Wat gebeurde er precies op zaterdagavond 28 januari, de avond die zo feestelijk had moeten verlopen?

Foto: Simon van der Woude

(Ook deze zomer weer een paar prachtige of schrijnende verhalen uit ons archief. Hier het verhaal over Dik Kruithof, voorjaar 2018)

‘Alles wat er bij de politie mis kon gaan, ging mis.’ Dik Kruithof (71) kan deze opmerking gedaan op het Leeuwarder politiebureau alleen maar bevestigen. Kruithof liep tijdens de opening van het evenement Culturele Hoofdstad een dubbele scheenbeenbreuk, kuitbeenbreuk en een gebroken enkel op. Een kickbokser had hem onverhoeds van achteren aangevallen. ‘Ik las toen ik weer terug was uit het ziekenhuis in de krant dat alles perfect was verlopen.’ Duimdikke draaiboeken, protocollen en oefeningen zijn geen garantie voor een vlekkeloze organisatie. Zelfs ogenschijnlijk kleine details worden op het moment suprême niet of onvoldoende uitgevoerd.

Kruithof verplaatst zich sinds het heftige incident in een rolstoel. Zijn bed staat noodgedwongen in de woonkamer opgesteld. Dat de kickbokser direct is aangehouden en nog altijd vast zit, zijn gevangenschap is tot negentig dagen verlengd, is een schrale troost voor het slachtoffer. Kruithof en zijn vrouw Gerda-Joke Zwart hebben inmiddels enig inzicht gekregen hoe er wordt gehandeld bij een ongeval tijdens evenementen. Dat inzicht stemt hen allerminst gerust. ‘We hebben een bloemetje gekregen van de burgemeester.’

Wat gebeurde er precies op zaterdagavond 28 januari, de avond die voor deze cultuurliefhebbers, zo feestelijk had moeten verlopen? Dik Kruithof: ‘We liepen vanuit het gebouw Obe richting Grote Kerkstraat, langs een van de pleinen in Leeuwarden waar de openingsvoorstelling van Culturele Hoofdstad zou worden gehouden. Ter hoogte van het Heer Ivostraatje, pal voor het plein, werd ik, zo is mij verteld door getuigen, zelf heb ik niks gezien, van achteren aangevallen. De aanvaller boog door zijn knieën, dat heb ik zelf allemaal niet gezien, dat buigen duidt op een bewuste aanval, en gaf mij een gerichte, enorme trap tegen mijn been.’ Gerda-Joke Zwart: ‘Ik zag hem rechtstandig vallen en dacht dat hij een hartinfarct had gekregen.’

Omstanders ontfermden zich meteen over het Leeuwarder slachtoffer en de dader werd even later overgedragen aan de politie. Dik Kruithof: ‘De dader stond, terwijl ik op de grond lag, tegen mij te schreeuwen dat ik hem geduwd had. Ik was me van geen kwaad bewust.’ Omdat de dader geen aanstalten maakte om te vertrekken werd hij, na enige tijd, aarzelend door de toegesnelde agenten ingerekend.’

Wat vervolgens gebeurde, had Kruithof niet voor mogelijk gehouden, indachtig de uitgebreide voorzorgsmaatregelen die bij het organiseren van evenementen om de hoek komen kijken. Op papier lijken de zaken perfect geregeld, maar de praktijk is een heel ander verhaal. Alle bestuurders, de burgemeester van Leeuwarden als eerste verantwoordelijke voorop, die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid rond evenementen wekken met hun protocollen steevast de indruk dat met het vele vergaderen in diverse commissies zorg gedragen is voor de meest elementaire voorzieningen. Met een druk op de knop lijkt de gehele veiligheidsketen in beweging te komen en pakken alle poppetjes hun verantwoordelijkheid. Kruithof kijkt hier na zijn gewelddadige ervaring toch iets anders tegenaan.

De onfortuinlijke Leeuwarder beschikt inmiddels over het verslag van de ambulancedienst en een verklaring opgesteld namens burgemeester Crone. ‘Het duurde, zo heb ik inmiddels achterhaald, negentien minuten voordat gevolg werd gegeven aan de melding dat ik gewond op straat lag. Bijna twintig minuten gebeurde er gewoon niks! Het blijkt zo te gaan dat bij diverse meldingen vanaf een evenemententerrein de meldkamer wacht op het officiële telefoontje van de politie ter plaatse.’

Het blijkt dus een foute veronderstelling te zijn dat wanneer je met je mobieltje alarm slaat, dat dan de hulpverlening op gang komt. Niets is minder waar. Eerst moet een politieagent polshoogte nemen van het ongeval en een inschatting maken om te voorkomen dat de hulpverleningsdiensten voor niets uitrukken. Gerda-Joke: ‘Ik dacht dat hij een hartinfarct had gekregen. Dan had hij dat volgens dit protocol niet overleefd.’

Uit het verslag van de ambulancedienst blijkt dat de ambulancemedewerkers geen goede informatie hebben ontvangen. ‘Dat heeft een ambulancemedewerker tegen mij gezegd’, zegt Gerda-Joke. Op het ritformulier van ambulancedienst RAV Fryslân staat geschreven: politie TP vraagt om een ambu, na ruzie, been gebroken, politie is er bij, kust is veilig via Groeneweg aanrijden, worden daar opgewacht door politie. De rit wordt gekwalificeerd als urgentie A2. Vanaf de standplaats bij het MCL verlaat de ambulance om 20.04 naar de plek des onheils. Terwijl Kruithof daar al om 19.45 uur gestrekt is gegaan.

