Boerenstand zit al een halve eeuw in een doodlopende steeg

Foto: Rijksarchief

(tekst: Sytze Faber, voormalig CDA-kamerlid)

Contrapunt

Sytze Faber

Systeemgijzeling in de landbouw

…Nederland is in Europa het dichtstbevolkte land, heeft het meeste vee en de minste natuur. Is mede door die combinatie erg stikstofgevoelig. Dat wil veel boeren niet aan. Daarom werd directeur Brug van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) afgelopen woensdag ernstig geschoffeerd en geïntimideerd.
Toevallig bevestigde TNO dezelfde dag in een door de Tweede Kamer gevraagd rapport het gelijk van Brug en zijn instituut. Ons land produceert vooral dankzij de landbouw per hectare liefst vier keer zoveel stikstof als het Europese gemiddelde.

Boerenorganisaties en de politiek (aangevoerd door VVD en CDA) zouden ook nu het liefst Gods water over Gods akker willen laten lopen. Rechterlijke uitspraken maken dat gelukkig onmogelijk. De politiek moet eindelijk gaan leveren. Dat is wennen.

Vier maanden na de uitspraak van de Raad van State kwamen kabinet en Kamer deze week niet verder dan het kopen van extra tijd tot 1 december. Met alle negatieve gevolgen voor onder andere de bouwsector. Schrijnende onmacht.

Door de inertie van politiek en landbouworganisaties bevindt de boerenstand als geheel zich al een halve eeuw in een doodlopende steeg. Boeren krijgen structureel een te lage prijs voor hun producten. Oorzaak: de overproductie van onder andere tarwe, melk en varkensvlees. Om het inkomen toch enigszins op peil te houden, wordt er vervolgens nog meer geproduceerd en gaat de schaalvergroting verder. Een vicieuze cirkel. De boer wordt gegijzeld door het systeem. In vijftig jaar verdween driekwart van de 210.000 boeren. De voorns leggen het loodje, de snoeken overleven. Een kleinschaliger, duurzamere landbouw is nu, terecht, het parool voor de toekomst. Dat impliceert echter dat de goed georganiseerde mega agro-ondernemers de wacht wordt aangezegd. Dat zal minister Schouten alleen lukken als VVD en CDA veranderen van een Saulus in een Paulus. Daar is, gelet op het Kamerdebat van afgelopen week, nog geen kijk op.

Alarmbellen
Behalve de dwangmatige overproductie is er een kakofonie van alarmbellen, die waarschuwen dat de systeemgijzeling ook gepaard gaat met aanranding van het algemeen belang en van ethische noties. Ik noem er – getal van de volheid – zeven.

1 Dit jaar zijn er al ongeveer 200.000 dieren omgekomen door stalbranden. Spelen kostenoverwegingen een rol? De Onderzoeksraad voor Veiligheid stelt op eigen initiatief een onderzoek in.
2 Er is sprake van grootschalige mestfraudes, waarbij onder- en bovenwereld elkaar de hand reiken. Oorzaak: het vermogen dat een varkenshouder kwijt is aan een te grote mestproductie. Gemiddeld 60.000 euro per jaar.
3 Wegens een overdosis aan fipronil (een venijnig reinigingsmiddel) in eieren werden vorig jaar 3,5 miljoen kippen afgemaakt.
4 Om te voorkomen dat varkens elkaar in overvolle stallen uit verveling of stress verminken, wordt, tegen de regels in, jaarlijks bij 30 miljoen biggen preventief de krulstaart weggebrand.
5 Als gevolg van bestrijdingsmiddelen sterven insecten massaal. Tal van ecosystemen dreigen daardoor voor altijd te worden ontwricht.
6 Er zijn aanwijzingen dat door overvloedig gebruik van antibiotica in de veeteelt ook al bacteriën resistent zijn geworden tegen antibiotica, die bij mensen als laatste redmiddel , worden ingezet.
7 Bij uit grondwater gewonnen drinkwater ligt in bijna de helft van de gevallen de dosis meststoffen boven het wettelijk toegestane maximum.

Epiloog
Velen vinden het een pre als een column positief eindigt. Vooruit dan maar. Terwijl de boeren massaal demonstreerden omdat ze zich miskend voelen, berichtte Brussel dat ze als beroepsgroep inkomensteun – een unicum – blijven houden. De komende zes jaar jaarlijks gemiddeld 18.000 euro per boer. Belastingbetalers draaien op voor de benodigde poet, ongeveer vijf miljard. Er heeft niet een zelfs maar gepiept.