Gouden Ganzenveer voor schrijver en journalist Geert Mak

Schrijver en journalist Geert Mak krijgt de Gouden Ganzenveer 2015. De jury eert hem daarmee voor ‘zijn zeldzame betrokkenheid bij de nationale en internationale geschiedenis en actualiteit’.

(meer bij nos.nl)

Geert Mak: Wat gaan we dit jaar weer eens verkloten?

Gepubliceerd  november 2012

Geert Mak: waarom is hier nooit een corruptieschandaal?

In een fel betoog veegde schrijver Geert Mak vanmiddag tijdens een jubileumbijeenkomst van het Koninklijk Fries Genootschap de vloer aan met Friese bestuurders en de media in deze provincie. Mak toonde zijn bezorgdheid over het cultureel erfgoed en vond dat bestuurders en media hun zorgplicht en controle verzaakten. De historicus, en schrijver van het roemruchte boek Hoe God Verdween uit Jorwerd, maakte van zijn hart geen moordkuil. Hij sprak van bestuurlijk sociale corruptheid. ‘Ik vraag me af: hoe kan dit?’

Hij had andere verplichtingen

Het Koninklijk Fries Genootschap (1827) stuurde met zijn feestredenaar vermoedelijk bewust aan op een confrontatie en provocatie. De toekomst van Friesland zit het genootschap niet lekker. Twijfel heerst over provinciale bestuurskracht. Aan het begin van de bijeenkomst in Post Plaza sprak voorzitter Piet Hemminga zijn zorg uit over de toekomst van het Eysingahuis, het prominente deel van het voormalige Fries Museum, aan de overkant van de straat. Het historische pand staat te verpieteren. Ook de toekomst van een zelfstandige bestuurseenheid Friesland baarde Hemminga zorgen. Vooral als hij de tamme reacties van de gedeputeerden op de kabinetsplannen voor samenvoeging van landsdelen aanhoort. ‘Ze vinden het heel jammer.’ Ook de afwezigheid van commissaris Jorritsma viel niet in goede aarde. ‘Hij had andere verplichtingen’, aldus Hemminga droogjes.

Een stad zonder filmfestival en Parnas verdient geen Europese culturele erkenning

Maar het hoogtepunt werd gevormd door Geert Mak die in een stevig betoog uithaalde naar onder meer Goffe Jensma, hoogleraar Friese taal- en letterkunde. De mannen zijn te netjes opgevoed anders waren ze elkaar in de haren gevlogen. Jensma werd over de hekel gehaald door zijn steun aan het project Culturele Hoofdstad 2018. Ook Mak was aanvankelijk gecharmeerd van het project, maar toen de focus zich op Leeuwarden vestigde en men met de rug naar Europa ging staan was het over en uit. Burgemeester Crone kon praten als Brugman, maar Mak was niet meer te vermurwen om steun te verlenen aan het project. Een stad zonder filmfestival en Parnas verdient geen Europese culturele erkenning, zo vond hij. ‘Ik vind dat niet kunnen. Een stad als Leeuwarden moet een centrale plaats hebben om muziek te kunnen beoefenen. Het begint allemaal met korpsen en koren. Als provincie dien je je af te vragen: ik welke omgeving voel je je goed. Nu wordt die vraag gereduceerd tot deelname aan Culturele Hoofdstad. Leest u momenteel publicaties van drommen mensen die naar Maribor, momenteel culturele hoofdstad, afreizen?’

Hier klopt iets niet

De pijlen op Culturele Hoofdstad bleken achteraf schimpscheuten te zijn. Mak ging vol op het orgel in de richting van de Friese bestuurders. Hij deed dat in het besef dat het allemaal toch weinig uithaalde. Aan het eind van dergelijke discussies gaat iedereen schouderophalend verder. Mak: ‘De kritiek valt als plop, plop, plop.’ Niettemin uitte hij zware kritiek op de aanleg van de Centale As (snelweg naar Dokkum), het minimaliseren van de functies van het ziekenhuis Sionsberg, de verrommeling door de bouw van twaalf meter hoge veestallen in zuidwest Friesland, het plaatsen van windmolens (‘over tien jaar misschien achterhaald’) de oncontroleerbare lobby, dubieuze geldstromen (‘top-down aangeleverd’) en onberekenbare bestuurders die nog in de negentiende eeuw leken te leven. ‘Een kind kan op het Oldehoofsterkerkhof in Leeuwarden zien dat de verhoudingen van het plein met de toegangsgebouwen tot de parkeerkelder hier niet kloppen.’ De Amsterdamse Jorwerder vertelde over de discussies die gevoerd worden in zijn stad en in het Parool over het financiële centrum de Zuidas. ‘Waar blijven dergelijke discussies rond de Centrale As?’ Mak vond het verbazingwekkend dat de keuze voor de aanleg van een dubbelbaansweg naar een stadje niet nader wordt onderzocht. Hij vermoedde een sterke lobby van allerlei belangenpartijen. ‘Een snelweg naar een stadje van 13.600 inwoners? Dat is rationeel niet meer te verklaren. Er is geen dialoog meer. Waarom zoekt de Leeuwarder Courant dit niet uit? Laten ze eens wat minder naar recepties gaan.’ Wel corruptie in Limburg in niet in Friesland? Onbegrijpelijk, volgens Mak. ‘Waarom is hier nooit een corruptieschandaal? Hier klopt iets niet.’

