Open brief naar Catshuis over grote zorgen bij ingenieursbureaus

(tekst: persbericht)

Open brief aan het Catshuis: behoud cruciale kennis

Dit is een origineel bericht van NLingenieurs
NLingenieurs maakt zich grote zorgen over de effecten die mogelijke bezuinigingen zullen hebben voor de Nederlandse advies- en ingenieursbureaus.

De Nederlandse advies- en ingenieursbranche is een hoogwaardige kennisindustrie met ongekende impact op de Nederlandse samenleving, door haar bijdragen aan de infrastructuur, huisvesting, milieu en energievoorziening van Nederland. De gemiddelde jaaromzet van de branche in Nederland bedraagt ruim 3 miljard euro, met een directe impact op een totaal aan investeringen van ruim 25 miljard euro. Het grootste deel van de omzet komt voort uit overheidsopdrachten. Bezuinigingen in overheidsinvesteringen hebben daarom direct gevolgen voor de branche en daarmee voor de innovatiekracht en de internationale concurrentiepositie.

NLingenieurs hecht een groot belang aan een gezonde economie en begrijpt dat de huidige zorgen met betrekking tot de overheidsbegroting ingrijpen vereisen. Maar de onderhandelaars in het Catshuis moeten verder denken dan alleen in beperkingen van de uitgaven. Het uitgangspunt moet zijn dat de economie wordt gestimuleerd. Het CPB verwacht vanaf 2013 weer kansen op economische groei. Voorkomen moet worden dat bezuinigingsmaatregelen nu die economische groei zullen dempen.

De situatie in de Nederlandse ingenieursbranche
De Nederlands advies- en ingenieursbranche is van groot belang voor de Nederlandse economie en de samenleving. De bouw- en infrasector (waarin veel ingenieursbureaus actief zijn) zijn aanjagers van de economie. In het kielzog daarvan profiteren veel andere sectoren. Dit is een doorslaggevend argument om deze sector te ontzien. Daarbij komt dat er geen weglekeffecten zijn: investeringen in de bouw- en infrasector komen in Nederland terecht en niet in het buitenland. Deze argumenten zijn eerder voor de regering (Balkenende-IV) reden geweest om de crisis- en herstelwet in te voeren. Deze argumenten gelden nog onverkort.

De gevolgen van de economische en financi�le crisis zijn in de afgelopen twee jaar zichtbaar geworden in de advies- en ingenieursbranche: teruglopende omzetten, een sterk gekrompen werkvoorraad en te lage marges. Uit onderzoek van NLingenieurs blijkt dat de vooruitzichten voor 2012 en 2013 bepaald niet rooskleurig zijn.

Aanvankelijk speelde vooral het instorten van de woning- en kantorenmarkt parten. Inmiddels zijn ook de teruglopende bestedingen van decentrale overheden een groot probleem aan het worden. Bijna alle ingenieursbureaus die voor publieke opdrachtgevers werken, hebben het afgelopen jaar (fors) minder opdrachten verkregen (bij kleinere bureaus is er 50% tot 80% daling in overheidsopdrachten te zien).

Werkgelegenheid en kennis in de ingenieursbranche
De terugloop in overheidsopdrachten heeft flinke gevolgen voor de werkgelegenheid in de branche. Hoewel NLingenieurs ziet dat ingenieursbureaus lang hebben geprobeerd zoveel mogelijk personeel te behouden, neemt de werkgelegenheid in de branche nu flink af. Nadat eerst de ‘flexibele schil’ aan personeel is ingekrompen, neemt nu ook het vaste personeelsbestand af. Daarbij heeft men zich in het begin vooral gericht op ondersteunende, niet-technische functies. In toenemende mate zien wij nu dat ook een deel van de technische specialisten niet langer in dienst kan worden gehouden.

Door de teruglopende vraag is er een risico op het verlies van specifieke kennis. Over het algemeen ziet NLingenieurs dat de bureaus de personeelsteruggang over disciplines proberen te spreiden, maar met forse omzetdalingen in specifieke sectoren is dat niet altijd mogelijk. Vooral zeer specialistische kennis (bijvoorbeeld op het gebied veiligheid, akoestiek, rail, planologie en milieu) dreigt verloren te gaan, met alle gevolgen voor de overheid zelf.

