Doen de huurders er nog toe in Proeftuin Bilgaard?

13 juli 2018 Actueel

(tekst: PEL)

VERENIGING PLATFORM EEN – EN TWEEPERSOONS HUISHOUDENS LEEUWARDEN

MAROWIJNESTRAAT 8-E 8931 BT LEEUWARDEN Telefoon: 058-2671636 E-mail kantoor: pel@verpel.demon.nl secretariaat: verpel@online.nl

—————————————————————————————————————————

COLLEGE VAN BURGEMEESTER

EN WETHOUDERS

POSTBUS 21000

8900 JA LEEUWARDEN

Leeuwarden, 13/7/2018

Onderwerp:

– Aardgasvrij Leeuwarden

Proeftuin Bilgaard

Geacht College,

wij hebben met interesse uw nota gelezen over “Proeftuin Bilgaard” zoals geagendeerd voor uw overleg van 25/6/2018. Wij hebben hier over uitgebreid gesproken in de vergadering van ons Dagelijks Bestuur op 29 juni 2018 en er rezen de nodige vragen over het experiment.

Voorop gesteld echter dit: ook wij zijn ervan overtuigd, dat we moeten afkomen van fossiele brandstof en overgaan moeten op brandstof die geen CO2 in de atmosfeer toevoegt, maar ook voor degenen die klimaatverandering ontkennen, geldt het niet te ontkennen feit dat fossiele brandstoffen eindig zijn zodat het verstandig is aan het werk te gaan met alternatieve manieren om bijvoorbeeld de woningen in de winter te verwarmen.

[N.B. Overigens wordt door de kleinverbruikers 20% is een vijfde deel van de CO2 uitstoot aan de atmosfeer toegevoegd. Consensus in m.n. de klimaattafel (werkgroep) waar de industrie aan deelnam, werd niet bereikt: zij eisten meer dan een miljard compensatie. Dat hiermee de kleinverbruikers met een veel hogere rekening worden opgescheept dan rechtvaardig is, zal duidelijk zijn.]

Ook staat niet ter discussie dat het, wat het alternatief ook wordt, voorwaarde is dat woningen, woongebouwen enz. zo goed mogelijk geïsoleerd worden, anders redt een ander verwarmingssysteem het in de winter niet. Dit gezegd hebbende, rezen echter wel de nodige vragen:

Vraag 1: Waarom is gekozen voor een experiment met stadsverwarming middels warmtepompen? Een motivering bij deze keuze ontbreekt.

Opmerking: Er zijn namelijk ook diverse andere manieren die ook “schoon” zijn. We noemen een paar: aardgas kan door waterstofgas worden vervangen: https://wm3.energy/waterstof-als-alternatief-voor-aardgas/ of synthetisch gas uit biomassa of op andere manieren: https://www.trouw.nl/groen/he-een-windmolen-kan-ook-gas-maken-~aab5a549/

Enerzijds horen we: De bestaande cv ketels kunnen hier gewoon op draaien, wellicht met een aanpassing, vergelijkbaar met ooit de omschakeling van stadsgas op aardgas voor een gasfornuis. Het zou zowel verhuurders, incl. de woningcorporaties als eigenaar-bewoners, heel veel geld kunnen besparen.

Anderzijds horen we dat er dan andere cv-ketels moeten komen die op waterstof draaien en die zijn er nu nog niet. In elk geval zegt certificeringsinstituut KIWA dat waterstof in de toekomst aardgas kan vervangen en prima door het bestaande gasleidingnet kan.

(zie ook de bijlage: bericht uit de LC van 12/7/18 en het rapport van Netbeheer Nederland: https://www.netbeheernederland.nl/_upload/RadFiles/New/Documents/Kiwa%20-Toekomstbestendige%20gasdistributienetten%20-%20GT170272%20-%202018-07-05%20-D.._.pdf )

Het lijkt ons verstandig wat u ook doet, niet op plaatsen waar u experimenten wil uitvoeren, het aardgasnet te slopen: het zit niemand in de weg, het kan simpel afgesloten worden en stel dat we het toch in de toekomst willen benutten voor “groen gas” of voor waterstofgas? Laat die keuzemogelijkheid open. Slopen kan altijd nog en kost alleen maar veel extra geld.

[N.B. ook vorig jaar heeft Liander weer oude gasleidingen onder de trottoirs laten vernieuwen, dus het gaat lang niet altijd om een “oud” gasleidingen net.]

