Cultuur in Leeuwarden: verschraling, rechtenloosheid en managers die er met de buit vandoor gaan

Noodbloei cultuur Leeuwarden

Enige tijd geleden stond in de LC een kort berichtje met als kop ‘Cultuur bloeit op na sluiting Parnas’. Hoewel ik zelf al voor de definitieve sluiting van Parnas, waar ik verantwoordelijk was voor de PR en communicatie, ontslag had genomen omdat ik mij niet in de lijn van zowel de Parnas directeur Drion als in de opstelling van wethouder Diks kon vinden, ervoer ik dit bericht (en velen met mij) als een enorme trap na. Bovendien is het ver bezijden de waarheid. Het lijkt mij dat de gedachte hierachter veeleer is ingegeven door opportunisme met de wens als vader van de gedachte, dan dat dit gebaseerd is op feiten. Daarnaast wordt het artikel, met achterliggend onderzoek dat slechts gaat over het bereik van de cultuurcoaches in het basisonderwijs, gebruikt om het welslagen van de omvorming van het totaal van cultuureducatie en kunstonderwijs aan te tonen.

Gedurende de discussie over het wel of niet sluiten van Parnas is steeds gesproken over 4 fases in cultuureducatie.  1 – kennismaking. 2 – oriëntatie. 3 – verdieping. 4 – talentontwikkeling. Dat de gemeenteraad heeft ingestemd heeft met de opheffing van Parnas, was onder voorwaarde dat deze 4 fases in de nieuwe constellatie voldoende gewaarborgd zouden zijn.

Fase 1 en 2 werden reeds door Parnas ingevuld door 4 cultuurcoaches. Dat er met een uitbreiding naar 10 coaches meer bereik is en het aanbod structureler, mag duidelijk zijn. Ik wil de mensen van Kunstkade ook zeker niet afvallen. Zijn doen prima werk en doen dit met hart en ziel en gedrevenheid.

Naar de invulling van fase 3 en 4 heb ik herhaaldelijk bij diverse betrokkenen geïnformeerd. Afgelopen zomer hoorde ik dat de gemeente binnenkort opdracht tot invulling hiervan aan Kunstkade ging geven. Van Kunstkade begreep ik enige maanden later dat dit nog steeds niet het geval is. Men was hier zelfs niet mee bekend! Mijn opmerkingen zouden meegenomen worden in overleg met wethouder Isabelle Diks (PAL/Groen Links). Hierna werd het weer stil….

Fase 3 en 4 worden nu ‘afgedekt’ door de website van Kunstkade waarop cursussen en lessen worden aangeboden. Van echte sturing en kwaliteitscriteria is hierbij nauwelijks sprake. Goedwillende amateurs bieden zich hier aan als full profs en noodzakelijke uniforme informatie om tot een welafgewogen keuze voor een docent of cursus  te komen ontbreekt of is slechts deels beschikbaar.  ZZP’ers kunnen ook nog steeds geen lid worden van Kunstkade CV ua, terwijl de culturele instellingen dit al lang zijn.  Angst voor het verliezen van aanbod op de site ligt hieraan ten grondslag. Men is er niet van overtuigd dat aanbieders hun aanbod nog zullen plaatsen wanneer hier lidmaatschapskosten aan verbonden worden. Daarnaast weten inwoners het cultuurparticipatiefonds nauwelijks te vinden en wordt hierover onvoldoende gecommuniceerd. Kortom: Fase 3 en 4 zijn bijna twee jaar na dato nog steeds niet of onvoldoende ingevuld.

