Bearn Bilker: noodklok Dijsselbloem over onderwijs verstomd

(tekst: nieuwjaarstoespraak van burgemeester Bearn Bilker van Kollumerland)

5 januari 2009.
Gemeentehuis Kollum, 20 uur.

Hartelijk welkom aan u allen, dames en heren, leden van de Raad, leden van het College van B&W en u allen als onze gasten,

Een bijzonder jaar ligt achter ons en wellicht dat een opmerkelijk jaar ook weer voor ons ligt.
2008: het jaar van de kredietcrisis. Het jaar van de ommekeer in denken als het gaat om het marktdenken en een jaar vol met politieke en maatschappelijke veranderingen, waarbij de hoop op een betere toekomst gelukkig altijd weer de overhand heeft. De verkiezing van Obama als nieuwe president van de Ver. Staten is daarvan een voorbeeld, maar ook de maatschappelijke discussies over de rol van de burger in de maatschappij en de rol van de overheid, die zeker nadat de kredietcrisis is begonnen, anders bekeken wordt.

Wethouder Koster van Onderwijs en ik hebben in het afgelopen jaar alle scholen in onze gemeente doelbewust bezocht. De twee scholen voor het voortgezet onderwijs hebben we meerdere malen mogen bezoeken in verband met thema�s die aan de orde waren. Zo heeft de nieuwe commissaris van de koningin, de heer Jorritsma, voor zijn kennismakingsbezoek een zeer geslaagd gesprek gevoerd met leerlingen van Piter Jelles en het Lauwerscollege over de onderwijsontwikkelingen en over wat jongeren bezig houdt.
Koster en ik hebben alle basisscholen bezocht door middel van een werkbezoek en nadien een gesprek met de teams per school. Wij zijn onder de indruk van wat er allemaal gepresteerd wordt. Elke school in onze gemeente is op creatieve en vernieuwende wijze bezig met het opleiden van de aan hun toevertrouwde kinderen. Ons laatste bezoek was aan De Wegwijzer te Kollumerpomp, waar een heel enthousiast team bezig is met het geven van onderwijs. Wat ons opviel is, dat elke school probeert en daar ook goed in slaagt, om zijn rol in de dorpsgemeenschap waar te maken. Activiteiten worden door niet alleen ouders, maar ook door grootouders bezocht en er wordt juist ook door hen aan mee gedaan. School is een maatschappelijke instelling die als wezenlijke voorwaarde voor het bestaan van de dorpssamenleving telt. In kleine dorpen is het zelfs het hart van het dorp.
Onderwijs gaat vooral over kwaliteit van het onderwijs zelf. Ook daar wordt hard aan gewerkt. Waren er enkele jaren geleden nog wel eens zorgen over de kwaliteit van een enkele school in onze gemeente, dan is daar nu met vereende krachten in positieve zin aan gewerkt.

Onderwijs is jarenlang domein geweest van deskundigen en beleidsmakers. Onderwijsdebatten in de Tweede Kamer getuigden daarvan. Het een na het ander werd over de scholen uitgestrooid. De beruchte circulaires van het ministerie waren daarvan de bewijzen. Onderwijs is daarnaast helaas ook een bureaucratie geworden. We zien het aan de vele formulieren, onnodige bestuurslagen en onnodige controlemechanismen, die belemmeren de voortgang van de kwaliteitsverbetering en de creativiteit in het onderwijs. Niemand zit op dit moment te wachten op een stelselwijziging. Daarvan hebben we er de afgelopen veertig jaar, na de z.g. Mammoetwet, teveel van gehad.
Waar we wel op zitten te wachten is hoge kwaliteit en creativiteit. Wat dat betreft heeft de huidige minister van onderwijs, Plasterk, in een recent debat in de Tweede Kamer gesteld dat het uit moet zijn met de megafusies en dat de menselijke maat voorop moet staan en dat we het niet leuker gaan maken, maar wel strenger en duidelijker. Het besef is er, nu nog de vertaling daarvan.
Inmiddels mogen we stellen dat het wel belangrijk is, dat er aan de kwaliteit wordt gew�rkt. Het onderwijzend personeel werkt hard aan die kwaliteit, maar kan ook niet alles, omdat het onderwijs heel vaak wordt gezien als panacee voor vele kwalen, dat wil zeggen: als er een maatschappelijk probleem geconstateerd wordt, het ook en vooral door het onderwijs moet worden opgepakt. En alles wordt dan urgent. Vervolgens wordt geconstateerd dat men niet kan rekenen, of dat er taalachterstand is, of dat studenten niet veel weten van de geschiedenis, of dat de kennis van Duits zo abominabel is, en dan kan niet anders worden gesteld, dan dat het fundamenteel toch niet goed zit. D��r moet het debat over gaan. Jarenlang hebben we allerlei theorie�n toegelaten en sociologen en andere deskundigen hun verhaal laten houden, maar nu is het de beurt aan de maatschappij zelf: het bedrijfsleven en de ouders en het onderwijs zelf. Wat is belangrijk, wat is nodig en als daar aanleiding toe is, hoe moet de leerling zowel cognitief als affectief worden geholpen?