Hier wordt de perifere ligging gekoesterd

Geert Mak vergeleek de sfeer van Friesland met het Amsterdam in 1952 toen de hoofdstedelijke commissaris Kraanjager een deel van de grachten wilde dempen met het oog op de doorstroming. Waar Amsterdam het evenwicht vond tussen moderniteit en behoud van historische waarden zit Friesland op achterstand. Mak constateerde een duistere kracht van lobbyisten en belanghebbenden. ‘Hoe kan dit? Ik begrijp dit niet.’ Hij wees op Maastricht dat naar Europa kijkt en op de provincies Groningen en Drenthe die de blik naar Duitsland gericht hebben. Hier wordt de perifere ligging gekoesterd. Mak wilde voor heel Friesland een Hein Buisman-stichting, de stichting die Harlingen tot monumentenstad maakte. Een stichting die de verrommeling zou kunnen tegen gaan en bestuurders aan hun afspraken zouden kunnen houden. In dit verband noemde hij de afspraken voor de aanleg van boomwallen rond stalgebouwen die niet of nauwelijks werden gecontroleerd.

Apotheker vond dat Mak veel te ver ging met zijn kritiek

De bestuurders Hayo Apotheker (burgemeester Súdwest Fryslân; oud-burgemeester Leeuwarden) en Jannie Vlietstra (Eerste Kamerlid PvdA; oud-wethouder van Leeuwarden) zagen het allemaal minder somber. Apotheker vond dat Mak veel te ver ging met zijn kritiek en voelde zich niet aangesproken als half gecorrumpeerd bestuurder. Ook Vlietstra nam de kritiek voor kennisgeving aan. Oud-burgemeester Joost van Bodegom (Opsterland) stoorde zich hevig aan de opvattingen van Mak. Vanuit de zaal zei hij dat Mak man en paard moest noemen als hij spreekt over corruptie. Mak: ‘Ik zeg hier misschien de verschrikkelijkste dingen, maar het gaat mij om allertheid. Misschien moeten we het omdraaien en eens per jaar in die namaakstins bij Mantgum gaan zitten met de vraag: wat gaan we dit jaar weer eens verkloten.’

Andries Veldman

Geert Mak in Bonifatiuskerk: Friese bestuurders zijn regentesk

Gepubliceerd op 26 mei 2013,   Categorie: Actueel,   5 reacties

Over vijf jaar bereikt Friesland een onomkeerbaar omslagpunt: het landschap is dan onherstelbaar beschadigd. Het is zinloos om dan nog te investeren in Friesland promotie. De Rabobank en de Friesland Bank, die ieder jaar hun kalenders met fraaie plaatjes uitbrengen, geven geen snars om het landschap. Zij dicteren hoe, hoeveel en waar de boeren moeten investeren: megastallen is het geloof dat zijn prediken. Nog even en de Brabantisering van Friesland is een feit. ‘De operatie tunnelvisie is in volle gang.’

Geert Mak (schrijver/journalist) was vanmiddag wederom op dreef. Hij fulmineerde tegen de Friese bestuurders die weinig oog hebben voor landschap en cultuur en niet weten om te gaan met de krimp. Mak sprak in de Bonifatiuskerk in Leeuwarden tijdens een literair en vocaal evenement om geld bijeen te brengen voor de restauratie van het monumentale kerkorgel.

Bij het Koninklijk Fries Genootschap kwam Mak in november al stevig uit de hoek. Waren daar de media het voornaamste doelwit, nu gingen de pijlen in de richting van de bestuurders (die waren overigens niet aanwezig).

