Commissie Werk! moet onderzoek doen naar de jojo

(tekst: oud-raadslid D66 Wietse Elzinga op zijn weblog)

Commissie Werk! moet aan het (huis)werk

Wethouder Marco Florijn van sociale zaken en werkgelegenheid van Leeuwarden mocht onlangs een advies in ontvangst nemen waar hij op dit moment niet zo gek veel mee kan. Ruim een half jaar geleden heeft hij de Commissie Werk! ingesteld om problemen op de Friese arbeidsmarkt in beeld te brengen en onlangs mocht hij kennis nemen van hun inspanningen en voorgestelde oplossingen. Ik heb er ook even kennis van genomen – zoveel was dat nu ook weer niet – en snap er niks van. Het advies gaat volledig voorbij aan de vraag w��rom de werkloosheid in deze contreien elke keer als een jojo op en neer gaat.

Een van de problemen in (Noord-)Nederland is dat veel bedrijven en ondernemers geen expliciete strategie hebben. D.w.z. de ondernemers kunnen niet aangeven welke producten of diensten zij welke klanten wannneer en waar willen aanbieden. Zij kunnen om die reden ook niet aangeven welke kennis en vaardigheden hun toekomstig personeel moeten hebben. Het beroepsonderwijs leidt mensen naar eer en geweten voor een beroep op, ondernemers weten desgevraagd geen antwoord te geven op de vraag wat leerlingen en studenten over vier jaar (doorgaans de duur van een opleiding) moeten kunnen en kennen. De gebrekkige aansluiting tussen (beroeps)onderwijs en bedrijfsleven is niet geheel zonder reden.

De Commissie Werk! noemt met name het instrument omscholingsbaan. Mensen die door de crises werkloos worden moeten klaargestoomd worden voor een andere baan n� de recessie. Als een goede bouwvakker door gebrek aan opdrachten bij zijn baas op straat komt te staan dan snap ik niet waarom hij (soms zij) omgeschoold moet worden tot verpleegkundige of iets anders omdat er na de recessie daar ook behoefte aan is. Kortom, er is niemand die met enige mate van zekerheid kan zeggen aan welke beroepen en functies over enige tijd behoefte is. Het bedrijfsleven zeker niet.

In Noord-Nederland hebben vijfentwintig bedrijven zich georganiseerd is een Lean Innovation Network . Lean manufacturing (‘slank en slim produceren’) is het voortbrengen van producten en diensten met zo weinig mogelijk verspilling en dat kan alleen als de organisatie en de productie strak georganiseerd zijn. Dergelijk bedrijven kunnen een toename in de vraag opvangen zonder meer personeel aan te nemen. De meeste bedrijven trekken mensen aan wanneer er meer te doen valt en zetten die weer op straat wanneer er minder te doen valt: vandaar het jojo-effect op de noordelijke arbeidsmarkt.

Bedrijven die het nu wat rustiger hebben doen er verstandig aan zich te concentreren op slank en slim produceren. Na invoering van die werkwijze – gaat overigens niet vanzelf en kost wat tijd en energie – kunnen die bedrijven een toenemende vraag naar hun producten beantwoorden met hetzelfde personeel. Het verwachte tekort aan personeel kan en gaat opgelost worden met een verhoging van de productiviteit. Vijfentwintig bedrijven in Noord-Nederland laten zien dat de werkwijze van kampioen slank en slim produceren Toyota loont.

Bovenstaande is een allesbehalve irre�el scenario. De Commissie Werk! gaat na het uitbrengen van het advies namelijk aan scenarioplanning doen. Heel goed! Het opmerkelijk is dat de NOM (Noordelijke ontwikkelingsmaatschappij) participeert in het Lean Innovation Network en de vertegenwoordiger van de NOM in de commissie productiviteitsverhoging niet in het advies heeft gekregen. Als organisaties (uiteindelijk) toch de productiviteit gaan verhogen heeft het omscholen van mensen niet zoveel zin. De Commissie Werk! moet derhalve dringend aan het (huis)werk want wat nu voorligt is broddelwerk.