dagelijks schrikken de nabestaanden van de rekeningen die ze gepresenteerd krijgen. Waarom zo duur?, vragen zij zich af.

Als monopolist kon de Leeuwarder Courant tot voor enige jaren terug onbekommerd de advertentietarieven verhogen met een factor 2, 3 of 4. Degenen die dit hebben bedacht wisten dat deze adverteerders nauwelijks ergens anders terecht konden. Macht schept mogelijkheden. Vandaar de willekeurige prijsaanpassingen per rubrieksonderdeel (bijvoorbeeld: personeelsadvertenties). Als iemand vroeg waarom dit tarief exponentieel werd verhoogd met factor 2, 3 of 4 kreeg men als antwoord: omdat wij dit nou eenmaal zo doen. Deze ‘verklaring’ hield geen stand meer toen het internet vleugels kreeg en alternatieven zich aandienden. De monopolist belandde in een glijvlucht.

Het enige rubrieksonderdeel van de krant waar dit bijzondere verkoopsysteem nog wordt gehandhaafd zijn de overlijdensadvertenties die opgegeven worden door treurende nabestaanden en die op moment van presentatie van de advertentie wel wat anders aan hun hoofd hebben dan op de factuur te letten. Van deze omstandigheid maakt de NDC dankbaar gebruik. Terwijl de overlijdensadvertenties voor forse tarieven worden gesleten, wordt aan de achterkant advertentieruimte van dezelfde afmeting voor dumpprijzen weggegeven. Kortom: de doden en hun nabestaanden worden op een stuitende wijze uitgemolken.

Het financieel profiteren van sterfgevallen is inmiddels ook naar de huis-aan-huisbladen van de NDC overgeslagen. De lezers van deze kranten krijgen sinds kort ongevraagd de meest recente overlijdensgevallen voorgeschoteld. Met verwijzing naar het internet voor meer informatie over de doden wordt via de clicks weer enkele centen aan het magere resultaat van de uitgever toegevoegd. Je zult je kostje op deze manier maar moeten verdienen.

Ook de samenwerking tussen de NDC en Podium TV en de uitzending van de Dodenherdenking draait natuurlijk om geld. Fundamenteel voor het slagen zal toch zijn een succesvol beroep op projectsubsidies. Want in dit denkraam geldt nog altijd: één en één is drie en met het uitzenden van een zo uniek evenement als Dodenherdenking moet subsidieel toch wat te doen zijn? Toch?

Tot slot: hoe opmerkelijk is het om partijen te zien dansen op het graf van het gesneefde GPTV? Waar de ene zender (NDC/Podium TV) de dood omhelst, de andere (GPTV) het niet heeft gered met het iedereen naar de mond toe te praten, is de officiële publieke zender (Omrop Fryslân) niet in staat om journalistiek te bedrijven.

Tv en Friesland: je zou er een soap van kunnen maken.

Andries Veldman