Onderwijs gaat primair nog altijd om: het bijbrengen van kennis en het stimuleren van de persoonlijke ontwikkeling. Leerlingen moeten nieuwsgierig zijn en worden naar wat er om hen heen gebeurt en vervolgens moeten ze worden uitgedaagd om de grenzen van hun kunnen en weten op te zoeken.
Daarmee wordt de eigen creativiteit bevordert. En als juist die creativiteit niet gestimuleerd wordt of wordt ontkend of nog erger: door gemakzucht, modieuze of commerci�le trends wordt tegen gehouden, is het dan gek, dat we ons op dit moment afvragen, waarom we zo slecht rekenen, dat we onze eigen talen niet beheersen en dat we onze geschiedenis niet kennen.
Op een recente rekenconferentie in Driebergen, georganiseerd door Beter Onderwijs Nederland, lieten drie enthousiaste onderwijzeressen uit Hoogvliet zien, hoe zij zelf een eigen rekenmethode hadden ontworpen naast de voorgeschreven bestaande methode, waardoor de kinderen veel meer inzicht en oefening kregen en dus beter gingen rekenen. Het recente Internationale TIMMS-onderzoek heeft als uitkomst dat Nederland wat rekenen betreft, onderaan is komen te staan, bij de laagste 30 procent van de wereld. Dat is ver boven landen als Kazachstan, Armeni� en Georgi�.
Dit is een treurige constatering, want denk eens in: deze generaties zullen in de toekomst daar altijd de nadelen van ondervinden, en dus de hele maatschappij.

De Commissie Dijsselbloem gaf begin 2008 een keiharde uitkomst van hun onderzoek naar de kwaliteit van het onderwijs: dat het zo niet verder kon, dat elk jaar dat nu weer wordt besteed aan allerlei idee�n om het beter te doen, een kostbaar verloren jaar is. De organisatie en de inhoud van het onderwijs zijn te veel op de schop geweest.

Ouders, overige burgers, bedrijfsleven en onderwijzend personeel zijn degenen die zich moeten bekommeren om het niveau op zijn minst weer vergelijkbaar te maken met andere Europese landen. In wezen gaat het hier om het investeren in de toekomst met menselijk kapitaal. Van �ns, schoolbesturen en overheden, wordt op dit moment verwacht dat we onze zorgen omzetten in maatregelen. Van de Tweede Kamer hebben we nog niet zoveel te verwachten, want die heeft bitter weinig gedaan met de aanbevelingen van de commissie Dijsselbloem, die in wezen de noodklok luidde. Die noodklok heeft nog onvoldoende maatsch�ppelijk geluid, en dat zal eerst moeten, willen we de kwaliteit van het onderwijs echt op de eerste plaats van de politieke agenda willen plaatsen.

