Gemeente Leeuwarden vol geheimhouding en vertrouwelijkheid

Gemeente Leeuwarden, geheimhouding en vertrouwelijkheid

Landelijke enquête in 2017 verontrustend. VNG ontplooide nog geen actie

Leeuwarden geschikt als casus

(Van een medewerker)

De gang van zaken rond de Blokhuispoort (financiële tekorten, gebrek aan of achterhouden van informatie en elkaar de zwarte piet toespelende overheden en instanties) is een schoolvoorbeeld van een bepaalde politieke praktijk. In Leeuwarden is die praktijk sterk ontwikkeld. Naast het actuele geval van de Blokhuispoort kennen we o.m. uit recente tijd: het verstoppertje spelen door wethouders inzake Caparis (sociale werkvoorziening), het omstreden project Big Society (sinds meer dan een jaar alleen nog uiterst vertrouwelijke informatie aan raadsleden, zelfs geen poging meer om aan een breder publiek uit te leggen wat er wel of niet aan de hand is, met bijbehorende, voor betrokken partijen schadelijke geruchtenvorming), en het project Kracht van Leeuwarden, waarover Liwwadders onlangs berichtte (zorgvuldig buiten de raad gehouden door wethouder en/of ambtelijk apparaat).

Hoe de Leeuwarder raadsleden zich dat in meerderheid laten aanleunen, het is een verbazend schouwspel. Het raadslid van de PvdA – Hein de Haan – spande wel de kroon, toen hij een motie van afkeuring aan het adres van zijn wethouder Deinum, betitelde als ‘schadelijk, schandelijk en afkeurenswaardig’. Waar het gaat om De Haan mogen we wel definitief alle hoop op democratisch fatsoen laten varen.

In kwesties als hier aan de orde (openheid, transparantie, actieve informatieplicht, verantwoordingsplicht van bestuurders) zou je moeten kunnen rekenen op nette en in eigen ogen heel progressieve partijen als GroenLinks en D66. Helaas is nu bij de Blokhuispoort al zonneklaar geworden, dat zij deelname aan de coalitie (een wethouderszetel) als hoogste goed zien. Dat alles gaat ten koste van de kwaliteit van de lokale democratie. Vooral van de kant van Groen Links is dit – met een frisse wethouder – een ernstige tegenvaller. Groen Links werd de tweede partij in de Leeuwarder raad. Dan mag je wel wat harder vechten voor de principes die je pretendeert te verdedigen. Voor D66 is het als nieuwe collegepartij uiteraard nog even zoeken naar de rol. Voorheen – in de oppositie – krachtige strijders voor de ‘transparantie’. Het kan verkeren. Voorlopig lijkt het erop, dat Groen Links en D66 een bijwagen rol in het college gaan vervullen.

Rol burgemeester

Leeuwarden is op dit terrein bezig een slechte naam op te bouwen. Niet zelden wordt de burgemeester genoemd als persoonlijkheid die streeft naar verregaande controle. Naar verluidt leidde zijn dominantie tot het vertrek van de vorige griffier, Van Beek. Een rapport over de verhouding tussen college en raad werd niet in het openbaar besproken. De zittende interim-griffier werkte hieraan – om redenen waarnaar het raden is – mee. Hilde Tjeerdema – toen nog oppositie, inmiddels tot wethouder opgestegen – sprak in raadselachtige termen over een therapeutisch proces waarin b. en w. en raad waren gewikkeld. Tjeerdema verzuimde de resultaten van die therapie aan het publiek bekend te maken.

In de nieuwe raad betonen zich vooral Lijst 058 (Van der Galiën) en de FNP (Tuininga) als pleitbezorgers van het publiek belang (openheid en controleerbaarheid). De vraag is hoe lang de strijd kan worden volgehouden. Spijtig was het de afgang van Gemeentebelangen (Jacobse) in het debat over de Blokhuispoort gade te moeten slaan. Hoopgevend daarentegen de houding van de toch meestal gezagsgetrouwe CU (Rijpma). Ook hij tekende de motie van afkeuring aan het adres van wethouder Deinum. Hein de Haan moet er nog van bijkomen. Opvallend de verbale afwezigheid van Lutz Jacobi (PvdA) in het debat. Voor alle partijen was het ‘chef-sache’, alleen niet voor de PvdA. Is Jacobi zich nog niet zo vertrouwd met de materie?

