Kaas, worst, olijven en bitterballen bij afscheid Sjoerd Cuperus

Sjoerd Cuperus, de vader van de Leeuwarder popmuziek, is zaterdagmiddag herdacht op Boersmazathe bij Dekemastate in Jelsum. Na de drukbezochte herdenkingsbijeenkomst op de deel van de voormalige boerderij is organisator, schrijver, journalist, mantelzorger Cuperus (65) begraven op het kerkhof in zijn geboortedorp Wirdum. Cuperus overleed zondag 3 mei.

Op Boersmazathe stond Klaas Cuperus stil bij zijn eigenzinnige broer die het vertikte om als jongetje te logeren op een vreemde plek. Stampvoetend kreeg hij het voorelkaar dat hij in de avond teruggebracht werd naar de ouderlijke pleats. Geen gemakkelijk persoon, zo veel werd ook duidelijk uit het verhaal dat zijn vriend en mede-muziekorganisator Peter Bruinsma vertelde. Al op veertienjarige leeftijd klom Sjoerd in de pen nadat een hem onwelgevallig bericht had bereikt. Horatius kwam er aan te pas om zijn gelijk in een ingezonden bericht in de Leeuwarder Courant te halen. De toon was gezet.

Bruinsma vertelde dat Cuperus’ organisatorische talenten ontwaakten na het bezoek aan het roemruchte popfestival Kralingen in Rotterdam (1970). Ook het festival op het Isle of Wight maakte indruk. Hij sliep weliswaar door de muziek van Jimi Hendrix heen, maar was op slag wakker na het horen van de monumentale stem van Joan Baez, aldus Bruinsma. In Leeuwarden was het een geheel ander verhaal (zie hieronder). De Friese hoofdstad was met veel moeite tot ontwaken te bewegen. Cuperus stond aan de basis van maar liefst 2000 muzikale evenementen in Friesland. Hij had oog voor ontluikend talent. De waardering uit bestuurlijke kring hiervoor stond in schril contrast met deze inspanning, aldus Bruinsma.

Jorrit Volkers, voorzitter van het Bevrijdingsfestival Friesland, memoreerde zijn relatie met de eigenzinnige organisator. Volkers moest enkele jaren geleden afscheid van Cuperus nemen als hoofdorganisator van het bevrijdingsfeest dat tot een van de grootste van het land was uitgegroeid. Het afscheid heeft Sjoerd Cuperus nooit begrepen. Zelfs in zijn laatste weken heeft hij hier met zijn voormalige voorzitter nog over gesproken. De controverse stond de relatie tussen de twee mannen niet in de weg, zo bleek uit de afscheidsrede van de geëmotioneerde Volkers.

Sjoerd Cuperus had de regie van zijn afscheid in eigen handen genomen. Geen begrafeniscake, maar hartige kaas, worst, olijven en bitterballen. Bier, wijn en fris. Het was een sfeervol, vrolijk weerzien met vele ‘Hippostanen’, de bijnaam van de bezoekers en vrijwilligers van het jongerencentrum Hippo in de Schoolstraat waarvan Cuperus staflid is geweest.

Onder de bezoekers die afscheid van Sjoerd namen waren: Agnes Salverda (voormalig programmeur Paradiso Amsterdam), Jan ten Brug (mede-organisator van het Fuq-festival en voormalig directeur Leeuwarder muziekschool), Jan Mulder (oud-directeur Princessehof), Rienk Wegener Sleeswijk (rechter en voormalig kamerheer van de koningin in Friesland), Hielke Wierda (oud-notaris), Harry Drent (graficus/drukker), John van der Haak (graficus en man van Inktwerk, een Hippo-project), Jan Gaastra (organisator), Trynke Grijpma (geliefde), Piet Kok (musicus), Trynke Hoogenberg (zangeres en 44 jaar kapster van Sjoerd – ‘Ik zette hem ook wel onder de douche’), Sido Martens (musicus), Duhoux (oud-cafébaas in Wirdum), Geart de Vries (directeur Historisch Centrum Leeuwarden), Herrie Seuninga (ambtenaar), Frank Bak (filmproducent), Sietske Tadema (Hippostaan), Ate de Jong (voormalig directeur COS/Tumba), Yme Kuiper (historicus; gaat het boek van Sjoerd over Dekemastate voltooien) en Tom Sandijck (graficus en auteur van historische uitgaven).

