Cultureel Friesland met vakantie: geen activiteiten rond Vasalis

(tekst: kunsthistoricus Huub Mous op zijn weblog)

Fanfare-corps19 februari 2009

De lucht scheen blinkend door de blaren,
bleek en volmaakt als glas geslepen.
Met vaste manlijke gebaren
werden de horens aangegrepen,
en luidkeels, zonder enig schromen
spoot de muziek tussen de bomen;
heldhaftig, trots. Een onverbloemde
voor elk verstaanbare muziek,
die aan het ademloos publiek
ieder gevoel met name noemde.

En even plots werd dit geklater
gedempt, twee koopren kelen weenden�
– over het donkergroene water
gleden twee smalle witte eenden
geluidloos als een droombeeld voort –
De horens, smekend en gesmoord
Schenen hen dringend iets te vragen,
hen volgend met haast menslijk klagen.

Een warm en onverwacht verdriet,
eerbied voor de gewoonste dingen,
neiging om hardop mee te zingen.
en dan te huilen om dit lied
ontstond in mijn verwend gemoed.
Ik voelde me bedroefd en goed.

M. Vasalis, uit �Parken en woestijnen. s-Gravenhage , 1940

***

Persoonlijk vind ik dit niet het mooiste gedicht van Vasalis, maar ik heb er wel een bijzondere herinnering aan. In november 1965 heb ik het uit mijn hoofd moeten leren in het kader van een declamatie-wedstrijd. Die wedstrijd werd gehouden in het Spinoza-lyceum in Amsterdam en uiteindelijk gewonnen door Martine Bijl. Dit was het verplichte gedicht voor de tweede ronde. In de eerste ronde mochten alle deelnemers een eigen gedicht kiezen uit een daarvoor speciaal samengestelde verzamelbundel.

Ik heb Fanfare-corps uiteindelijk niet hoeven voordragen, want ik viel al na de eerste ronde af. Op zich was ik daar niet rouwig om, want ik vond het een moeilijk gedicht. Vooral de tweede strofe is ingewikkeld met die verspringende zinnen. Wel heel typerend voor Vasalis: het stilstaande beeld in het verglijden van de tijd. Eind dit jaar verschijnt een biografie van Vasalis, geschreven door Maaike Meijer, zo las ik vorige week in de NRC. Dit jaar is het precies een eeuw geleden dat Vasalis geboren werd. Vorige week vrijdag was haar geboortedag.

Overal in het land worden speciale activiteiten georganiseerd: tentoonstellingen, po�zie-avonden, lezingen etc. Alleen in Friesland niet, wonderlijk genoeg. Vasalis – pseudoniem voor Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans – werd in Den Haag geboren maar bracht een deel van haar jeugd door in Harlingen, waar haar grootvader woonde. Haar oeuvre bleef klein, omdat ze gekweld werd door overmatige zelfkritiek, maar ook omdat ze in beslag genomen werd door haar werk als kinderpsychiater en de zorg voor haar zieke moeder. Ze woonde lange tijd in het Groningse Haren, waar ze tien jaar geleden overleed. Ze was ondermeer bevriend met Gerard Reve en had nauw contact met hem tijdens en na zijn opname in het psychiatrisch ziekenhuis in Assen in augustus 1966. Overigens zijn lang niet alle po�zie-activiteiten rond het eeuwfeest van Vasalis even geslaagd te noemen. Zo vond ik op YouTube een muzikale versie van het gedicht Fanfare-corps, dat niet alleen volledig onverstaanbaar is, maar ook de essentie van het gedicht – het verstilde nu-moment in het voorbijgaan – volledig verkracht. Po�zie is po�zie en dat moet vooral zo blijven.