Jan Koster (Omrop Fryslân) media-penningmeester CH 2018

Overheden moeten niet langer talmen om financiële steun te verlenen aan regionale media. De initiatieven die zij tot nu toe ontplooien zijn onvoldoende en pakken soms averechts uit. Rimmer Mulder, oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant en via vele bestuursfuncties in de mediawereld een betrokken mediaconsument, vindt dat de overheden (rijk, provincie en gemeenten) snel in actie moeten komen wanneer zij de pluriformiteit en de controlefunctie van media echt van belang vinden. Voeg de daad bij het woord, zo viel uit het betoog van Mulder op te maken.

Actueel: Jan Koster (Omrop Fryslân) is als media-penningmeester CH 2018 aangesteld. Koster mag een plan (laten) maken om 2 x 600.000 euro over mediabedrijven te verdelen ten gunste van Culturele Hoofdstad. 

– Weer zo’n heerlijke nazomerverhaal, eerder gepubliceerd (1 april 2014)

Mulder signaleerde, gisteravond tijdens een bijeenkomst van de Odd Fellows in Leeuwarden, een somber beeld van de huidige journalistiek. Radio en televisie schuiven op naar amusement. ‘Het moet allemaal snel en luchtig.’ De kranten gaan hier achteraan. ‘Journalisten zijn geen waakhonden meer, maar jachthonden die achter elk stuk vlees aanhollen.’ De oud-hoofdredacteur zag steeds minder relevante journalistiek. ‘De media passen zich aan aan het heersende hedonisme. Het is een vlucht in gekakel en het moet allemaal gemakkelijk worden geproduceerd. Pauw en Witteman? Dat is een amusementsprogramma.’ De begrippen framen (herhalen van een boodschap) en format (bepaalde vorm/structuur) zijn hierbij leidend. Mulder sprak er met afschuw over.

Zelf is hij betrokken bij het Fries Mediafonds (lid van de beoordelingscommissie die jaarlijks 100.000 euro mag verdelen) en treedt hij ad hoc op als adviseur bij nieuwe journalistieke projecten (‘Fries ANP-plan’ van Bert de Jong). In de wandelgangen schudt Mulder het hoofd wanneer hem hierna wordt gevraagd. Het ambitieuze Fries Mediafonds ligt momenteel met de pootjes omhoog (via de provinciale website is te lezen dat het fonds in de pauzestand staat) en over de 600.000 euro begeleidingssubsidie die geparkeerd staat voor de grotere mediapartijen Leeuwarder Courant, Friesch Dagblad, Omrop Fryslân en GPTV om Culturele Hoofdstad netjes in de markt te zetten is Mulder ook niet echt te spreken. ‘Ze weten op het provinciehuis nog niet wat ze er mee aan moeten.’

Wie de winnaars zijn in dit verhaal? ‘Dat zijn de machthebbers die hún waarheid verkondigen.’ Voorlichters zijn ingeruild door communicatiedeskundigen en spin-doctors. ‘Hoe krijg ik een moeilijk besluit langs de mensen, dat staat voorop, in plaats van goede voorlichting aan de bevolking.’ Bij de gemeente Leeuwarden lopen dertig communicatiemensen rond; bij de provincie twintig. Zij verkopen beleid. ‘En dan hebben de gedeputeerden nog een adviseur. De machthebbers komen te gemakkelijk weg met halve waarheden en verpakken hun verhaal in versluierde uitspraken. Schaamteloos! Moet die ene journalist op de publieke tribune dat allemaal controleren?’ De spin-doctor is bijna een eerzaam beroep geworden, zo vond Mulder. ‘Het is een figuur die het midden houdt tussen een manipulator en een illusionist. Kijk eens naar de Rijksvoorlichtingsdienst hoe die ons staatshoofd verkoopt. De benadeelde dat bent u!’

‘Maar’, zo spreekt Anton Wachter, ‘hebben de media de ellende niet over zichzelf afgeroepen? Zijn zij niet te arrogant geweest?’ De opmerking kwam na een anekdote van Mulder over de BBC. Een reporter had bij de machtswisseling in Congo in de jaren zestig in een vliegtuighangar op luide toon gevraagd of er nog iemand aanwezig was die verkracht was en Engels sprak. Dit ter illustratie van hoe media (ook BBC) omgaan met hun onderwerpen. Wachter: ‘Wie stuurt nou een reporter naar Congo die de Franse taal niet machtig is?’ Mulder herkende de klacht maar wilde geen kwaad woord horen over de BBC, een omroep die ook volledig uit publieke middelen wordt bekostigd. Hiermee pareerde hij een andere vragensteller die zich afvroeg hoe het met de onafhankelijk komt wanneer de media de hand gaan ophouden. Geen probleem, vond Mulder, ‘je kunt van het NOS-journaal ook moeilijk beweren dat dit een spreekbuis van de regering is.’ Licht gemor in de zaal.

Het blijft worstelen als het om journalistiek gaat. Nog een anekdote. Als redacteur van de Gemeenschappelijke Persdienst (GPD, voorheen leverancier aan tientallen regionale kranten) was Mulder belast met de berichtgeving uit Amerika. ‘Dan kreeg ik twee keer in de maand een postzak op het bureau met veertien kranten van de Washington Post. Die zak werd per schip aangevoerd. Daar bladerde ik dan wat in en knipte stukken uit.’ Nee, dan nu de digitalisering! Die kende zegeningen, ongetwijfeld. Ook Mulder beschikt tegenwoordig over een iPad, maar moet er door kennissen vaak op worden gewezen dat hij weer iets heeft gemist. Een ideaal instrument is het voor hem dan ook niet. Nee, Mulder leest liever van papier en ging nog even vol op het orgel over de digitalisering. ‘Dit heeft een verwoestend effect teweeggebracht op ons normbesef.’ Het hangt (waar het gaat om de media) van diefstal, heling en flessentrekkerij aan elkaar. ’Ze hebben ons verdienmodel om zeep geholpen.’

Andries Veldman