Vertegenwoordigers van de gemeente Leeuwarden waren niet aanwezig bij de bijeenkomst op Boersmazathe.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

(gepubliceerd in het Stadsblad Liwwadders – 2008)

Sjoerd Cuperus – Van Sonny Terry via John Hyatt naar Astor Piazzola en Van Velzen

‘In Kralingen ging de wereld voor mij open’

De kalk viel met vierkante meters naar beneden, maar het eerste concert georganiseerd door Sjoerd Cuperus en zijn maat Jan ten Brug in de Westerkerk stond als een huis. Dragonfly, met Rudy de Queljoe, en het Groningse Solution speelden op 14 september 1968 voor 1500 man in de kerk aan de Bagijnestraat. ‘We schrokken ons dood, zoveel bezoekers.’ Vele bands zouden volgen in de veertigjarige muziekcarrière van jongerenwerker, journalist, bandmanager, onderzoeker en organisator Sjoerd Cuperus. ‘We noemden het Fuq-festival en dachten: dat snappen de bestuurders toch niet. Dit bleek ook zo te zijn.’ Ook na veertig jaar organiseren wordt cultuur nog onvoldoende op waarde geschat. Een gesprek met een monument van de Friese muziekcultuur.

In zijn kinderjaren stepte Sjoerd Cuperus op de autoped van Wirdum naar Leeuwarden, op weg naar de Ferdinand Bolschool in Huizum-west. Jaren later stond de boerenzoon, na een opleiding aan het stedelijk gymnasium, in jacquet en hoge hoed als spreekstalmeester op het podium van schouwburg de Harmonie. De tijd van maatschappelijke actie was tot Leeuwarden doorgedrongen en Sjoerd stond vooraan. Op het podium kondigde hij tijdens de Pow-wow’s bands aan van formaat. De muziek loopt als een rode draad door zijn leven, evenzo het organiseren, onderzoeken en schrijven.

Na de Pow-wow’s kwamen de concerten in de Harmonie, Cuperus raakte betrokken bij het jongerencentrum Hippo in de Schoolstraat en werkte korte tijd bij het Bolwerk in Sneek. ‘Elders kregen ze snel clubs van de grond, Leeuwarden was een van de laatste.’ Hippo kende een korte bloei (1975-1980) en bestond uit een concert- en theaterzaal, restaurant, winkel en offset- en zeefdrukkerij. Op zolder werd er gekeken naar de laatste Polanski en in de belendende oude kaaspakhuizen was een sleep-in gevestigd. De huisdealer had er zijn vaste klanten. ‘Had je met Hippo eindelijk een jongerencentrum, verscheen daar na een jaar de notoire klager over geluidsoverlast. Voor je het wist, was je door de akoestische beperkingen het beste folk-podium boven Apeldoorn met optredens als Sonny Terry and Browny McGee. Mooi, maar niet echt de bedoeling, en voor een jongerencentrum natuurlijk veel te beperkt.’ Daarnaast verschenen rapporten van zijn hand over jeugdwerkloosheid en hij zette zich in voor het Europees uitwisselingsprogramma. Het organiseren van het Befrijdingsfestival (met de rare subsidie F), de jaarlijkse boekenmarkt en het schrijven van historische boeken zijn nu zijn hoofdtaken. Binnenkort verschijnt er een boekje voor de nieuwe bewoners van Techum. Cuperus: ‘Ik ben nu het gelukkigst wanneer ik bij het historische centrum Tresoar aan onderzoeken werk.’

Achttien was hij en gymnasiast toen het organiseren begon. ‘We waren groen en ik wist van organiseren nog niks. Ik heb het contract van Pink Floyd nog thuis liggen: 2500 gulden. Ze hadden net hun eerste album uitgebracht. We konden het zo betalen. Dat concert ging overigens aan onze neus voorbij. Ach, we waren jongens uit de provincie, zaten nog niet in het circuit. We lieten ons informeren door de scene rond Hitweek met Koos Zwart, die hadden weer contact met Londen. In Kralingen (1970) ging de wereld voor mij open. Zoveel mensen en wat een fantastische muziek.’
Al eerder hadden Sjoerd Cuperus en Jan ten Brug van zich laten horen toen ze van de synagoge in de Sacramentsstraat een vestzaktheater wilden maken. ‘Jan was van de kunst en jazz, ik van de pop. Leeuwarden was daar toen nog niet rijp voor’, zo constateert Cuperus nuchter. ‘Het was te nieuw, maar burgemeester Brandsma zei toch: hier moeten we toch iets mee.’ Op het moment dat Harmonie-directeur Gerrit ter Horst de musical Hair naar Leeuwarden haalde en zelfvoldaan verkondigde dat hiermee aan de wensen van de jeugdcultuur glorieus werd tegemoetgekomen klom Sjoerd Cuperus in de pen. ‘Ik schreef dat hij er weinig van had begrepen. Hair was een commerciële afzwaaier, nep en show. Ter Horst was zo sportief om mij te bellen en te vragen ‘wat had jij dan in gedachten?’ Dat werden de Pow-wow’s, de feesten die in de periode 1971-1973 in alle zalen van de Harmonie werden gehouden. Een happening van de eerste orde in het bedaagde Friesland, en ook nog op zondag!