Raadsleden hekelen geheimhouding

In maart 2017 verscheen een rapport over een enquête onder raadsleden in Nederland. Dit rapport – n opdracht van de regionale omroepen en de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden (Raadslid.Nu) – ging in op ervaringen van raadsleden met geheimhouding. Ruim 94% van de raadsleden die deelnamen aan de enquête gaf aan te maken te hebben met documenten die geheim worden verklaard. Meer dan de helft zei zich belemmerd te voelen in het raadswerk door de vele geheimhoudingen waar ze mee te maken krijgen. Een raadslid stelde: “Door niet openbare stukken kan ik minder goed controle uitoefenen. Ik kan er immers niet vrijelijk over spreken en onderzoeken.”

Misbruik om misstanden toe te dekken

Een derde deel van de raadsleden zei dat de geheimhouding door de colleges van burgemeester en wethouders wordt gebruikt om misstanden uit de openbaarheid te kunnen houden. “Alles wat het Stadhuis fout heeft gedaan verklaart datzelfde Stadhuis via het college gewoon geheim”, wordt gesteld in een reactie op de enquête. “Er wordt van alles onder het tapijt geveegd, toegedekt, dichtgesmeed: geheimhouding wordt misbruikt.”

Werk aan de winkel

Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, vond een derde teveel en meende dat er wat moet gebeuren. “Er wordt politiek gebruik van gemaakt. Wat niet weet wat niet deert, is het uitgangspunt bij sommige colleges. Soms worden stukken niet eens geheim verklaard, maar worden ze überhaupt achtergehouden als het gevoelig en kwetsbaar is. De meeste bestuurders weten natuurlijk ook wel dat als het later uitkomt dat die papieren er zijn, dan hebben ze een groot probleem. Dus in die zin is openbaarheid altijd beter dan geheim houden. Het wordt echt als een knelpunt ervaren in gemeentelijk Nederland. Er is dus werk aan de winkel voor de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het ministerie en het nieuwe kabinet.”

Onnodig stempel geheim

Er is ook een derde van de raadsleden die zei dat het lang niet altijd duidelijk is waarom bepaalde stukken geheim worden verklaard. “Ik ben van mening dat er te gemakkelijk geheim of vertrouwelijk op stukken staat, waarvan het belang niet duidelijk is. Meerdere keren is gebleken dat stukken onnodig geheim worden verklaard.” Aldus een raadslid namens de VVD. Een ander stelt: “De vertrouwelijke stukken worden bij ons meer gebruikt om oppositiepartijen de mond te snoeren onder het mom van “U kunt geen mededelingen doen uit vertrouwelijke stukken.”

De VNG

Er bestaat een commissie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten ( VNG) “Raadsleden en Griffiers”. De vice-voorzitter van die commissie, de heer Robbert Lievense, vond de enquête verontrustend. Hij bepleitte “nader onderzoek”. Navraag leert jammer genoeg dat er sinds maart 2017 effectief niets is gebeurd.

Casus Leeuwarden

Liwwadders doet het volgende voorstel:

De gemeente Leeuwarden werpt zich op als “casus”. Een onafhankelijk , heel concreet onderzoek in een gemeente, waar duidelijk irritatie bestaat over de duistere praktijk van geheimhouding en vertrouwelijkheid. Professor Elzinga woont in de buurt, heeft gezag en moet het Leeuwarder moeras wel kunnen opschonen.

De VNG gaat het betalen. Onze burgemeester en wethouders hebben allemaal hele goede ingangen bij de VNG, daar kan het niet aan liggen. Zeker wethouder Van Gelder (Groen Links) en Tjeerdema (D66) mogen deze kans om zich te profileren niet laten liggen.

En anders sturen we Van der Galiën en Tuininga er zelf op af.