N.B. 2: ook is de mogelijkheid wel genoemd om waterstofgas via het gasleidingnet per woning m.b.v. wat brandstofcellen (systeem waterstof auto) om te zetten in elektriciteit om een elektrische cv-ketel van stroom te voorzien, eventueel in combinatie met zonnepanelen. (Het water wat dan ook vrij komt, is schoon en kan ook benut worden)

Die mogelijkheid zou de nu gewenste netverzwaring van het elektriciteitsnet (deels) onnodig maken. Beloften over een lager stroomtarief houden geen rekening met de doorberekening van netverzwaring aan de klant door de netbeheerder. Overigens zijn de tarieven per 1 juli jl. weer gestegen.

Woningcorporatie Elkien heeft in Huizum-West (Van Loonstraat, Jan van Scorelstraat) zgn. NOM-woningen (Nul-Op-de-Meter) gemaakt. Dit was ook een experiment en geen onverdeeld succes. Men installeerde vier verschillende systemen om de woningen te verwarmen en één systeem haalt men er nu al weer uit en vervangt dat door een ander systeem, o.a. naar verluidt vanwege de herrie en klachten van de huurders.

Vraag 2: is er lering getrokken uit deze experimenten? Wat ging er goed en wat ging er fout, met name qua techniek (en richting huurders!) en wisselt Elkien die kennis ook uit met de andere partners in dit nieuwe experiment?

Opmerking: Welke problemen zien wij met stadsverwarming? Het experiment heeft de vorm van stadsverwarming. Stadsverwarming is in feite blokverwarming, maar dan grootschaliger.

Toelichting: Ooit hadden flatblokken in zowel Bilgaard, Vrijheidswijk en diverse andere wijken blokverwarming.

Wij kregen en krijgen soms nog klachten over blokverwarming. Zo kregen wij in de 90-er jaren wel 100 boze ouderen op de stoep die woonden in de Canadezenlaan en Dragoonsplein. Op een gegeven moment had de woningcorporatie besloten, dat niet iedereen hetzelfde bedrag moest betalen, maar dat naar rato van het warmteverbruik betaald moest worden, want de tijden dat aardgas 10 cent de kuub kostte, waren voorbij. De kosten-verdeelsleutel werkte via warmtemeters (toen nog vloeistofmeters, tegenwoordig elektronische meters)

Het effect was, dat in de winter het systeem “instortte” omdat men plotseling radiatorkranen ging dichtdraaien, ofwel zijn stookgedrag wijzigde. Het blokverwarmingssysteem was qua transmissie berekening er echter op gebaseerd dat het hele flatgebouw was berekend al was het 1 groot huis, wat wel kon, toen het aardgas nog 10 cent de kuub kostte.

De temperaturen die gehaald moeten worden bij min zoveel graden en een bepaalde windsnelheid, worden echter alleen gehaald bij gelijktijdige opwarming van alle radiatoren en daar juist ging het toen mis. Daarnaast had men veel klachten over de totaal ondoorzichtige eindnota van het ingehuurde bedrijf wat de warmtemeters plaatste, moest aflezen ed. Informeel deelt de Huurcommissie onze mening, dat er altijd wat is met de eindnota’s bij collectieve verwarming systemen.

Verder was van meet af aan de slechte regelbaarheid van de radiatorkranen een probleem: of te heet, of te koud. Te heet? Afkoelen werd vaak gedaan door de balkondeuren maar open te zetten… Dat het zo niet meer kan, behoeft geen nader betoog. Thermostaatkranen aanbrengen? Die zouden hetzelfde effect hebben gehad op het stookgedrag als het aanbrengen van metertjes op de radiatoren.

Opmerking: Het was dan ook een grote verbetering toen de corporaties in veel flatblokken de blokverwarming vervingen door individuele cv-keteltjes. Maar nu lijken de huurders terug te gaan naar “af” middels stadsverwarming. Tevens hebben ze zoals de nota ook toegeeft, geen vrije keuze meer van provider voor hun verwarming.

Samengevat:

Vraag 3: hoe staat het met de regelbaarheid van warmte per flat?

Vraag 4: Hoe wil men de kostenverdeling van de stadsverwarming regelen? Een GigaJoule meter per flat bij de warmtewisselaar?

Vraag 5: Hoe komt het met de transparantie van de eindnota’s?

In dat verband is ook belangrijk: wie levert de warmte aan wie? (Wat wordt de juridische constructie?) Als tussen warmteleverancier en eindgebruiker nog een organisatie zit, bijv. een woningcorporatie, kan het misgaan, bijvoorbeeld: de warmteleverancier levert warmte tegen een redelijke prijs aan een corporatie als eigenaar van de flatblokken.

Deze moet vervolgens de warmte leveren aan de huurders en zou allerlei extra kosten kunnen rekenen, al zouden het alleen administratiekosten zijn en besteedt bijv. de kostenverdeling per flat (eindnota’s en voorschotnota’s) uit aan een organisatie die daarin gespecialiseerd is, wat ook niet gratis is en wordt doorberekend aan de huurders. Niets let de corporatie om vervolgens een hogere prijs te berekenen per warmte-eenheid (GigaJoules) dan de echte warmteleverancier.