Er is echt een wereld te winnen. Immers, het bedrijfsleven vraagt om betere aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Wat is er op tegen dat de oude ambachtschool weer gewoon en graag snel terug komt? Uiteraard wel op nieuwe leest geschoeid. Er is dringend behoefte aan vakbekwame mensen, aan technische mensen. Het ondernemersonderwijs is natuurlijk in wezen geen goede ontwikkeling. Dat wil zeggen, dat je de ondernemerswereld er voor op laat draaien dat di� het benodigde vakbekwame onderwijs moet verzorgen. Ondernemers moeten op de eerste plaats geld verdienen, zo simpel is het. Zij zijn de pijlers van de markt.
Het project �De regio werkt�om honderdduizend mensen aan een baan te helpen, is natuurlijk prima. Het gaat daarbij om afstemming van vraag naar en aanbod van goed geschoolde jonge mensen. Maar ook hier gaat het in wezen om: is het onderwijs wel goed toegerust op de vraag van de markt? Natuurlijk zullen er altijd bijzondere omstandigheden zijn of specialismen worden gevraagd, die men pas bij het aanvaarden van een beroep echt in die bedrijfssector lerenderwijs onder de knie kan krijgen. Bedrijven hebben daar oog voor en nemen zelf die opleiding wel ter hand. Maar vakonderwijs zal altijd nodig zijn. De jonge mensen die in die sectoren graag willen werken en daarbij niet voldoende de kans krijgen tijdens hun opleiding, omdat ze eerst tal van andere vaardigheden moeten aanleren, die voor hun gevoel en ook daadwerkelijk toch van andere prioriteit zijn, moeten die mogelijkheden wel aangereikt krijgen. Ook hier staat creativiteit voorop: de leerling moet zich in zijn mogelijkheden voldoende kunnen ontwikkelen, met daarbij een behoorlijke basis aan kennis en vaardigheden, zodat hij zijn eigen grenzen goed weet op te zoeken.

Waarom sta ik zo uitvoerig bij dit vraagstuk stil? Omdat het onze regio ten diepste raakt. We hebben hier veel jongeren. De opleiding die op hun van toepassing is, moet hun al die kansen aanreiken. Het arbeidspotentieel is hier hoog, evenals de arbeidsethos. Dat is ons kapitaal in NO Frysl�n. Daarom moeten we in onze jongeren investeren.

Wij hebben in NO Friesland te maken met een sociaal-economische regio, die, zo wordt vaak gesteld, achter loopt. Ik waag dat zelf steeds meer te betwijfelen, maar feit is wel, dat we zeer alert moeten zijn om ons niet nog meer aan te laten praten dat het hier slecht gaat. Dus zullen we moeten blijven investeren in onze regio, in onze jongeren en perspectief moeten bieden op het terrein van wonen en werken.
Daarin worden we nu niet bepaald gestimuleerd door de provincie. De provincie is hard op weg de wig tussen de economische zones en de rest van Frysl�n wat werkgelegenheid betreft nog meer te vergroten. In een relatief klein gebied als onze provincie is het treurig dat dit het geval moet zijn.
Bedrijven trekken naar het zuiden van Frysl�n, omdat ze er dan dichter bij zitten. Althans, dat is het argument, �er dichterbij� is betrekkelijk, men zal toch niet bedoelen dat men dan dichter bij Schiphol zit? Ook bij de Centrale As is er bijv. een argument om ergens dichterbij te zitten. In wezen is dat toch toegeven aan de stelling, dat alles zich naar het zuiden van Frysl�n moet gaan. Dat is op zichzelf weer vreemd; want we hebben het over het gebied van Sneek, Joure, Heerenveen tot en met Drachten, �n we hebben het over Harlingen � Franeker – Leeuwarden. Dat is op zichzelf geen concentratie meer, dat is meer dan de helft van Frysl�n. Maar we zien w�l, dat alles zich d��r gaat concentreren, zoals woningbouw, werkgelegenheid en infrastructuur.
Vervolgens wordt gesteld dat er sprake is van krimp in de rest van Frysl�n en dan hebben we ineens een politiek thema aan de orde: krimp van de bevolking en dus minder woningbouw, of een ander soort woningbouw.
Dat Kollumerland werkelijk een uniek stukje gebied is, waar het heel eigen woningbeleid d� kans zal zijn voor onze regio, samen uiteraard met Buitenpost, dat wordt nog niet door iedereen zo gezien. Dat we met een halfuur of minder dan een halfuur afstand, uniek liggen tussen Groningen, Leeuwarden, Drachten en Dokkum en aan een zeer druk bereden spoorlijn, dat geeft tal van mogelijkheden en dat dan weer gecombineerd met het hier aanwezig arbeidspotentieel. Waarom moeten er dan vanwege het economische zonebeleid zoveel mensen en bedrijven naar elders toe? Dat is allemaal erg relatief en in wezen is het kapitaalvernietiging.