Volgens Mak zijn de bestuurders in Friesland ziende blind en horende doof. Hij trok een vergelijking met de Amsterdamse politiechef Hendrik Kaasjager die in 1954 de oplossing aandroeg voor het toenemende verkeer in ‘s lands hoofdstad: dempen die grachten en een mooi parkeerplein pal voor het Centraal Station. In Friesland zag Mak de Kaasjagers al zitten in hotel Oostergo in Grou met slechts één agendapunt: hoe kunnen we Friesland en het Friese landschap verder verkloten. Vijftien megastallen en we zorgen er wel voor dat er geen bomen omheen komen te staan, of we maken een afspraak dat er niet wordt gehandhaafd. Overal zag Mak Kaasjagers, bij de PC in Franeker zitten ze in een bonbondoos langs het speelveld. ‘Ik dacht dat het een grap was, maar ze zwaaien als carnavalsprinsen naar hun publiek.’

Mak roerde veel culturele onderwerpen aan. De Centrale As (vierbaansweg naar Dokkum), opheffing Parnas (basisvoorziening) en de verrommeling van het landschap (megastallen) werden stuk voor stuk behandeld. Mak toonde zich keer op keer verbijsterd over de gang van zaken in Friesland. ‘Het is vechten tegen de bierkaai.’  Hoe dat kan? In Amsterdam had hij de indruk dat een bestuur in zekere zin waardering heeft voor kritiek. Daar wordt naar geluisterd en plannen bijgesteld. Daar worden plannen sterker van. Dit in tegenstelling tot Friesland, zo moest hij concluderen. ‘Hier is het al snel persoonlijk en op prestige gericht. De kritiek in Friesland valt in een teil met modder en daarna volgt het grote stilzwijgen.’ Er heerst al snel een ‘beangstigende rust en een beklemmende stilte.’

Bestuurders zijn dol op het bouwen van infrastructurele werken. Ze worden warm van aquaducten en Hanzelijnen. ‘De tijdwinst op die lijn gaat verloren tijdens het overstappen in Zwolle en Almere. Waarom maken die bestuurders geen goede afspraken met de NS over de bestaande lijnen?’ Antwoord: met onderhandelen is geen prestige gemoeid. Gelukkig wordt er geïnvesteerd in het internet op het platteland. ‘Eigenlijk veel te laat. Het internet buiten Leeuwarden suddert voort als een trekschuit.’

Architecten die kritiek uiten kunnen opdrachten wel vergeten, zo stelde Mak. ‘Er is een grote druk op iedereen die kritiek uitoefent om zijn mond te houden. Het resultaat? Friesland is veel regentesker dan Limburg, daar waar je het zou vermoeden. Het is hier ons-kent-ons; ze willen erbij horen.’ Over Parnas en de Culturele Hoofdstad zei Mak: ‘Ik snap niks van het Friese cultuurbeleid. Het zijn verschillende geldstromen, maar tonnen investeren in infrastructuur en dan de bibliotheekbus opheffen, dat begrijp ik niet.’ Ook het opheffen van kunstencentrum Parnas in Leeuwarden en investeren in Culturele Hoofdstad (‘niets ten nadele van de organisatie’) vond Mak een vreemde combinatie. ‘Parnas is voor de elite, zo hoor ik dan. Ik erger mij daar aan. Parnas is een basisvoorziening voor blokfluitles en dans, de elite redt zich wel. Het project Culturele Hoofdstad dient als schaamlap voor een niet bestaande visie op cultureel gebied. Als ik de gedeputeerde (Jannewietske de Vries, PvdA) hoor zeggen dat ze zal aftreden als Culturele Hoofdstad wordt afgeblazen, dan is dat merkwaardig. Je moet een plan B klaar hebben.’

Geert Mak daagde de bestuurders uit om uit de kast te komen. Hij vond het beschamend dat bestuurders niet de moeite hadden genomen om aanwezig te zijn bij de actiegroep Better As (Centrale As). Die houding wreekt zich op den duur, zo hield hij zijn gehoor voor. ‘Het is minachting. Het heeft iets onvolwassens. Je moet de oppositie serieus nemen en iets gunnen, dat hoort in een echte democratie. In veel opzichten heeft de oppositie het gelijk aan haar zijde. Er is behoefte aan harde idealisten. Ik pleit hiervoor omdat er veel op het spel staat. Met zwijgen laden bestuurders een zware verantwoordelijkheid op zich.’

Naast Mak (die een stevig applaus ontving voor zijn betoog) bestond het programma uit optredens van Gerrit Breteler, Fardou van der Woude en het koperensemble van muziekschool De Wâldsang onder leiding van Bienze IJlstra.