Zolang de corporatie zich houdt aan de maximale prijs zoals jaarlijks vastgesteld door de ACM (Autoriteit Consument en Markt) valt daar formeel niets tegen te doen. Elkien rekende per slot ook een EPV (Energie Prestatie Vergoeding) bij hun NOM-woningen in Huizum-West, wat niet verplicht is, maar wel is toegestaan.

Vraag 6: de nota stelt weliswaar dat de bewoners geen hogere energierekening zullen krijgen, maar wat als wordt besloten dat de proef is geslaagd, m.a.w.: we laten het aangelegd systeem zo verder draaien?

Vraag 7: En wat let Elkien om bij een goed geïsoleerd flatblok bij het nieuwe systeem ook een EPV in rekening te brengen wegens bereikte besparingen op de stookkosten? De EPV wordt niet (deels) afgedekt door de huurtoeslag.

Opmerking: Er wordt gekozen voor warmtepompen die warmte uit de lucht halen. Volgens Vereniging Eigen Huis maken de bijbehorende buitenunits met ventilator nogal wat herrie.

Eigenlijk zijn warmtepompen nog lang niet uitontwikkeld, zeggen deskundigen. Ook Diederik Samsom heeft het er over dat die dingen “niet meer zo’n teringherrie” moeten geven. (LC van 28/6/2018) Wat dat betreft is het weer een pluspunt dat een aantal warmtepompen in een aparte ruimte buiten de flats staan. Wel betekent dit dat leidingen ondergronds naar de flats gelegd moeten worden.

Ooit waren in de Vrijheidswijk de (later gesloopte) splitlevel flats 12-hoog, 8-hoog en 4-hoog aangesloten op 1 groot cv-ketelhuis en in de winter kon men aan de gesmolten sneeuw precies zien waar de leidingen van het ketelhuis naar de flatblokken liepen… Kortom: slecht geïsoleerde leidingen. Zo moet dat natuurlijk niet meer.

Vraag 8: hoe traag is het systeem?

Uitleg: wij lazen dat warmtepompen het water voor de radiatoren slechts tot 35 graden kunnen opwarmen en dat de radiatoren vervangen moeten worden door LT (Lage Temperatuur) radiatoren.

Vraag 9: is het puur door de lage watertemperatuur dat dergelijke systemen traag reageren op veranderde warmtebehoefte? Wij vermoeden van wel. Redelijk snel reageren van een verwarmingssysteem is ook een stukje comfort. M.n. bij vloerverwarming horen wij hierover wel klachten, bijv. dat men ’s winters dan tevens maar een elektrisch kacheltje erbij aanzet… Dit heeft mede te maken met het feit dat dan wel de temperatuur (mits men de vloerverwarming dag en nacht aan houdt!) vrij constant is, maar de warmtebehoefte van mensen wisselend is. Een snel reagerend systeem heeft dan voordelen. (even de thermostaat omhoog/omlaag zetten) Andere bezwaren: beperkte keuze vloerbedekking: dikke vloerbedekking is taboe.

Vraag 10: zijn de radiatoren bij deze flats al vervangen door LT-radiatoren of moet dat nog?

Vraag 11: indien de radiatoren zijn/worden vervangen, is er een nieuwe transmissieberekening gemaakt? (zie het verhaal over het “instorten” van het verwarmingssysteem indertijd in Canadezenlaan en Dragoonsplein. Een transmissieberekening niet meer per flatblok maar per flatwoning kan dat soort problemen voorkomen.

Opmerking: wij lazen ook in een Zweeds onderzoek dat vloerverwarming een slechter rendement heeft dan LT-radiatoren. Indien dat juist is, zou men nergens tot vloerverwarming over moeten gaan. Link:

http://www.radson.com/docs/HeatingGuide_NL_LR(1).pdf

Opmerking: Wij lazen ook dat de warmtepomp het niet meer redt zodra de buitentemperatuur beneden de 4 graden komt, want er zit dan te weinig warmte in de buitenlucht, zodat er toch weer een cv-keteltje bij zou moeten springen. (staat ook bekend als de hybride warmtepomp)

Vraag 12: klopt dat verhaal? Zo ja, we gingen toch stoppen met aardgasgebruik?

Vraag 13: Inspraak huurders: in hoeverre zijn de huurders betrokken bij de keuze over welk experiment wordt uitgevoerd? Zijn hen eerst enige keuzes voorgelegd? Zijn er een of meer voorlichtingsavonden gehouden? Of worden de huurders hier pas bij betrokken nu die keuze al is gemaakt?

Opmerking: Wij lezen: “In de wijk Bilgaard is een Woonbedrijf actief die door wijkbewoners, woningbouwcorporatie en actieve bouwbedrijven is opgetuigd om met (energie)renovatie aan de slag te gaan.”