NLingenieurs maakt zich grote zorgen of de ontstane leemte aan kennis op een later moment, wanneer de economische situatie in de branche is verbeterd, nog kan worden ingevuld. De instroom op technische opleidingen is immers te laag en in de nabije toekomst zal de branche flink vergrijzen. Wij pleiten dan ook sterk voor faciliteiten als deeltijd-WW en doorzetten van de kenniswerkersregeling om de ongewenste uitstroom van specialisten zo veel mogelijk te beperken.

Internationale concurrentiepositie
De personeelsteruggang verzwakt tevens de internationale concurrentiepositie. Doordat er minder jonge werknemers worden aangenomen dan wel behouden en oudere werknemers minder uitstromen, veroudert het personeelsbestand en stijgen de kostprijzen relatief snel. Het hanteren van tarieven die internationaal concurrerend zijn, wordt hierdoor bemoeilijkt. Internationale activiteiten zijn juist een belangrijke factor voor Nederlandse advies- en ingenieursbureaus, omdat de internationale markt de afgelopen jaren een stabielere bron van omzet is gebleken dan de thuismarkt (zo’n 90% van de bureaus die internationaal actief zijn, zagen hun internationale omzet gelijk blijven of toenemen).

Het kabinet hecht belang aan de internationale kansen van het Nederlands bedrijfsleven, getuige haar topsectorenbeleid. De Nederlandse advies- en ingenieursbureaus zien veel kansen om een rol te spelen in deze topsectoren. Voor een succesvol exportbeleid is het echter cruciaal dat er een uitdagende thuismarkt is, zodat bedrijven sterk en innoverend genoeg zijn om internationaal concurrerend te kunnen zijn.

Voor het professioneel inkopen en benutten van onze diensten is het daarnaast van groot belang dat er bij opdrachtgevers de juiste en voldoende expertise aanwezig is. Een te sterke afname van specialistische kennis bij de publieke diensten zal naar onze mening voor de overheid en dus de maatschappij zeer negatieve gevolgen hebben.

Oproep aan het kabinet
NLingenieurs vraagt het kabinet om:
– projectvoorbereidingen niet uit te stellen: Indien bezuinigingen in de bouw- en infrasector onvermijdbaar zijn, pleiten wij er voor de voorbereiding van uit te stellen projecten wel te laten doorgaan. Dan is het mogelijk om, zodra de economische positie het weer toelaat, onmiddellijk met de uitvoering te kunnen starten.

– meer ruimte voor privaat gefinancierde projecten: Partijen als pensioenfondsen zouden de ruimte moeten krijgen om in Nederlandse projecten te investeren, zoals zij dat nu al wel in bijvoorbeeld buitenlandse infrastructuurprojecten doen. Daarmee hebben zij een solide investeringsmogelijkheid en kunnen noodzakelijke projecten doorgang vinden zonder een te zware wissel te trekken op de overheidsfinanci�n.

– intellectueel eigendom van ingenieursbureaus te respecteren: NLingenieurs is ervan overtuigd dat projecten tegen financieel aantrekkelijkere voorwaarden kunnen worden uitgevoerd, als overheidsopdrachtgevers meer ruimte bieden voor innovatie. Een belangrijk onderdeel hiervan is het intellectueel eigendom van de ontwerpen bij de ingenieursbureaus te laten liggen, zodat de bureaus deze ontwerpen verder kunnen toepassen en de noodzakelijke investeringskosten elders kunnen terugverdienen.

– cruciale kennis in Nederland te behouden: In de nabije toekomst neemt het belang van hoogwaardige ingenieursdiensten alleen maar toe. We worden immers met een aantal grote uitdagingen geconfronteerd waarvoor ingenieursbureaus oplossingen kunnen bieden, zoals klimaatverandering, waterbeheer, verstedelijking, mobiliteit, grondstoffen-schaarste en duurzame energievoorziening. Het kabinet doet er goed aan om te zorgen dat we in Nederland de kennis behouden om deze problemen het hoofd te kunnen bieden.