Sociale media spelen groeiende rol bij geweld, fraude en drugshandel

(tekst: Erasmus Universiteit)

Sociale media spelen groeiende rol bij geweld, fraude en drugshandel

Sociale media zijn veel meer geworden dan een communicatiemiddel. Ze spelen een steeds grotere rol bij geweld, fraude en drugshandel. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam en De Haagse Hogeschool/ NSCR, uitgevoerd in opdracht van het onderzoeksprogramma Politie & Wetenschap. De studie laat zien dat veel criminaliteit tegenwoordig ontstaat uit een combinatie van online en offline activiteiten. Sociale media worden gebruikt om geldezels te werven, drugs te verkopen en zelfs uitvoerders van geweld te rekruteren. De studie introduceert hiervoor het begrip platform-gefaciliteerde criminaliteit: criminaliteit die mogelijk wordt gemaakt en opgeschaald door digitale platformen. Daardoor voldoen traditionele begrippen als cybercriminaliteit en online criminaliteit volgens de auteurs steeds minder goed. Het onderzoek pleit voor een bredere digitale transformatie binnen de politie, nauwere samenwerking met technologiebedrijven en meer aandacht voor het verstoren van criminele activiteiten op online platformen.

Het onderzoek

Voor het onderzoek zijn literatuuronderzoek, interviews met professionals en casestudies uitgevoerd in Nederland, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk. Daarbij is gekeken naar de rol van digitale platformen binnen financieel gemotiveerde criminaliteit, geweld en de handel in verdovende middelen.

Platformen als criminele ontmoetingsplaatsen

De studie maakt inzichtelijk dat sociale media een belangrijke rol spelen bij uiteenlopende vormen van criminaliteit. Via platformen worden slachtoffers van fraude benaderd, geldezels geworven en potentiële daders gerekruteerd. Ook ontstaan conflicten tussen jongeren steeds vaker online of laaien daar verder op, waarna zij zich in de fysieke wereld kunnen voortzetten. Soms worden sociale media gebruikt om uitvoerders van geweld te vinden. Binnen drugsmarkten worden platformen ingezet om klanten te bereiken, producten aan te bieden en contacten te leggen tussen verkopers en afnemers.

Platformen zijn meer dan een kanaal waar criminelen actief zijn. De manier waarop deze diensten zijn ingericht, kan criminaliteit ook makkelijker maken. Algoritmen brengen mensen met vergelijkbare interesses bij elkaar, contact leggen kost weinig moeite en berichten kunnen zich razendsnel verspreiden. Tegelijkertijd blijkt toezicht op gebruikers en content niet altijd afdoende. Platformen functioneren daardoor steeds vaker als ontmoetingsplaatsen waar vraag en aanbod van criminele activiteiten samenkomen. Het afleveren van drugs, het ophalen van bankpassen, het witwassen van geld en het plegen van geweld vinden nog wel altijd plaats in de fysieke wereld. Juist de voortdurende combinatie van digitale en fysieke handelingen blijkt een belangrijk kenmerk van hedendaagse criminaliteit.

Actief verstoren op criminele platformen

Hoewel digitalisering inmiddels nadrukkelijker op de agenda staat bij de politie, wordt digitale expertise nog vaak gezien als een specialisme. Veel geïnterviewden signaleren dat technologische ontwikkelingen sneller gaan dan organisaties kunnen bijbenen. Volgens de studie vraagt dit om een bredere inbedding van digitale kennis en vaardigheden binnen het dagelijkse politiewerk.

Het actief verstoren van criminele activiteiten op digitale platformen verdien meer aandacht naast traditionele opsporing en vervolging. Het verwijderen van accounts, netwerken en schadelijke content kan criminele processen direct ontregelen. Verder is nauwere samenwerking tussen politie, justitie en technologiebedrijven noodzakelijk. Platformen spelen een steeds belangrijkere rol in de organisatie van criminaliteit, waardoor ook de verantwoordelijkheid voor preventie en bestrijding breder komt te liggen. De studie maakt duidelijk dat criminaliteit niet langer goed te begrijpen is vanuit een strikte scheiding tussen online en offline. Voor politie en andere betrokken partijen vraagt dat om een andere manier van kijken en handelen.