Buitenbeentjes: natuur is niet te temmen is, laat staan te managen

(tekst: kunsthistoricus Huub Mous op zijn weblog)

Het is zo�n zes weken geleden, dat ik fietsend in de stad Joris Collier tegenkwam. Op de kruising van de Tuinen en de Oosterkade stond hij opeens naast me. Ook op de fiets. Wil je een tentoonstelling openen? vroeg Joris. Het is op 3 september en het gaat over buitenbeentjes. Ik had geeneens tijd om na te denken, want het verkeer zette zich al weer in beweging. Joris verdween richting Vlietsterbrug en ik moest rechtsaf. �Dat is goed !� riep ik nog, en fietste weg. Een paar seconden later hoorde ik een ijselijke gil achter me. Er was een kind aangereden en het gegil ging me door merg en been. Er klopt iets niet in deze wereld, dacht ik nog. De natuur zit niet goed in elkaar. Waarom moet alles zo lopen als het loopt, als het voor hetzelfde geld ook anders had gekund. Beter, effici�nter en met minder ellende. Maar de natuur is de natuur de dingen gaan zoals ze gaan.

Buitenbeentjes, ook zoiets. Ik heb niets met buitenbeentjes, dacht ik nog. Het woord alleen al staat me tegen, alsof het normale niet goed genoeg is. Alsof we altijd maar weer het uitzonderlijke als voorbeeld moeten stellen. Doe maar gewoon, dat is al buitengewoon genoeg. Wat zeg ik, het gewone is idioot. De natuur is helemaal geen geordend systeem, zoals dat ons wordt voorgesteld in fraaie leerboekjes op school. De natuur is ��n grote puinbak waar voortdurend heel veel mis gaat. Je steekt de straat over en er wordt een kind aangereden. Hoezo buitenbeentjes, en dat in het natuurmuseum! Let wel: Natuur-Museum! Hoe verzin je zoiets? Natura artis magistra. Ja, aan mijn, hoela. De natuur is chaos, net als de kunst trouwens.

Een museum daarentegen is een reservaat, een kunstmatig domein, waar iets op onnatuurlijke wijze voortleeft, wat in de vrije natuur allang had dood moeten zijn. Een natuurmuseum is zo�n dodenakker bij uitstek. Het is letterlijk de dood in de pot. Opgezette geraamte van potvissen. Babylijkje op sterk water. Vissen in nagemaakte onderwaterwerelden. Zoals een museum in feite een mausoleum is voor de kunst, zo is een natuurmuseum een mortuarium voor de natuur. Wat heb je daar als kunstenaar in godsnaam te zoeken? Maar ik had al ja gezegd. Tegen Joris zeg je nu eenmaal niet gauw nee. Dat heb je met buitenbeentes. Die doen alles altijd anders dan anders.

Natura artis magistra. Dat las ik vroeger als kind, als ik met mijn moeder met lijn 9 naar de stad reed. Het stond met gouden letters op een oud gebouw dat �ARTIS� heette: de dierentuin aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam. �De natuur is de leermeester van de kunst�, zo wordt deze antieke wijsheid doorgaans vertaald. Maar de zin betekende oorspronkelijk heel iets anders. De natuur is een kracht die altijd weer zijn eigen weg zoekt. Een gedresseerde aap zal zijn kunstjes eindeloos herhalen, totdat hij een banaan ziet liggen. Dan is hij al zijn kunstjes plotseling helemaal vergeten. De oerdrift van de natuur breekt dan door het vernis van de beschaving heen. Met andere woorden: drift en instinct zijn de aangeleerde kunstjes van de cultuur altijd de baas. Natura artis magistra betekent zoets als : het bloed kruipt waar het niet gaan kan.

lees verder bij http://www.huubmous.nl