Kollum en het Fries – De Groot doorbreekt wijsheden hoe stiller, hoe beter

(tekst: reactie op weblog kunsthistoricus Huub Mous)

De Kollumer smertkerne 1 april 2012 op 10:40

Ook nu heeft Pieter de Groot een uitstekende column op vrijdag in de Leeuwarder Courant geschreven (30 maart 2012.) Het stuk is informatief en strijdvaardig, iets berustend en licht ironisch. Een verademing tussen al die duizenden teksten met hetzelfde onderwerp, maar waarin verantwoordelijken nooit duidelijk worden ontmaskerd. Steeds gelden de zo opgepoetste Friese quasi wijsheden: �hoe stiller, hoe beter� en �je moet je fatsoen houden.� De Groot hekelt de directeur van het Lauwers College in Kollum die beweert dat de slechte beheersing van het Nederlands van zijn leerlingen te wijten is aan hun Friestaligheid. Klinkklare onzin volgens De Groot. Hij roept op tot breed verzet om gedragingen als die van de directeur te voorkomen.

Ik heb overwogen om de column niet te bederven door er kritisch op te reageren en aldus misschien iets van zijn glans te beroven. De laatste mohikaan, De Groot, moet niet worden ontmoedigd. Bovendien zijn er weinigen die voldoende moedig zijn om zich consequent en openlijk in te zetten voor het behoud van het Fries. Zij beseffen best dat zij als gevolg daarvan door tegenstanders van het Fries gratuit in een hoek worden gezet. Bijvoorbeeld door kosmopolietachtigen die hun moedertaal en vroegste vorming verloochenen omdat zij een zodanige open en ruime blik hebben -dikwijls al bij de geboorte � dat zij wel wereldwijd andere culturen moeten ontdekken en er zich in wentelen. Kan dat wel? je eigenste cultuur verwerpen en andere culturen in jezelf corporeren? Ik geloof er weinig van. IJdelheid en gezichtsbehoud zullen de drijfveren van de Pestholdachtigen zijn. Niet prettig volk, en niet alleen omdat zij nauwelijks iets aan de eigen cultuur bijdragen.

Als De Groot meer tekstruimte had gehad zou hij wellicht een oorzaak, een echte, voor het gedrag van de directeur hebben gegeven. Die had hij kunnen vinden bij drie PvdA-partijgenoten, allen gedeputeerde van onderwijs in Frysl�n. Successievelijk: Johanneke Liemburg (plm. 1986-1994), Bertus Mulder (plm. 1994-2006), Jannewietske de Vries (2006-heden). Al deze gedeputeerden overleggen/overlegden regelmatig met de baas van de onderwijsdienst (de huidige naam en vestigingsplaats weet ik niet),
destijds was dat de heer RB van de Schoolbegeleidingsdienst Friesland. Als veel ander schoolmeesters had hij een praatstudietje pedagogiekje gedaan. Een volbloed Friese plattelander � er is niets mis mee � maar mogelijk daardoor miste hij de kwaliteiten voor zijn baan. Onderwijsmensen onder elkaar is evenmin prettig volk. Het ontbrak hem bijvoorbeeld aan eruditie, creatief denkvermogen, onafhankelijkheid en een zekere hardheid. Als deelnemer aan het theekransje met de gedeputeerde was hij wel geschikt. Hij kon in wolligheden en stilzwijgendheid vluchten als het Fries aan de zeer kortstondige orde kwam. De gedeputeerde liet de vrijblijvendheid met zichtbaar genoegen toe, omdat zij/hij dezelfde warrige vorming en geringe competentie als RB bezat. Beiden wisten zij haarfijn dat de provincie geen bevoegdheid op onderwijsterrein heeft, laat staan ten aanzien van het Fries. Het kwam hen uitstekend uit. Nooit werd diep gegegraven en schijnargumenten doorgeprikt (aan argumenten kwamen ze slechts bij uitzondering toe) om van serieuze afspraken over vorderingen maar niet te spreken. De bijeenkomsten waren tijdverdrijvende schimmenspelen. RB heeft dan wel in wijde kring een geheel ander beeld opgeroepen, in de eigen organisatie heeft hij nauwelijks iets aan het Fries gedaan. Hadden hij en de gedeputeerden meer karakter getoond dan had het Fries er in het onderwijs (veel) beter voorgestaan. Aan voorlichting en waarschuwingen heeft het niet gelegen. Zwakke heelmeesters maken stinkende wonden en de Kollumer onderwijsman is zo�n onontkoombare smertkerne.

En wat deden de controlerende leden van Provincials Staten, zoals de (ex)- schoolmeesters Bareld de Vries en Piet de Jager? Niets, behalve het uiten van flauwe grappen en quasi spitsvondigheden tijdens hun spiegelgevechten. Bizarre ijdelheid en betweterij!

�de bern en de bernsbern.

schlammflut1 april 2012 op 10:56
dijken om bloemperkjes, het kan nog hoor!

Huub Mous1 april 2012 op 11:04

Veel Friezen spreken Nederlands met een Fries accent. Mijn vader Durk Manus Mous (1897-1966), die Friestalig was opgevoed, heeft veel moeite gedaan om dat Friese accent af te leren. Hij zei ook altijd dat het Fries een hindernis vormt om foutloos Nederlands te leren spreken en vooral schrijven. Het Fries had volgens hem wat dat betreft ook voordelen. Bij voorbeeld: het verschil in het Nederlands tussen de lange �ij� en de korte �ei� is makkelijker voor wie Friestalig is opgevoed.

Ik had zes ooms die allemaal in Friesland zijn blijven hangen. Die spraken abominabel Nederlands, dwz: het was Nederlands met een zwaar Fries accent. Mijn vader zei altijd dat ze daar wat aan moesten doen. Maar het hielp niet. Ze zijn wat hun loopbaan betreft dan ook nooit voorbij Appelscha gekomen. Ik denk zeker dat de Friese taal een barri�re kan zijn voor een kind dat zijn ambities ruimer stelt dan het heitel�n.

Met het drietalig onderwijs wordt die barri�re alleen maar groter. Wat je mij niet wijs maakt is dat een onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat drietaligheid in het onderwijs de taalontwikkeling van kinderen ten goede komt. Ik kan me hoogstens voorstellen dat een dergelijk onderzoek aantoont dat de gevolgen iets minder desastreus zijn dan wel eens op voorhand wordt aangenomen.

Maar dan nog ben ik benieuwd naar de onafhankelijkheid van dat onderzoek. Veel onderzoekers op taalgebied zijn werkzaam bij een instelling die uit oogpunt van taalbeleid zwaar gesubsidieerd wordt. Ik heb niet zo�n hoge pet op van al die taalkundigen die hun broodheren naar de mond praten. Objectief taalonderzoek hoort plaats te vinden op een onafhankelijk onderzoeksinstituut. Verder hoef je geen genie op het terrein pedagogie en ontwikkelingspsychologie te zijn om te weten dat drietalig taalonderwijs grote obstakels oplevert in de taalontwikkeling van een kind.