Welcome to The Village: welkom in de echte wereld – Documentaire Omrop Fryslân onevenwichtig en tendentieus

Welcome to The Village: welkom in de echte wereld

‘Waarom heeft niemand ons beschermd?’ Dat zegt Koen Haringa in de documentaire Nooitmeernaarhuis, die onlangs in twee delen is uitgezonden door Omrop Fryslân. In de Leeuwarder Courant vraagt programmamaker Haringa zich vertwijfeld af: ‘Waren wij nou zo naïef?’ Dat etiket valt velen op te plakken die aan het woord worden gelaten in deze wonderlijke documentaire. De documentaire, die onlangs door de publieke omroep werd uitgezonden, is buitengewoon onevenwichtig en tendentieus.

De programmamakers (makers en onderwerp ineen) Koen Haringa en Herman Zeilstra staan in Nooitmeernaarhuis stil bij de teloorgang van het festival Welcome to The Village, een festival dat vanaf 2013 werd georganiseerd in recreatiegebied De Groene Ster, ten oosten van Leeuwarden. De reden van die teloorgang wordt grotendeels gelegd bij de Stichting Groene Ster Duurzaam en meer specifiek bij de woordvoerder van deze stichting Theo van Gelder. Een aantal van de geïnterviewden richt zijn pijlen rechtstreeks op Van Gelder, die in hun ogen de kwade genius is en vooral uit eigenbelang zou handelen. Wie of wat de stichting vertegenwoordigt, is voor hen duidelijk van minder belang. Keer op keer komt Van Gelder in oude opnames in beeld (hij zag er geen heil in om medewerking te verlenen aan deze documentaire) om te vertellen waar de schoen wringt. Waar het fout ging is zonneklaar: bij de gemeente Leeuwarden en de provincie Friesland. Die wilden iets dat niet kon. Omdat deze twee overheden hun zaakjes niet op orde hadden, zijn zij verantwoordelijk voor een miljoenen euro’s kostende tombola aan onderzoeken, verweerschriften en ambtenaren-uren.

Dat programmamakers Haringa en Zeilstra de hardwerkende festivalorganisatie een hart onder de riem wil steken is begrijpelijk, maar dat ze voorbijgaan aan de beschikbare relevante documentatie is in het kader van een journalistieke documentaire laakbaar te noemen. In tien jaar tijd is er een stroom van publicaties geweest, waarvan drie documenten er bovenuit stijgen die een waardevolle bijdrage aan de reportage hadden kunnen leveren. Dat zijn de bijzondere brief van de organisatie van het festival Psy-Fi (december 2015, te lezen op www.liwwadders.nl), het interview met Theo van Gelder in de LC (augustus 2019) waarin hij uitgebreid en genuanceerd vertelt hoe de hazen lopen en het rapport van de Rekenkamer (augustus 2020). Welkom in de echte wereld, zou je de programmamakers willen toeroepen. De gedetailleerde brief van Psy-Fi aan de gemeenteraad van Leeuwarden beschrijft hoe de gemeente omgaat met een festivalorganisatie: de honden lusten er geen brood van. Dat kan ook worden gezegd van de nauwgezette rapportage van de Rekenkamer. De presentatie van dat vernietigende rapport werd bijgewoond door de Leeuwarder wethouder van cultuur Hein Kuiken (PvdA). Misschien had Wiebe Kootstra, die in de documentaire een tipje van de sluier oplicht over de gemeentelijke werkwijze, even wat langer aan het woord gelaten moeten worden. Kootstra transformeerde van zelfstandig festivalorganisator naar gemeenteambtenaar, om al na korte tijd hard hollend de deur van het gemeentepand achter zich dicht te trekken. Ook andere organisatoren van het eerste uur zagen de bui al snel hangen en zochten fluks een ander onderkomen.

Opmerkelijk is ook dat wethouder Hein Kuiken in de documentaire en op de website van Omrop Fryslân de rechtsgang aan de orde stelt en op zijn minst suggereert dat hier het een en ander aan schort. Advocaat Ivo van der Meer van de belanghebbende partij Welcome to The Village doet hetzelfde, maar dan met minder schroom. Van der Meer zegt zonder enige terughoudendheid dat de rechtbank eropuit is geweest om de gemeente een hak te zetten. Dat lijken mij gevaarlijke beweringen. Dat een festivalorganisatie de wereld naar eigen inzicht wil verbeteren en daarbij de belangen van anderen uit het oog verliest is tot daaraantoe. Dat een wethouder openlijk de rechtbank bekritiseert om het handhaven van wetten en regels waar wij als samenleving voor hebben gekozen, is een gotspe. En een advocaat die openlijk twijfelt aan de onafhankelijkheid van diezelfde rechtbank is niet veel beter. De beide heren geven zo voeding aan toetsenbordridders. Op de sociale media gaan de bedreigingen in de richting van de voorzitter van Groene Ster Duurzaam weer met volle kracht los.

Voor de objectieve journalistiek is deze documentaire een nederlaag. Publicaties in schrift en beeld lijken de laatste jaren steeds vaker vooral vanuit het perspectief van de betreffende festivalorganisatie gemaakt. De leidende vraag wordt al gauw: wie kan er nou tegen festivals zijn, laat staan Culturele Hoofdstad? Er is al gauw sympathie voor de organisatoren. Kritische kanttekeningen komen al snel in een kwaad daglicht te staan. De objectieve verslaggeving raakt op de achtergrond als de verslaggever zijn oor vooral te luisteren legt in zijn eigen vriendenkring en, in sommige gevallen, zelfs (indirect) wordt betaald door de belanghebbende organisatie. Zo valt bij de documentaire van Omrop Fryslân de financiële bijdrage van de Stichting Ritske Boelema Gasthuis en Stichting Nieuwe Stadsweeshuis op. Waarom bekostigt Omrop Fryslân deze documentaire niet uit eigen zak? Of kunnen we concluderen dat de twee bovengenoemde stichtingen tegenwoordig ook aan politiek doen?

Andries Veldman