Het college van B&W wil dan ook het komend jaar hier nog meer mee aan de slag. Onze unieke kansen aangrijpen om beleid te maken en te laten zien dat het hier goed gaat. In velerlei opzicht zelfs. Dat willen we uitstralen. We willen dan wel de provincie duidelijk maken, samen met onze NOFA-partners, dat we hier te maken hebben met een omgekeerde stelling. Dat door mede het beleid van de provincie de wig groter aan het worden is tussen de zogenaamde economische zones en de rest van Frysl�n en dat we nu niet opgezadeld willen worden met zielige verhalen over de krimp. Wij verwachten van de provincie, net zoals we zelf ook doen en willen voortzetten, een krachtdadig beleid voor h��l Frysl�n.

De gemeente Kollumerland c.a. is ambitieus. We zijn ons daarvan bewust. Er wordt hard gewerkt in dit gemeentehuis aan kwaliteitsverbetering op terrein van woningbouw, recreatie, bedrijfsleven en de landbouw niet te vergeten, altijd ��n van onze zeer belangrijke economische factoren. We hebben het afgelopen jaar een goed geslaagde energieweek gehad, waarin we ons hebben gepresenteerd als energiezuinig en zelfs dat we in 2020 geheel selfsupporting moeten zijn wat energie betreft. Die week was fantastisch, maar nu zijn we gehouden aan de concrete uitvoering. Dat geldt ook voor woningbouw, kwaliteit is van groot belang als we woningen willen realiseren in het gebied tussen Kollum en Buitenpost. Het hangt erg af van de provincie hoe die op deze plannen reageert. Voor de provincie ligt hier ook een grote kans. Met andere woorden: als anderen ons de van hun benodigde werktuigen aanreiken, dan maken wij het karwei af.
Zelfbewust gaan we verder met ons prachtige project zorgrecreatie Lauwershage in de Kollumerwaard, waarvan we hopen dat ondanks de kredietcrisis we samen met onze partners, waaronder de provincie, we in 2009 een begin kunnen maken.

U verwacht misschien dat ik in dit verband ook iets zeg over de kredietcrisis en als gevolg daarvan de financieel-economische stagnaties. Daar hebben we last van, allemaal. Ook juist op de woningmarkt en in de woningbouw. Het heeft vooral te maken met vertrouwen. Juist nu zou er heel goed ge�nvesteerd kunnen worden, maar men wacht af. Of dat verstandig is, valt te betwijfelen. Hier en daar hoor je, dat het goed zou zijn als juist nu de overheid investeert in infrastructuur en andere projecten omdat d��rmee de werkgelegenheid gebaat is. Dat mag zo zijn, maar structureel lost het niets op.
De overheid kan tijdelijk zijn projecten wel voort zetten, maar we moeten er serieus rekening mee houden, dat onze ambities ��k op de tocht staan. Immers, de belastinginkomsten voor het rijk zullen fors dalen. Dat gaan we als gemeenten nog merken aan de rijksuitkeringen. Het rijk kan, en dat doet het nu al, grote sommen geld beschikbaar stellen om banken overeind te houden en particuliere spaarders ter zijde te staan. Het rijk kan schulden maken, maar gemeenten kunnen dat niet, die moeten een sluitende begroting hebben. Als het rijk zijn uitkering richting gemeenten verlaagt, en dat zit er in, moeten gemeenten om een sluitende begroting te krijgen, �f fors bezuinigen, of projecten af blazen, �f inkomsten verhogen, dat wil zeggen de OZB, want dat is het enige middel dat een gemeente dan heeft. Een combinatie van bezuinigen, projecten tegen het licht houden en inkomsten vermeerdering zal wel het meest voor de hand liggen. Het college heeft dan ook besloten om met het oog op de komende begrotingsdiscussies alle grote projecten eens tegen het licht te gaan houden om zo scherpe keuzes te maken. Dat is jammer, want juist nu zouden we zo graag onze broodnodige ambities waar willen maken, om in onze regio de nodige investeringen te doen.

