Is het project Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 een middel of een doel? Het lijkt wel of de hele discussie weer van voren af aan begint gelet op een bijdrage van een lijsttrekker in de Leeuwarder Courant van een partij die hopeloos verdeeld is. Het standpunt luidt ongeveer als volgt: LCH2018 hoeft niet noodzakelijkerwijs geld op te leveren, het is op zich al de moeite waard en mag derhalve wat kosten. Makkelijk praten nu de buit eenmaal binnen is, in de aanloop tot de kandidaatstelling drie jaar geleden was er in het politiek-bestuurlijke circuit geen meerderheid voor deze opvatting. Twijfelaars konden alleen over de streek worden getrokken indien het project meer zou zijn dan alleen een jaar met culturele festiviteiten.
Het vervelende in de terugkerende discussie is het onzorgvuldig gebruik van het woord cultuur waarmee soms uitingen van kunst worden bedoeld en soms ook niet. Ik versta onder een cultuur een vorm van mentale programmering over hoe om te gaan met andere mensen, hiërarchie en de andere sekse, ruimte en tijd. Een Nederlander die bekend werd om vergelijkend onderzoek naar culturen in landen is Geert Hofstede. Activeer een zoekmachine en ontdek dat de man ondanks hoge leeftijd nog steeds actief is. Onze oosterburen kijken anders aan tegen hiërarchie dan wij en in landen zuidelijker van ons hebben ze andere opvattingen over de verhouding man-vrouw. In onze opvatting en die van Scandinavische landen heerst daar een meer machocultuur. Noorderlingen gaan anders om met de tijd dan Randstedelingen, hier begint een bijeenkomst op het afgesproken tijd en niet zoals elders een kwartier later. Organisaties hebben ook een eigen cultuur, de Amerikaan Edgar Schein heeft daarover het nodige gepubliceerd. Van zijn hand verscheen onder meer ‘De bedrijfscultuur als ziel van de onderneming Zin en onzin over cultuurverandering’.
Bedrijven kunnen veel last hebben van hun cultuur wanneer die noodzakelijke veranderingen in de weg zitten. Denk aan de winkelketens die failliet zijn gegaan of dreigen te gaan omdat ze de stap naar webwinkels niet tijdig hebben gezet. Ook een regionale samenleving kan last hebben van de heersende cultuur.
Van kunstkenner Huub Mous weten we dat er niet zoiets bestaat als typisch Friese kunst. De houding van de inwoners van deze provincie aangaande kunst is een aspect van de Friese cultuur. Niks zo leuk als iets maken dat er niet is. Een muziekinstrument bespelen, alleen of in een gezelschap, iets schilderen, schrijven, beeldhouwen, toneelspelen, allemaal uitingen van kunst. Op amateurniveau of als professional. Een avondje uit in filmhuis of stadsschouwburg om de zinnen te verzetten of kennis nemen van de productie van een kunstenaar die ons anders tegen een bepaald onderwerp wil laten kijken. Kunst omvat veel en het wordt lastig een zinvolle discussie te voeren wanneer de participanten kunst en cultuur door elkaar mengen. Leuk voor de Leeuwarder Courant om de opiniepagina te vullen, echt opschieten doet het niet.
Is het project LCH2018 een middel of een doel? Neem het project omtrent de grutto. De initiatiefnemers willen de problematiek van het beestje in relatie tot het boerenbedrijf onder de aandacht brengen door middel van kunst. Met kunst een maatschappelijk doel nastreven, LCH2018 als middel voor een doel.
Kunst en cultuur kunnen niet in de frituur, maar wie het verschil kent en de wisselwerking snapt kan er veel plezier aan beleven. Overigens moet ik de eerste nog tegenkomen die het een probleem vindt wanneer het project harde euro’s oplevert. Niet iedereen is gecharmeerd van het project, de tegenstanders mogen verlangen dat publiek geld rendeert.