Bovenstaande is in te vullen met geld. In hoeverre dit beschikbaar is, is mij onbekend. Net zoals de frictiekosten die gemaakt zijn met het opheffen van Parnas en het inrichten van Kunstkade. Ik heb onderhand de eindrapportage over de omvorming van de cultuureducatie gelezen. Alleen maar positief natuurlijk. Dat was te verwachten. Wat mij bij het lezen opviel was dat een grote post frictiekosten helemaal niet in het overzicht stond. De huur van de panden aan het Raadhuisplein, ruim twee ton per jaar, vloeiden rechtstreeks terug naar de gemeente. Vestzak, broekzak. Dit bedrag was inbegrepen in de subsidie aan Parnas. Zolang de panden leegstaan (of door Carex worden beheerd) scheelt dit de gemeente dus jaarlijks ruim twee ton aan inkomsten. Tot nu toe ongeveer 2,5 ton, ieder volgend jaar met eenzelfde bedrag te verhogen en zo maar oplopend naar een miljoen. Boekhoudkundig zal het allemaal wel ergens op de balans staan, maar feit blijft dat het een gevolg is van opheffing van Parnas en dus als frictiekosten aangeduid moeten worden. In hoeverre de transitie financieel succesvol is geweest is dus nog steeds niet te zeggen, terwijl dit juist het motief ervan was. De kwaliteit die  Parnas bood is immers nimmer in twijfel getrokken.

Met het opbloeien van cultuur na sluiting van Parnas wordt waarschijnlijk gedoeld op allerlei initiatieven die bijvoorbeeld in de Blokhuispoort, in de voormalige LTS aan de Nijlânsdyk en Floris Verster in de oude CTS van de grond komen. Op het eerste gezicht prachtig. Professioneel gezien wordt er echter een loopje genomen met de kwaliteit van randvoorwaarden. Waar bij Parnas de arbo-wetten strikt werden nageleefd door intensieve controle van onder andere technische apparatuur, er vluchtrouteschema’s aanwezig waren en geoefend werden, luchtbehandeling een investering van 6 ton kostte en temperaturen ook in de winter werkbaar waren, personeel volgens de CAO betaald werd en lesprogramma’s getoetst werden, is hiervan in de nieuwe situatie geen sprake meer. Zelfstandige culturele ondernemers geven lessen en cursussen in ruimtes die niet voor rolstoelen toegankelijk zijn en waar geen BHV’ers aanwezig zijn. Ze werken voor tarieven die onder de CAO normen liggen en hebben geen ruimte voor de opbouw van een fatsoenlijk pensioen. Dat zij zoveel initiatieven tonen is puur om het hoofd boven water te houden. Sommige anderen zijn gestopt en weer anderen werken zwart of grijs. Dit druist mijns inziens in tegen alle uitgangspunten van de omvorming. Voor scholing is geen budget en ruimte voor projecten is niet structureel meer ingebed. Incidenteel moet per project financiering worden aangevraagd. Ambtenaren kennen dit toe en regisseren daarmee de zo bejubelde culturele bloei. Een uiterst ongewenste situatie. Ik zie de zogenaamde opleving dan  ook als een vorm van noodbloei. Het stadium dat vooraf gaat aan verlepping.

Om kort te gaan zie ik verschraling van het aanbod in cultuureducatie, rechtenloosheid van cultureel ondernemers, een (te) grote invloed van de overheid bij het toekennen van gelden voor projecten, cultuurmanagers die er met de buit van doorgaan en kunstenaars die als aaseters een kostje bijeen moeten scharrelen. De zo geroemde mienskip mag daarbij als onbetaalde kracht een figurantenrol spelen in de coulissen van deze klucht. Een onwenselijke situatie lijkt mij.

Waarom niet toegeven dat de omvorming een financieel gedreven exercitie is. Dat cultuur een veer op de hoed is die vooral niet te veel mag kosten en dat een gemeente weinig alternatieven heeft om de begroting rond te krijgen dan door te bezuinigen op zaken als op sport en cultuur en groenonderhoud, of door het verhogen van de OZB. Dit zou in ieder geval een eerlijk verhaal zijn. Nu heb ik het gevoel dat ik voor de gek gehouden wordt.

Minne Velstra