2016 Herdenkingsjaar Holmes’ Bonfire

Brandschatting van West-Terschelling, met rechts de Brandaris

(tekst: 1666 – De Engelse Fury)

In 2016 is het 350 jaar geleden dat de Engelse Furie voor de kust van Vlieland meer dan 150 koopvaardijschepen heeft vernietigd. Hierbij zijn zo’n 2000 opvarenden omgekomen. Een dag later is het dorp West-Terschelling platgebrand.

Brandende handelsschepen in het Vlie. Een grote brand in West-Terschelling. De Engelse admiraal Robert Holmes veranderde tijdens de Tweede Engels-Nederlandse oorlog van tactiek en viel gewone burgers aan. De ramp die hij daarmee ontketende zal in 2016 op zowel Vlieland als Terschelling worden herdacht.

Geschiedenis

Een ramp vond plaats, maar niemand weet het meer…

Op 19 augustus 1666 voer de Engelse Marine naar Vlieland en vernietigde, in een alles verzengende vuurzee, meer dan 150 Nederlandse koopvaardijschepen die in de luwte van het eiland lagen te wachten op juiste wind voor de Oostzee handelsvaart. De Engelsen gebruikten hiervoor zogenaamde branders. Dit waren kleine, soms buitgemaakte of oude, schepen die vol lagen met brandbaar materiaal, zoals pek, en soms ook kruit. Deze branders werden met opzet aangestoken en dan in de richting van een vijandige vloot gestuurd om de vijandelijke schepen te vernietigen. Deze tactiek werd ook toegepast om de vijandelijke vloot paniek aan te jagen waardoor ze hun formatie opgaven. Bij deze actie verloren ruim 2000 mensen het leven. De volgende dag wilde de Engelse Admiraal Robert Holmes het dorp Vlieland platbranden, maar omdat het tij en de wind ongunstig waren gaf Holmes opdracht om West-Terschelling plat te branden. Op de kerk en de vuurtoren Brandaris na werd praktisch het hele dorp in as gelegd.

Deze “overwinning” van de Engelse Marine werd uitbundig gevierd in heel Engeland. In Nederland werd – daarentegen – deze voor Nederland grootste maritieme catastrofe snel vergeten. Wekenlang was er geen scheepvaart naar de Oostzee en de Amsterdamse beurs was dagenlang dicht. Deze gitzwarte bladzijde van onze geschiedenis, waarbij meer mensen omkwamen dan bijvoorbeeld de watersnoodramp in 1953, werd dus snel en vakkundig in de doofpot gestopt.

In 2016 is het precies 350 jaar geleden dat deze brand op zee en in het dorp West- Terschelling plaatsvond…

Het missende puzzelstukje uit de Vaderlandse geschiedenis

Wat voor een ramp voltrok zich in 1666 op de Waddenzee bij Vlieland en welk een rampzalige gebeurtenis trof die arme dorpelingen van West-Terschelling? Bij deze vragen zullen kinderen van buiten de beide eilanden door de tijden heen met grote vragende ogen en opgetrokken schouders moeten bekennen, dat zij er nooit van hebben gehoord. Ja, in de tweede Engelse oorlog voer Michiel de Ruyter heldhaftig de ketting doormidden in de Thames, de tocht naar Chatham is een overbekend verhaal. Dit gebeurde in 1667 een jaar na de “vergeten ramp van 1666”. Deze tocht was een vergeldingsactie naar aanleiding van de ramp bij Vlieland en op Terschelling.

Ondermeer met het doel om de ramp meer bekendheid te geven in Nederland is destijds de stichting 1666 opgericht door de eilanden Vlieland en Terschelling. Omdat de programma’s op de twee eilanden uiteenlopen, is besloten om de beide organiserende teams op de eilanden zelfstandig te laten doorgaan. De stichtingen willen dit jaar een scala aan activiteiten organiseren, maar laten we niet vergeten dat twee mannen uit het eerste bestuur van de Stichting 1666, de publicist Jan Houter en de historicus Anne Doedens al eind 2013 en in 2014 twee dikke boeken hebben uitgegeven over deze ramp. In de eerste wetenschappelijke versie hebben zij van ruim 70 schepen, die bij de ramp zijn vergaan, de namen en de herkomst weten te achterhalen. In het publieksboek, nog steeds in de boekhandel verkrijgbaar, zijn de beide rampen uitvoerig beschreven.

De boeken zijn namens de Stichting 1666 uitgegeven en gepresenteerd op Vlieland, in de Westerkerk op West en op een Admiraliteitsschip in Harlingen. Deze boeken zijn van veel belang bij de taak om de rampen uit de vergetelheid te halen.

Holmes’ Bonfire