Juweliers Van der Zee en Fischer stoppen ermee

Twee bekende namen verdwijnen binnen afzienbare tijd uit het Leeuwarder stadsbeeld. De juweliers Van der Zee aan de Schrans en Fischer aan het Naauw sluiten hun deuren.

Jaant van der Zee vindt het na al die jaren wel mooi geweest. Achter de gedateerde toonbank van zijn winkel laat hij de vergeelde foto’s zien van het pand waar het allemaal mee begon: in het kleine pandje rechts naast de huidige winkel begon vader Jan van der Zee op 18 januari 1958 met zijn specialistische werkzaamheden.

Van der Zee is bijna 63 jaar oud en heeft geen opvolger. Bovendien constateert hij dat het juweliersvak enorm is veranderd. ‘Jongeren kopen op internet. Trouwens, ouderen doen dat ook.’ De winkel aan de Schans was de laatste jaren alleen ’s middags geopend. In het achtervertrek repareert Van der Zee uurwerken en sieraden.

Wanneer Van der Zee precies stopt weet hij nog niet. Er hebben zich twee gegadigden gemeld voor de koop van het pand in de Schrans. Fischer aan het Naauw houdt inmiddels uitverkoop.

+++++++++++++++++++++

(tekst: gepubliceerd in het Stadsblad Liwwadders – 2009)

Juwelier Jaan van der Zee

‘Ja vroeger, toen stonden we met z’n zessen te helpen’

Het exploiteren van een eigen winkel zal hij zijn kinderen niet aanraden, maar het vak van goudsmid vindt juwelier Jaan van der Zee uit de Schrans een prachtig vak. Dat bestaat uit het scheppen en het repareren: het gepruts met veertjes, palletjes en tandwieltjes. De juwelier laat de jachtigheid, waarbij sommige producten alweer verouderd zijn voor ze in de uitverkoop belanden, voor een groot deel aan zich voorbijtrekken. De liefde voor het vak staat bij de Leeuwarder juwelier voorop.

De winkel van juwelier Van der Zee aan de Schrans oogt zoals die al decennia oogt: een bolwerk van rust en regelmaat. Hier tikken de klokken ieder voor zich de tijd weg, zo lijkt het. Eenmaal binnen blijkt van die rust en regelmaat helemaal geen sprake te zijn. Al voor de winkel geopend is wordt er al aan de deur gerammeld: we willen batterijen! ‘Ja, zo gaat dat soms de halve dag door’, zo vertelt Jaan van der Zee aan een van demonstratietafels in zijn winkel. De juwelier is nog niet uitgesproken of daar gaat de deurbel weer. Opnieuw een klant voor een batterijtje. ‘Soms heb je van die dagen.’ De winkel is nog geen half uur open of er hebben zich al acht personen gemeld voor een batterijtje voor hun horloge. Het zijn voornamelijk vijftigplussers die de winkel weten te vinden en die de hulp van de specialist op prijs stellen. Een klant informeert naar een gouden ketting en een ander kan de klep van de kast van het horloge van zijn vrouw niet dicht krijgen. ‘Ik dacht dat ik dit zo wel zou kunnen dichtklappen’, aldus de klant. Van der Zee werpt zijn kennersblik op het horloge en ziet direct wat er aan de hand is. Hij loopt naar achteren waar zijn instrumentarium staat opgesteld en komt terug met een perfect uitziend horloge. De klant uit de Ferdinand Bolstraat kijkt blij naar het horloge, daarmee kan hij thuiskomen.

Van der Zee beschouwt zich als een van de laatste der Mohikanen. Hij somt de klinkende namen van de Leeuwarder juweliers nog maar eens op. Hij kijkt er een tikje somber bij: Van Wieren, Holwerda, Kramer, Copini, Doodkorte, Bolman, Rolf en Mulder. ‘Alleen al in de Peperstraat had je er al drie. Nu heb je de ketens van Siebel en Lucardi, die horen bij Vendex.’ Of Van der Zee zijn winkel nog lang draaiende zal houden, weet hij niet. Hij kampt al geruime tijd met gezondheidsklachten. ‘Zolang ik het fysiek kan volhouden ga ik door, maar misschien stop ik er binnenkort ook wel mee.’

De juwelierszaak ademt de sfeer van de jaren zeventig. Een stofdoek is het meest revolutionaire dat hier beweging brengt. ‘Ik denk dat ik jaren geleden de boel nog een wit verfje gegeven heb. Geen idee meer wanneer dat was, negenentwintig jaar geleden?’ Het valt de specialist die dagelijks met zijn klanten bezig is, en in zijn werkkamer nog vele zakjes met reparaties heeft liggen, nauwelijks meer op dat de tijd in zijn winkel heeft stilgestaan. De Festina horloges, de ringen van het merk Desiree en de klokjes van Monnard – evenwichtig, tijdloos en krasvast – staan er allemaal bij zoals ze er al dertig jaar bij staan. Een plant zonder water staat in het staartklokkenatelier. De wanden zijn akelig leeg. Van der Zee lijkt zich er niet aan te storen. Hij groet zijn vertrouwde klanten (‘Kijk, die parkeert zijn auto altijd op de stoep’), onderzoekt wat die willen, vertelt wanneer de reparatie klaar is en handelt de volgende alweer af. Tijd om alle reparaties te behandelen heeft hij overdag nauwelijks. De reparaties gaan pas door zijn handen aan de randen van de verkoopdag.

Hij bewondert de Friese ontwerpers van horloges zoals Christiaan van der Klaauw uit Heerenveen. ‘Die man is heel erg goed. Het is een wiskundig aangelegde man die een soort planetarium in zijn horloges bouwt.’ Zelf heeft hij het Planetarium in Franeker nog nooit bezocht. ‘De winkel vraagt veel tijd. Vroeger, ja vroeger, toen stonden we hier met z’n zessen de klanten te helpen. Nu sta ik in m’n eentje’, zo mijmert de juwelier, die het vak leerde in het Duitse Pforzheim. ‘Dat wordt de Goldstadt genoemd. De stad is helemaal gericht op de vakschool. Daar heb ik op mijn zeventiende het vak geleerd.’ Over dat vak is Van der Zee (57) nog altijd enthousiast. Met plezier neemt hij plaats op de kruk achter zijn werktafel. ‘Het vak van goudsmid is leuk: dingen veranderen en repareren. Het omgaan met klanten is ook heel erg leuk.’ Maar een winkel als geheel is toch even wat anders. Er is te veel werk voor één persoon. ‘Eigenlijk heb ik het te druk.’

Andries Veldman