Al die tijd ligt Kruithof, zonder te weten dat er niets gebeurt, naar later blijkt met een dubbele scheenbeenbreuk, kuitbeenbreuk en een gebroken enkel aan het begin van het Heer Ivostraatje in de regen met uitzicht op de stadhouderlijke portretten aan de muur van Brasserie Maria Louise. ‘De gang van zaken is mij nu onderhand duidelijk geworden en je zou dat best onachtzaam kunnen noemen’, aldus een onderkoelde Kruithof. Niet alleen vindt Kruithof de beoordeling van zijn aanval door de hulpverleners verkeerd; hij constateert tevens dat er sprake is van wat hij noemt ‘een ongeorganiseerde chaos’. Zijn vrouw zegt: ‘De politie weet niet precies wat te doen, er is discussie over de aanhouding van de verdachte en er is onduidelijkheid over waar zich de hulpmiddelen bevinden.’ En dat allemaal met een dik draaiboek. Een getuige ziet hierin aanleiding om een mail naar burgemeester Crone te sturen, de eerst verantwoordelijke man als het gaat om veiligheid en het bewaken van de openbare orde in de gemeente Leeuwarden.

Crone laat een rapport opmaken dat Kruithof – oud-raadslid voor de PvdA – wordt toegestuurd. In dit niet ondertekende en niet gedateerde rapport worden, zo constateert Kruithof, vragen weggelaten en de rol van de hulpverleners positiever voorgesteld dan het slachtoffer heeft ervaren. Zo wordt gemeld dat de dader binnen vier minuten is aangehouden. Kruithof: ‘Dat lijkt op een geweldig succes van de politie, maar die aanhouding kwam wel na discussie tot stand, omstanders moesten ze overtuigen.’ In het verslag wordt de route van de ambulance minutieus uit de doeken gedaan, maar onvermeld blijft waarom, zoals gebruikelijk bij grootschalige evenementen, er geen ambulance in de omgeving van het evenement aanwezig was. Kruithof: ‘Vermoedelijk stond die ambulance bij de Harmonie waar onze koning en koningin aanwezig waren.’ Ook het tijdsverloop klopt volgens het slachtoffer niet met de werkelijkheid. ‘Er wordt in dat verslag slordig met de tijd omgesprongen. Men legt uitgebreid uit waarom men een kwartier nodig had om mij te bereiken, maar vergeet te vermelden waarom het een kwartier moest duren voordat er überhaupt actie ondernomen werd.’

In de communicatie tussen diverse betrokkenen die zich letterlijk over het slachtoffer heen buigen is nogal wat misgegaan. ‘Er lopen mensen rond met onvoldoende gezag om door te kunnen pakken. Ze zitten naar elkaar te kijken wie actie onderneemt. Politieagenten konden de breuk niet goed beoordelen. Niemand zag dat ik een zware beenbreuk had. Men dacht dat ik niet goed bij mijn hoofd was. En dat terwijl ik normaal reageerde op alle vragen die mij werden gesteld om te controleren hoe de vlag erbij hing. Er werd mij gevraagd wat ik die week had gegeten, om te kunnen controleren of het goed met mij ging.’ De rol van leden van het ingehuurde Events Medical Services blijkt onduidelijk. ‘De man van de ambulance zei: ik zag een oude man liggen en dacht meteen, die melding klopt niet.’

Andries Veldman

++

Reactie van de gemeente Leeuwarden die niet geheel ingaat op alle gestelde vragen:

De organisatie heeft de eerste verantwoordelijkheid voor het evenement. Hoe die verantwoordelijkheid is uitgewerkt, is neergelegd in de vergunning en bijbehorend draaiboek. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid ook bij de diverse instanties. Tijdens dit evenement was er een Veiligheidsteam actief waarin alle betrokken instanties vertegenwoordigd waren en waarbinnen afstemming plaatsvond.

De Meldkamer Noord Nederland is altijd en voor iedereen bereikbaar en neemt alle meldingen in behandeling.

Er stond, zoals gebruikelijk is bij dit soort evenementen, geen ambulance in de buurt van het Oldehoofsterkerkhof. Per evenement wordt vooraf door de ketenpartners (zoals GHOR, politie, brandweer en gemeente) gezamenlijk afgewogen of een ambulance in de binnenstad toegevoegde waarde heeft. Voor de eerste hulpverlening waren er, conform de vergunningvoorschriften, wel EHBO’ers voor het verlenen van de eerste hulpverlening aanwezig.

++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

(mei 2018)

UPDATE – De belager van Dik Kruithof (zie het artikel hierboven) is vanmiddag door de politierechter veroordeeld tot twaalf maanden gevangenisstraf met aftrek van vier maanden voorarrest. Het voorwaardelijke deel van de straf heeft een proeftijd van drie jaar. De belager is eveneens veroordeeld tot het betalen van 2057 euro aan materiële schade. De immateriële schade is niet toegekend, maar doorverwezen naar de burgerlijke rechter. De belager dient zich te onderwerpen aan een hulpverleningsprogramma, waarbij het gebruik van alcohol uit den boze is.

De rechter kwalificeerde de daad van de belager als een ernstig strafbaar feit. Ze woog in haar vonnis zwaar mee dat het uiterst onzeker is dat Kruithof volledig zal genezen. De rechter vorderde een onmiddellijke tenuitvoerlegging van de straf.

De belager van Dik Kruithof is eveneens veroordeeld wegens geweld tegen politieambtenaren toen hij in december vorig jaar werd aangehouden in een Jumbo-supermarkt in Leeuwarden.