Rijkdom It Fryske Boerehiem

Cover It Fryske boerehiem

RIJKDOM ‘IT FRYSKE BOEREHIEM’ IN BOEKVORM

De auteurs Rudolf Jan Wielinga en Wiebe Hoekstra schetsen de opkomst, bloei en achteruitgang van en in ‘It Fryske boerehiem’. Deze uitgave brengt de rijkdom van het erf met opstallen, gebouwen en beplanting, inhoudelijk en fotografisch prachtig in beeld.

De inleiding vormt de cultuurhistorische introductie. Eeuwenlang functioneerden boerenbedrijf en ‘boerehiem’ als eenheid. Wielinga en Hoekstra schrijven: ‘Het was oorspronkelijk een zelfvoorzienend systeem, waarbij de functies op het erf verband houden met het boerenbedrijf en met de basisbehoeften van de bewoners.’ In de tweede helft van de negentiende eeuw maakten oudere boerderijen plaats voor moderne boerderijen. Het geld daarvoor was verdiend aan de boterhandel, die tussen 1860 en 1878 zeer lucratief was. Er ontstonden fraaie koetshuizen, tuinhuizen en tuinen.

Een opvallende plek nam de zogeheten stookhut in op ’it boerehiem’. De grootte van een stookhut, ofwel stookhok, vuurhok varieerde. Iedere stookhut was voorzien van een zadeldak en vanwege brandrisico van dakpannen. De boerin deed op iedere maandag de was in de stookhut, waar een grote pot of teil op het vuur stond. Interessant zijn de zogeheten ‘hynstewâden’ of paardenwedden, een min of meer ‘flauwe helling vanaf de oever naar het water en was meestal bestraat.’ Vanaf de late middeleeuwen werden er ‘hynstewâden’ aangelegd om de paarden te laten drinken en te wassen. Er zijn nog twee in goede staat verkerende ‘hynstewâden’ op boerenerven in Sint Annaparochie en Menaldum.

Melken op een boerderij bij Weidum. © Tresoar

Het klassieke ‘boerehiem’ na 1850 wordt in hoofdstuk 6 beschreven. Voor de boerin was een belangrijke taak weggelegd in de zuivelbereiding, moestuin, bleek en boomgaard. De boer was verantwoordelijk voor het vee, gereedschap, toezicht op eventueel personeel en onderhoud van gereedschap en gebouwen. Het boek, dat vijftien hoofdstukken telt, kenmerkt zich door een sterke verscheidenheid. De rol, betekenis en huidige toestand van hooibergen, koetshuizen, theekoepels, varkenshokken en andere cultuurhistorische elementen doen daar recht aan. ‘It Fryske boerehiem’ is vooral een boek om herhaaldelijk te lezen. Ieder hoofdstuk wordt ingeleid met een of meerdere hoofdlijnen, waarna per onderdeel veel culturele en ook praktische details worden toegevoegd.

Wiebe Dooper

‘It Fryske Boerehiem’, 189 pagina’s. Uitgeverij Louise en Boerderijenstichting Fryslân. Eerste druk september 2020 en tweede druk december 2020, Grou. Prijs € 22,50. Verkrijgbaar in de Friese boekhandel en via sites van de Afûk, het Fries Landbouwmuseum en Boerderijenstichting Fryslân.

boeken