Visit Leeuwarden! Huh, ik ben hier toch al 

Foto: Simon van der Woude

Visit Leeuwarden! Huh, ik ben hier toch al 

DOOR ANDRÉ KEIKES

Voor sommige winkeliers is het dagelijkse praktijk: het ’s morgens naar buiten sjouwen van allerlei; een handvol stoepborden, een of meer reclamevlaggen, een decoratief bedoelde struik in een pot. Als je zou vragen waarom, dan zullen ze misschien zeggen: omdat ik dat altijd zo doe. Maar waarom? Levert al die troep op de stoep meer klanten op? Denken passanten bij het zien van een door de jaren heen verbleekte en gerafelde parasol: hé, daar moet ik zijn?

Het is druk geworden op straat, de laatste decennia. Niet met klanten, maar met prullaria. De helaas te vroeg overleden Amsterdamse ‘stratendokter’ Nel de Jager was waarschijnlijk de eerste die het vraagstuk aankaartte. Ze ergerde zich aan de verrommeling van de historische straten die haar zo dierbaar waren. En omdat de gemeente niets ondernam, deed ze het als betrokken burger dus zelf maar. Op zo’n winkelier afstappen en vragen wat hij nou in vredesnaam aan het doen was. Vaak met resultaat. Het werd stap voor stap haar beroep, met als klinkend eindresultaat de titel ‘Mooiste winkelstraat van Nederland’ voor de hoofdstedelijke Haarlemmerstraat en Haarlemmerdijk. Maar toen was er ondertussen wel heel wat gebeurd.

De Leeuwarder Kleine Kerkstraat behaalde, zo kort als hij is, die titel ook. Twee keer zelfs. Een terechte pluim voor een goed straatbeeld met een gevarieerd winkelaanbod. Geen poep of wietzakjes op straat, geen woud aan reclameborden waar je je nek over breekt, geen weggesmeten fietswrakken, geen volgepropte winkelramen, waardoor je niet meer naar binnen kunt kijken, gewoon een beetje stijl. Waar vind je die nog?

Het begint allemaal met de vraag: waarom doen we het zoals we het doen. Dat vraag je je ook af bij de opening van het studiejaar, als twee dagen achtereen een rumoerig vliegtuigje met sleep over de stad vliegt met de weinig originele tekst ‘New students a big welcome’. De studenten kijken er misschien drie seconden naar en de boodschap is even snel weer vergeten. Bovendien mag je je afvragen of dit soort promotie niet eerder thuishoorde in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, toen men massaal ‘oooh’ riep bij het aanschouwen van zo’n vliegmachine, dan in deze tijd, waarin we het onszelf verplicht zijn om na te denken over onze levensstijl. Is dit soort vliegen en lawaai nodig?

Zoals je je ook af kunt vragen waarom je de stoepen van de historische binnenstad moet vol kliederen met strepen en teksten, waaronder ‘Visit Leeuwarden’. Nodig? Nee, natuurlijk niet, want je bént toch al in Leeuwarden! En mooier wordt het er niet van, zeker niet als al die verf gaat slijten en dat is al gauw het geval. Armoedig wordt het dan. Tel je daar de vele leegstaande winkelpanden bij op of de liefdeloos gevulde winkelruimtes, dan kun je maar beter snel weer naar huis gaan om een potje te gaan snikken. Dit is toch niet hoe Leeuwarden moet zijn?

Kijk eens naar Maastricht. Ook een prachtige historische binnenstad, maar daar wordt door overheid en winkeliers wel heel goed het totaal in de gaten gehouden. Met gevarieerde klinkerbestrating, sterke beperking van de schreeuwerige reclame-uitingen, uniforme stijlvolle straatverlichting, verkleinde verkeersborden zodat die niet de historische sfeer ondermijnen en ongetwijfeld ook acquisitie van winkels die het totaal aantrekkelijker maken. In Leeuwarden herken je weinig tot geen sturing op dit vlak. Koffie drinken en een broodje weghappen kan inmiddels op elke straathoek en verder zijn er telefoonwinkels en heel veel kledingzaken. Weinig verrassend en vooral weinig gevarieerd. Ja, de gelauwerde Kleine Kerkstraat en omgeving biedt van alles wat en dan ook nog aantrekkelijk gepresenteerd.

De Amsterdamse Haarlemmerbuurt is na het gedwongen vertrek van Nel de Jager en haar te vroege dood, opnieuw in een neerwaartse spiraal terecht gekomen. Treurig, maar wel het bewijs dat een bevlogen ‘stratendokter’ blijvend een vinger aan de pols moet houden van winkelgebieden. Kennelijk is de winkeliersbehoefte om wandelaars de doorgang te versperren met om het even wat voor groezelige rekwisieten onverminderd groot.

Een paar unieke winkels, dus zaken die je elders niet vindt en die ook de concurrentie met internet aan kunnen, zouden voor een stad als Leeuwarden, die landelijk natuurlijk niet ‘in de loop’ ligt, een enorm verschil kunnen maken. Stel je eens een super gespecialiseerde winkel met alleen maar bestek voor. Gewoon een gek voorbeeld. Messen, vorken, lepels in vele honderden soorten, maten en materialen, van een paar euro tot extremiteiten van misschien wel tienduizenden euro’s. Die verkoop je hier niet aan de Leeuwarders, maar mogelijk wel aan de mensen van elders die zo’n ongelooflijke winkel wel eens in het echt willen zien. En verder als webshop uiteraard. Natuurlijk plukt de rest van de binnenstad daar ook de vruchten van. Met een nette, maar verder niet uitzonderlijke winkel in bestek maak je het verschil niet.

Makkelijk praten heb jij. Zeker, niet iedereen is een zakenmens, maar het begint wel allemaal met de vraag: waar ben ik mee bezig. Je kunt tot in lengte van jaren je vergeelde stoepbord op straat blijven zetten, maar de potentiële Leeuwarden-ganger die zo nodig bestek met Svarovski-kristallen in het echt wil zien om daar flink wat van in te slaan, zul je daar zeker niet mee interesseren.

Misschien nog haalbaarder is het om op uiteenlopende manieren mensen te ondersteunen die het leuk vinden om in de binnenstad boven een winkelruimte te wonen en beneden in deeltijd iets te ondernemen, maar hun vaste salaris elders verdienen. Op bijvoorbeeld vrijdag en zaterdag is hun winkel, die ze als leuke hobby exploiteren, open. De rest van de week niet, maar zo’n winkelpand wordt ondertussen wel goed verzorgd en staat dus niet troosteloos leeg. Omdat de eigenaren niet van de winkelinkomsten afhankelijk zijn, zijn ze dus ook in staat iets aan te bieden dat ze fascineert ook al levert het geen dikke winst op.

Zo’n benadering staat of valt natuurlijk met de koop van een winkelpand. Niet makkelijk, omdat die vaak in handen zijn van puur op geld beluste investeerders. Maar wie goed oplet, komt ze soms toch nog wel tegen. Misschien is het zaak om met een gezamenlijk steunfonds eens iets in deze richting te proberen. Want de centrale vraag blijft: waarom doen we het zoals we het doen en kan het ook beter? Het antwoord is helder: zulke initiatieven zijn uiteindelijk van waarde voor alle winkeliers, het centrum en daarmee de hele stad.