Wij vinden het dan ook op dit moment niet meer zo verstandig om veel energie te gaan stoppen in discussies over herindeling. Uit de lange discussies in onze NOFA-gemeenteraden is vast komen te staan, dat samenwerking voorop moet staan. Dat vindt Kollumerland zeer zeker ook. Pas op de plaats over de z.g. herindeling is nu gewenst. Daar moet de provincie oor en oog voor hebben. Het zou ons teveel afleiden van de werkelijke problemen die er sociaal-economisch heersen. Als we dan ook nog zouden overgaan naar een grote vorm van herindeling, dan moeten we alle energie de komende jaren daarin steken. En vergeet niet: als er sprake zou zijn van een wel heel grote indeling, dan zou de huidige gehele ambtelijke organisatie bijkans verdwijnen, want er is in ��n grote gemeente sprake van een heel andere ambtelijke structuur en werkzaamheden dan in een kleinere gemeente. Dat zou heel lang voor veel onrust zorgen. En voor men alles op de rails heeft, is men jaren verder en daar is eigenlijk nu geen prioriteit voor. Wat dat betreft hebben we in onze gemeenteraad en daarbuiten de discussies en de besluitvorming goed kunnen afronden. Daarom zal het verstandig zijn dat we eerst de herindelingoperatie in Zuid West Frysl�n kritisch bekijken. Pas dan zouden we beter met de ervaringen daar, de discussie, indien nodig en gewenst, wel weer kunnen openen. Voorlopig dus goed samenwerken, om juist die regionaal sociaal economische factoren aan te kunnen. Dan komt op termijn wel weer een moment dat we ons voor de vraag gesteld zien: wat nu en hoe verder?

Wat Kollumerland betreft kan er niets gebeuren zonder Achtkarspelen, we verwachten dat Achtkarspelen dat ��k eens hardop gaat zeggen, want dat maakt het verhaal alleen maar steviger. Tytsjerksteradiel is natuurlijk ook van harte welkom, dat vinden wij voor onze regio alleen maar verstandiger.

Ik wil nog ��n opmerking kwijt over een geheel ander onderwerp, daarom nu even aan het eind:
Dat gaat over de jaarwisseling. Vanaf september zijn we als politie, openbaar ministerie, brandweer en gemeenten, in onze regio, maar ook Frysl�n-breed, bezig geweest om ons voor te bereiden op de jaarwisseling. Ik vind het zelf jammer dat we zoveel energie, tijd en geld moeten steken om oud en nieuw in goede banen te leiden, die energie had ik graag anders willen besteden. �t Is te gek dat dit in dit land zo moet. Maar gelukkig, het is goed verlopen in Kollumerland en ik wil ook iedereen complimenteren, met name de vrijwilligers in de dorpen, die zich ook ingezet hebben door middel van acties en het organiseren van feesten, zodat alles positief verliep.

Dames en Heren, Tot slot: De overheden moeten juist nu, en zeker in NO Frysl�n investeren in menselijk kapitaal, in het onderwijs, in bedrijfsleven, in woningbouw, in infrastructuur en in goede samenwerking, om d��rmee de regionale problematiek die gemeenteoverstijgend is, aan te pakken. En met zijn allen werken aan een positief imago, dat is al heel wat waard!
Dat kan alleen in zelfbewuste zin en vooral samen met �lle mensen en partijen. Het college en de raad van Kollumerland c.a. heeft zijn ambities in die richting uitgesproken en vastgelegd en is er klaar voor. En we doen een beroep op u om er in positieve zin aan mee te werken.
Zo gaan we dan ook doelbewust en met een positief gevoel 2009 in en ik wens u daarbij allen ook in uw persoonlijk leven gezondheid, wijsheid en geluk, kortom: folle lok en seine yn�t nije jier.

Bearn Bilker
Oudwoude
2 en 5 januari 2009