Commissaris Jorritsma misleidt met pr-campagne Fan Fryslan

(tekst: weblog ict-ondernemer Wietse Elzinga)

Fan Frysl�n — Ik even niet

Best wel gaaf natuurlijk, een Commissaris van de Koningin (CvdK) die in advertenties in de regionale dagbladen in het kader van de pr-campagne ‘Fan Frysl�n’ reclame maakt voor zijn provincie. De Friese CvdK in een weiland tussen de koeien, toch jammer van die misleidende tekst. In Friesland hebben we koeien en bijbehorende mest genoeg, maar helaas niet voldoende goedkoop co-vergistingsmateriaal om er in mestvergisters iets mee te doen. De tekstschrijvers van de advertentie waarin de commissaris figureert hadden even hun licht moeten opsteken bij de proefboerderij Nij Bosma Zathe ten zuiden van Leeuwarden waar ze alles van mestvergisting weten. Aldaar wordt ook de Dairy Campus (zuivelcampus) ontwikkeld waar Friese bestuuders en beleidsmakers veel heil van verwachten. Geen idee waarom.

In een ver verleden mocht ik mijn loopbaan beginnen bij de toenmalige zuivelschool in Bolsward, tegenwoordig onderdeel van de agrarische hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden. In een nog verder verleden werden daar de directeuren opgeleid voor de vele zuivelfabrieken die Friesland rijk was. Ongeveer elk gehucht had wel een zuivelfabriek, rauwe melk is niet lang houdbaar en moest destijds in de buurt van de productie verwerkt worden. Directeuren werden er in mijn tijd bij de zuivelschool al lang niet meer opgeleid, je krijgt in zo’n omgeving wel het nodige van melkverwerking mee. Eigenlijk kun je niet zo gek veel met melk. Haal het water eruit en je krijgt melkpoeder, verhit het een tijdje om ziekteverwekkers te doden en je hebt houdbare melk, doe er stremsel bij en je krijgt kaas. Dat is het wel zo’n beetje.

Stremsel wordt overigens in Leeuwarden op industrieterrein de Hemrik gemaakt bij de Co�peratieve Stremsel en Kleurselfabriek (CSK), het bedrijf dat onlangs in het nieuws was vanwege uitbreiding. Weinig mensen weten dat stremsel wordt gewonnen uit kalvermagen. Kalveren hebben in hun magen stofjes zitten om de (moeder)melk te stremmen, anders zou die er aan de achterkant even hard weer uitstromen en dat kan niet de bedoeling zijn van voeding. CSK koopt bij slachterijen kalvermagen in en haalt daar de werkzame bestanddelen uit om die te verkopen als stremsel aan kaasfabrikanten. Iedereen die zijn hand weet te leggen op voldoende melk kan met de stremsel van CSK een kaasfabriek beginnen. Praktisch probleem is dat kaasmaken een activiteit is die weing waarde toevoegt aan melk, wat voor veel melkverwerkende activiteiten geldt. Je kunt eigenlijk alleen maar op een manier geld aan melk verdienen: tegen lage kosten veel volume produceren. Vandaar al die fusies in zuivelland.

Het mooiste is wanneer je waarde aan melk weet toe te voegen, dan word je met z’n allen welvarender. Friese boeren willen altijd de hoogste prijs voor hun melk, Brabantse boeren namen in het verleden genoegen met ietsje minder zodat hun co�peratie aan productontwikkeling kon doen. Het gevolg is dat in Friesland de bulk van de melk wordt verwerkt tot melkpoeder, koffiemelk en kaas. Allemaal producten met weing toegevoegde waarde. Ooit hadden we in Friesland een zuivelschool, een zuivelbond (een soort ingenieursbureau voor de zuivel) en fabrieken als de Co�peratieve Condens Fabriek (CCF). Helaas is het nooit gelukt productontwikkeling van de Friese grond te krijgen, al het R&D naar nieuwe zuivelproducten vindt elders in Nederland plaats.

Wie meer welvaart wil moet meer waarde toevoegen aan producten van het land zoals melk. Een economische waarheid als een koe. De Dairy Campus in ontwikkeling beoogt niet meer waarde met melk te realiseren maar meer melk. Hoe je daar als regionale gemeenschap welvarender van kunt worden begrijp ik in het geheel niet. De Commissaris van de Koningin is apetrots op dit initiatief, maar hij is dan ook Fan Frysl�n. Ik hoor er eventjes niet bij.