Anne Tiemersma: niet investeren in ebooktitels via bibliotheek

(tekst: discussie op Bibliotheekvernieuwing – onderin reactie Anne Tiemersma, directeur openbare bibliotheken Leeuwarden)

E-boek-verhuur versus -uitlening: het gaat erom spannen voor openbare bibliotheken

Op 12 Oktober 2012 om 16.59 door Frank Huysmans geplaatst in Bibliotheekvernieuwing Discussies bekijken .

Vanmiddag viel mijn oog op dit bericht op de website van het Duitse vakblad buchreport (waar in tegenstelling tot de Nederlandse evenknie wel veel interessants vóór de paywall te vinden is). Amazon begint dus nog deze maand met verhuur van e-boeken in Duitsland, Engeland en Frankrijk. Amazon-baas Jeff Bezos verklaarde dat dit meer waarde creëert voor Kindle-bezitters en dat het programma in de VS (gestart november 2011) succesvol is: lezers lezen meer, terwijl auteurs nieuwe lezersgroepen bereiken en een nieuw verdienmodel ontdekken. Opmerkelijk is ook dat auteurs die de uitgeverij overslaan en bij Amazon digitaal publiceren succes blijken te boeken in zowel verkoop als verhuur. Andere Duitse uitgeverijen oriënteren zich ook op dit model, aldus het bericht.

Ook in Nederland wordt het verhuurmodel binnenkort aangeboden. Het Centraal Boekhuis, dat zich deze week omdoopte tot CB Logistics en ook in medische spullen en mode gaat doen, heeft het lang verwachte platform bijna klaar. Uitgevers kunnen een inkoopprijs vaststellen voor verhuur/uitlening en dan is het aan de boekhandel of de bibliotheek om die prijs te betalen en een prijs voor doorlevering aan hun klanten/gebruikers te vragen. Dat vertelde althans manager product management van CB Mathijs Suidman mij desgevraagd op Twitter (28 september, zie tweet 1 en tweet 2).

Verhuren en uitlenen

Het verschil zit ‘m volgens de geldende Auteurswet (artikel 12) in het ‘direct of indirect economisch of commercieel voordeel’ ter beschikking stellen. Is dat voordeel er wel, dan is het verhuur. Is het voordeel er niet en is de aanbiedende instelling ‘voor het publiek toegankelijk’, dan mag het uitlening heten.

Het lastige is natuurlijk dat bibliotheken straks bij CB Logistics dezelfde inkoopprijs moeten betalen als boekhandelaren en welke andere commerciële partijen (denk aan Hema) dan ook. Stellen ze hun uitleentarief lager vast dan de handelaren hun verhuurtarief, dan ligt een gang naar de rechter door laatstgenoemden, vanwege marktverstoring en oneerlijke concurrentie met belastinggeld, in het verschiet. Een juridisch gevecht dat bibliotheken onder het geldende EU-recht waarschijnlijk niet zullen winnen, zoals Christiaan Alberdingk Thijm en ik bijna twee jaar geleden betoogden in het Financieele Dagblad.

Het gaat er dus om spannen voor openbare (en andere) bibliotheken de komende tijd, voor wat betreft het uitlenen van e-boeken. Als ik de VOB was, zou ik alvast geld opzij zetten voor de komende juridische procedures. En in Eblida-verband als een gek gaan lobbyen in Brussel. Of aankloppen bij de aanstaande nieuwe staatssecretaris voor cultuur om de leenrechten voor iedereen met een Nederlands IP-adres af te kopen, zoals in Noorwegen.   Ben ik weer eens te somber? Ik lees jullie reacties graag.

Antwoord van Anne Tiemersma 3 uur geleden

Het lijkt mij een goed idee om geen inspanning meer te steken in de uitleen van ebooktitels via bibliotheekkanalen. Het is duidelijk dat de rechthebbende partijen zelf nog geen duidelijk beeld hebben van de eigen toekomst. Dat maakt het onderhandelen heel lastig. Zonder wettelijke basis zullen we in elk geval flink de beurs moeten trekken als partijen toch toehappen.  Het lijkt me beter om in te zetten op een beschikbaarstelling in de bibliotheekgebouwen of bibliotheekvestigingen. Daarmee voldoen we aan onze taak om informatie beschikbaar te maken voor de alle burgers. Arm of rijk, met of zonder mediawijsheidskloof. Gebruik in het gebouw is uiteraard gratis. Wil men de informatie (fact of fiction) buiten het gebouw gebruiken, dan moet men dat rechtstreeks regelen met de rechthebbende.  Voorwaarde is dat centraal de ebooks beschikbaar worden gesteld, bijvoorbeeld via een soort wettelijk depot (KB?) en dat de vergoeding voor het gebruiksrecht centraal wordt afgekocht.  De voordelen:  1. het gaat om een gereguleerde toegang met minder mogelijkheden tot clandestiene verspreiding. De rechthebbenden zullen hiervan de voordelen zeker van inzien  2. de content kan niet zomaar verdwijnen omdat een uitgeverij bijvoorbeeld failliet gaat  3. we hebben een extra reden om mensen in onze gebouwen te ontvangen  4. als bibliotheken lopen we niet het risico veel geld te moeten steken in systemen die veel beter door commerciële partijen kunnen worden ontwikkeld en onderhouden  5. deponering en gebruik via bijvoorbeeld de KB zou mijns inziens eenvoudig via nationale wetgeving geregeld kunnen worden  6. alle rechthebbenden pikken er een basisgraantje van mee, er wordt namelijk altijd een vergoeding betaald bij het deponeren  7. de commerciële handel in ebooks wordt er niet tot nauwelijks negatief door beïnvloed

bibliotheek cultuur