Het grote werk begon met het organiseren van de Pow-wow’s. Het liefst programmeerden Sjoerd Cuperus, George Vijsma, Bert de Jong en Piet van der Wal onconventioneel. ‘Je ziet dat nu nog maar zelden, bands die wars zijn van conventies. Nu wordt er ‘een product’ gemaakt. Men ontwikkelt samen met de muziekbusiness een format, een model, dat puur gericht is op de verkoop. Commercie was destijds een vies woord.’ Integriteit en authenticiteit, daar moet het volgens Cuperus om draaien. Daarin herkent hij kwaliteit. Hij ziet deze voor hem belangrijke basisvoorwaarden nu nog slechts bij enkele groepen. ‘Een paar voorbeelden? Radiohead, Iggy Pop en Springsteen. De laatste twee ook alweer grootheden uit het verleden. Muziekbusiness? Dat woord was taboe.’
Het waren voor Leeuwarder begrippen wereldse hippiefeesten. Red Wing, Rod Argent (‘vond Ter Horst zo aardig’), The Crazy World Of Arthur Brown (‘Fire’) en artiesten die je niet direct zou verwachten, zoals de Belgische troubadour Ferre Grignard, de Hollandse zoetgevooisde Elly en Rikkert Zuiderveld – nog net voor hun reli-periode gecontracteerd – zongen er hun ‘Kauwgomballenboom ‘ en niet te vergeten het wereldberoemde zigeunerorkest van Tata Mirando. Ze speelden allen op de diverse podia in de schouwburg. ‘Alles kon in de zalen van de Harmonie, als het maar kwaliteit had. We werkten met een budget van 15 tot 20.000 gulden. Alles deden we met vrijwilligers. Alles ging naar het programma, nu gaat er veel naar de infrastructuur.’ De stoelen waren uit de grote zaal verwijderd, de aflopende vloer rechtgezet, op de wanden geprojecteerde vloeistofdia’s zorgden voor sfeer, er werd volop geblowd en de indianensoep stond in de hal te dampen vermengd met de geuren van wierook. Soms waren er artistieke ontdekkingen, zoals de Amerikaanse band Red Wing, een band met snijdende gitaren. Na twaalf feesten was het ineens voorbij. ‘Het leven bestaat uit projecten met een begin en een eind. Het begon met liefde, het werd een formule. Ik wilde stoppen. Dat was een luxebesluit.’

Sjoerd Cuperus kijkt, inmiddels 59 jaar oud, tevreden terug op zijn organisatieverleden. ‘Je kunt rustig stellen dat ik mijn leven lang dingen heb gedaan die mij interesseerden, en dat binnen de normen die ik altijd heb gesteld. Ik bespeel zelf geen instrument en kan niet zingen maar zorgde ervoor dat anderen dat wel konden’. Als manager stond Cuperus achter Puch’s Place en Farmers Union (‘een bundel talent’) en later de Koffieband en Kobus Gaat Naar Appelscha. Achttien jaar lang organiseerde hij met zijn stichting De Ooievaar (plaagstoot na zijn brouille over het Hippobeleid met Piet van der Wal die stichting De Frosk had opgericht) tientallen concerten in de hele stad. ‘We hebben in twaalf zalen tientallen concerten georganiseerd. Schaaf is eigenlijk de beste ambiance, mits de galm er wordt geneutraliseerd en dat kan.’ In 2000 viel het doek. In een gloedvol betoog verdedigde hij zijn club nadat VVD-wethouder Arno Brok gedreigd had de stekker eruit te trekken. Tevergeefs. ‘Brok vond het genoeg en de raad ook. Het moet in Leeuwarden altijd op een koopje. Er wordt weinig in cultuur geïnvesteerd. Groepswerk waarbij je in een kring zit, heeft me nooit gelegen. Wij zeiden: combineer een goede culturele actie met maatschappelijk relevante informatie. Die werkzaamheid wordt zelfs nu nog onvoldoende begrepen. En als er wat wordt geïnvesteerd is het risico groot dat er daarna weer op wordt bezuinigd. We binne te súnech. Met de Ooievaar zorgden we voor 26.000 gulden voor popmuziek in de hele stad. Met een pennenstreek gooi je een goed lopende organisatie – met een overhead van twee procent – weg. We zijn het excuus geweest om niet te hoeven investeren in de moderne muziekcultuur. Afgekapt, zonder ook maar één bedankje.’

Andries Veldman