De kersttijd was op de Nieuwestad en in de andere winkelstraten een uitbundige periode

Foto: A. Keikes

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

Een kerstboom

Ook kerstbomen haalde je uit het centrum. Natuurlijk, winkels had je daarbuiten ook wel, maar die waren er vooral voor kleine dagelijkse levensbehoeften. In de binnenstad had je alles bij elkaar. Dus ook kerstbomen. In de jaren zestig stond de hele Lange Pijp vol handelaren; een waar bomenbos. Tot voorbij de Waag aan de ene kant en tot voor hoedjeszaak Dechesne aan de andere. Zeg maar gerust duizenden exemplaren, hooguit een kruisje aan de voet, in ieder geval geen kluiten, daar had nog niemand aan gedacht.

Dus was de Nieuwestad midden december niet alleen vrolijk verlicht, hoorde je het gedruis van de duizenden die inkopen deden – aan ‘verkoopbevorderend’ muzikaal behang deed nog niemand – maar róók je ook de kerstbomen. Nu halen we ze per auto bij het tl-verlichte tuincentrum, de supermarkt of zelfs de bouwmarkt. Goedkoper, sneller thuis, efficiënt. Dat noemen we vooruitgang. Maar er zijn nog wel kerstbomenhandelaren in het centrum. Speciaal voor de zachtmoedigen, die vinden dat de kerstbomenmarkt daar thuishoort, is een beslist zware wandeling naar huis met zo’n prikkerige boom deel van de kerstbeleving. Ook al wordt hij nu door een verpakkingsmachientje gehaald, zodat de ergste blessures van al die naalden achterwege kunnen blijven.

Zoals je op Hemelvaartsdag nog steeds allerlei planten en struiken voorbij ziet rijden, van de fietsende stadgenoten die al iets moois voor in de tuin hebben gevonden, zo ging dat destijds ook met kerstbomen. De onderkant op het fietsstuur, de stam op het zadel en de top er achteraan. Als een kerstbeest met lange staart. En moest je zo naar een als ver ervaren buitenwijk, bijvoorbeeld Huizum, dan had je wel een uurtje voor de boeg. Gelukkig bleef moeder thuis, zodat die voor warm drinken kon zorgen. Pas daarna begon de klus het gevaarte in de huiskamer te krijgen, wat nog niet meeviel, want bomen maken niet graag een bocht in smalle gangen.

De kersttijd was op de Nieuwestad en in de andere winkelstraten een uitbundige periode, maar beslist ingetogen als je het met nu vergelijkt. Denk niet veel verder dan glinsterende slingers, kerstballen, crêpepapier, watten en glitter. Voor een ‘extra mooie’ etalage. Wat het hem feitelijk deed was de geest die in de mensen gevaren was: bijna Kerstmis. Wat had je dan verder nog nodig?

Vergeleken met nu, was het vermoedelijk vooral die instelling van stemmige blijmoedigheid, het was per slot van rekening nog niet zo erg lang na de oorlog, dus weinig was al gauw veel. Eén fles wijn in het vooruitzicht beloofde een dolle boel. Nu vlooien we de driedubbeldikke Allerhande door en vinden dan dat het wel wat tegenvalt dit jaar. Gelukkig zijn er meer winkels en hebben we ook nog massa’s onlineverkopers achter de hand. Maar woorden als stemmig en blijmoedig geven niet meer aan hoe het is, vandaag de dag.

Dat het gevoel van geluk enigszins afhangt van onze financiële situatie, maar op een tamelijk snel bereikt punt niet verder stijgt, is algemeen bekend. Mogelijk zaten veel mensen in die materieel nog schrale periode, eind jaren vijftig, begin jaren zestig, al aardig dicht bij dat omslagpunt. De geborgenheid van de maatschappelijke zuilen zorgde voor een gerust hart, de dreiging van oorlog was verdwenen en stapje voor stapje ging het ook materieel beter. En dat kon je aflezen aan de mensen én de winkels. Er was altijd tijd en ruimte voor een menselijk gesprek of een afspraak om elkaar te bezoeken bij iemand thuis op een gezellige avond, die niet snel langer duurde dan een uur of elf, twaalf (‘ach, here mien tied, wat hewwe wij ut laatst laat maakt’) en van stress of burn out had nog niemand gehoord.

Aan de feestdagenperiode uit die vervlogen jaren hebben we waarschijnlijk het woord ‘beloftevol’ overgehouden, ook wel gebruikt voor de lente, een al even ‘beloftevolle’ periode, maar dan anders. Sommigen gingen naar de Rooms-Katholieke kerstmis, anderen bezochten juist op eerste kerstdag de kerk en iedereen verkneukelde zich al over de goed gevulde tafel. Het speelde in die decembermaanden allemaal ook door de hoofden van de winkelende bezoekers van de binnenstad. Dát kunnen we straks verwachten: beloftevol, met als hoogtepunt Billy Smarts kerstcircus op televisie op tweede kerstdag.

Foto: A. Keikes

Even een tussenstand. Gaat dit wat worden, het centrum van Leeuwarden terugbouwen naar begin jaren zestig? Het pas kort geleden verdwenen V&D in drie panden terugbouwen, inloop-etalages, Amicitia en de Klanderij herbouwen, De Gouwe terug. Parkeren op het Zaailand wordt ook lastig. Eerst het nieuwe Fries Museum slopen, winkelgebouw weg, Mercuriusfontein terugplaatsen, alleen nog kerstbomenverkoop op de Nieuwestad. Er zit meer aan vast dan je eerst zou denken. Verder maar weer.

Heropvoering Leeuwarden