Vraag 14: betekent dit dat “vrijwilligers” een deel van de werkzaamheden gaan uitvoeren al dan niet ihkv. de zgn. “tegenprestatie” uit de Participatiewet? (verplicht werken met behoud van uitkering) Ook al zou het gaan om “echte” vrijwilligers: zij mogen niet zomaar van alles gaan doen: denk aan de Arbowet.

Op de website frieseenergiestrategie.nl staan diverse documenten en in een daarvan lazen we o.a.:

frieseenergiestrategie.nl/site/download/nN3gVpz36htH het volgende:

S T U R I N G
• Geef duidelijkheid over het tempo van het uitfaseren van aardgas en de consequenties daarvan (R,P,G)
• Bepaal waar onderzoek naar en inzet van geothermie wenselijk is, en waar warmteopwekking decentraal nodig is en geef duidelijkheid over dit onderzoek en de mogelijke koers per gebied (P,G)
• Reserveer op kansrijke plekken voor geothermie ruimte in de ondergrond (G)
• Overweeg een verplichte afname (na een bepaalde overgangsperiode) in een middelgrote of grote kern waar een warmtenet wordt aangelegd.

Opmerking: Op dat laatste zijn we mordicus tegen: we zijn hier niet in het v.m. Oostblok, waar de staat wel voor u dacht en besliste wat goed voor u was. Kennelijk hebben dan ook woningeigenaren geen enkele keuze meer en wordt ook hen stadsverwarming door de strot geduwd?

Opmerking: Uit diverse documenten begrepen we dat het idee is, dat dekkend over de hele stad clusters van stadsverwarmingsnetten moeten komen m.b.v. warmtepompen, geothermie, restwarmte industrie ed. en dat het eventueel de bedoeling is daar één groot warmtenet van te maken. (o.a. blz. 9 Proeftuin Bilgaard) Hiermee wordt elke keuzevrijheid aan huurders ontnomen om m.b.v. een eigen systeem ter vervanging van de huidige gasgestookte cv-ketel in de toekomst daarvoor een alternatief te vinden. Die zgn. flexibiliteit in de transitiefase is ongeloofwaardig, al zou het alleen zijn vanwege de dan opnieuw optredende kosten. Indien e.e.a. een verplicht karakter gaat dragen, geldt het gebrek aan keuzevrijheid ook voor woningeigenaren.

Op blz. 9 van “Proeftuin Bilgaard” valt ook even de term “buurtbatterij”. Dat gaat dan om een ruimte vol met accu batterijen t.b.v. opslag van elektra. Daarvan zal men eerst goed de veiligheidsrisico’s in beeld moeten hebben alvorens zoiets in een wijk neer te zetten. Dergelijke accubatterijen zijn niet gevaarloos. (ontploffingsgevaar ed.)

Aanvullende opties (blz. 10 Proeftuin Bilgaard)

Positiever zijn we over de optie: seizoen buffer met waterstof. Waterstof biedt meer mogelijkheden voor een wat grootschaligere opvang van elektra.

Hetzelfde geldt voor zonnepanelen en erg interessant is een proef met kleine windmolens (powernesten) op de daken van de wat hogere flats.

N.B.: veelbelovend lijkt het recente plan: in clusters veel hoge windmolens in de Noordzee (Doggersbank?) zetten en vlak daarbij op een kunstmatig eiland een waterstof fabriek bouwen. De waterstof gaat via een pijpleiding naar de vaste wal, waar het als buffer wordt opgeslagen om weer omgezet te worden in elektriciteit wanneer daar behoefte aan is. Het zou veel discussies kunnen besparen over windmolens op het Friese platteland waarmee het landschap behoorlijk ontsierd wordt. Dat is althans de mening van ondergetekende.

Tenslotte: we misten een experiment, namelijk met thermodynamische zonnepanelen, die een verbetering lijken t.o.v. de gangbare zonnepanelen. Ze lijken mogelijkheden te bieden voor zowel verwarming als voor warm water. Citaat: “In tegenstelling tot traditionele thermische zonnepanelen of warmtepompen gebruiken thermodynamische zonnesystemen de omgevingsenergie op de meest doeltreffende manier – of het nu gaat om zonnestraling, de warmte van de wind, of deze van de regen.”

Zie het PDF-document bij deze link: https://www.google.com/search?q=thermodynamische+zonnepanelen+van+NEO+ENERGY+&ie=utf-8&oe=utf-8&client=firefox-b

Extra voordeel: ze maken geen herrie zoals warmtepompen.

Kortom: we zouden ervoor willen pleiten ook dit soort zonnepanelen bij het experiment te betrekken.

Met vriendelijke groet,