Oratie: Ouderen zijn geen digibeten, maar trendsetters van innovatie

(tekst: Open Universiteit)

Oratie: ‘Ouderen zijn geen digibeten, maar trendsetters van innovatie’

Ouderen worden nog altijd vaak gezien als digibeten die technologie lastig of zelfs bedreigend vinden. ‘Een hardnekkig en bovendien discriminerend stereotype dat niet strookt met de praktijk,’ stelt hoogleraar Cultuur, innovatie en communicatie Alexander Peine. In zijn oratie aan de Open Universiteit op vrijdag 24 april 2026 laat hij zien dat ouderen juist vaak vooroplopen in technologische vernieuwing. Hij roept technologiebedrijven en beleidsmakers op om ouderen niet langer te benaderen als hulpbehoevenden die zorgkosten opdrijven, maar als volwaardige gebruikers, medeontwerpers en aanjagers van innovatie.

Van hulpmiddel tot hype: ouderen als early adopters van de e-bike

Neem de elektrische fiets. Die wordt inmiddels in Nederland net zo vaak aangeschaft als de traditionele fiets. Door álle leeftijdsgroepen. Maar volgens Peine ligt de oorsprong bij ouderen. ‘Het zijn juist ouderen die massaal de elektrische fiets omarmden voordat die gemeengoed werd.’ De allereerste e-bikes werden door ouderen gebruikt. Ze gebruikten hem niet alleen om naar de markt te gaan maar ook om langere afstanden te fietsen, sportief actief te blijven en later zelfs om bergpassen te bedwingen. De e-bike groeide vervolgens uit tot een lifestyle-object voor oud én jong, dat óók ondersteunt als het minder gaat. Daarmee zie je dat innovatie niet begint bij jongeren, maar vaak bij oudere gebruikers die technologie op nieuwe manieren in hun dagelijks leven integreren.

Technologieprobleem ligt niet bij ouderen

Toch domineert nog altijd het beeld van ouderen die technologie vermijden of niet begrijpen. Als ze dat in bepaalde gevallen wel doen, ligt dat volgens Peine niet bij ouderen, maar bij de manier waarop technologie voor hen wordt ontwikkeld. ‘Technologie wordt dan ontworpen om risico’s te beperken en gedrag te sturen. Maar dan krijg je producten die vooral draaien om problemen: denk aan alarmknoppen, valdetectie, sensoren in huis of beweegapps die bepaald gedrag willen afdwingen.’ Die technologie is volgens Peine niet alleen stigmatiserend, maar ook ineffectief. Veel ervan wordt in de praktijk nauwelijks gebruikt. ‘Want niemand loopt voor zijn plezier met een alarmknop rond. Dat is niet iets waarmee je gezien wil worden.’ Een smartwatch daarentegen wél. Omdat het er mooi uitziet en past in een actief en sociaal dagelijks leven. ‘Technologie werkt pas echt als die aantrekkelijk, nuttig én leuk is in het gewone leven.’

Ontwerp voor het leven, niet voor het probleem

Peine pleit daarom voor een fundamenteel andere benadering van technologieontwikkeling. Ouderen moeten niet worden gezien als een aparte doelgroep waarvoor uitsluitend functionele hulpmiddelen worden ontworpen. ‘Technologie voor ouderen moet net zo worden benaderd als andere technologieën,’ stelt hij. ‘Als iets dat leuk, sociaal, sportief en betekenisvol is.’

Alleen technologie die aansluit bij het alledaagse leven – thuis, onderweg, in sociale contacten of tijdens het sporten – zal ook gebruikt worden op momenten dat ondersteuning nodig is. Ontwerpen vanuit plezier, gebruiksgemak en sociale waarde is volgens Peine effectiever dan ontwerpen vanuit risico en zorg.

Ouderen als aanjagers van innovatie

Daarin ligt volgens Peine een grote, nog onbenutte kans. Technologie die samen mét ouderen wordt ontwikkeld, en niet voor hen, sluit beter aan bij hun leefwereld en heeft een grotere kans van slagen. Tegelijkertijd doorbreekt het de eenzijdige beeldvorming van ouderen als passieve gebruikers.

Peine richt zich daarom expliciet tot technologiebedrijven, beleidsmakers en onderzoeksfinanciers: ‘Stop met ontwerpen vanuit angst en achteruitgang. Betrek ouderen niet als testsubjecten voor oplossingen die al vaststaan, maar als partners die mede bepalen welke vragen de moeite waard zijn om te stellen.’

Oratie

Prof. dr. ir. Alexander Peine, hoogleraar Cultuur, innovatie en communicatie, spreekt zijn oratie getiteld ‘Ageing and technology: entanglements’ uit op vrijdag 24 april 2026 om 16.00 uur bij de Open Universiteit in Heerlen. Aanmelden kan via ou.nl/uitnodiging. De oratie wordt ook live uitgezonden via ou.nl/live.