Verkenner Balster had wel wat meer zijn best mogen doen – Zal CDA stevige taal blijven volhouden?

Het advies van Balster

(Van een medewerker)

Na de verkiezingen van 18 maart vroeg de combinatie GroenLinks/PvdA aan verkenner Martijn Balster (voormalig PvdA-wethouder Den Haag) een advies uit te brengen over de verkiezingsuitslag en de nieuwe formatie. De Leeuwarder lokale partij (Klaver/Van der Galiën) merkte op liever een verkenner te hebben gezien die in deze regionen wat meer zou zijn ingebed. En ging vervolgens gewoon akkoord met de heer Balster.

Het advies van Balster heeft een nogal plichtmatig karakter gekregen. Verrassingen zijn er nauwelijks in te vinden. Vertrouwen, constructiviteit en volwassenheid zijn slagwoorden. Hete hangijzers worden aangeduid maar vooral in ontwijkende termen.

In het ‘Vooraf’ bij zijn advies slaat Balster een misschien wat overdreven toon aan. Hij meldt “twaalf buitengewoon constructieve gesprekken“ te hebben gevoerd “met alle partijen”…(waarin) …”de grote trots en betrokkenheid bij Leeuwarden en haar bewoners overweldigend was.”

Overweldigend, dat belooft veel voor de nieuwe raadsperiode.

Bij lezing van de met de diverse fracties gevoerde gesprekken zijn redenen voor Balsters tevredenheid maar mondjesmaat terug te vinden. In die verslagen zijn hier en daar wel interessante dingen te signaleren waar Balster vervolgens te weinig mee doet.

Hier volgen enkele impressies.

Molenaar en anderen tegen azc bij vliegbasis

Balsters eerste gesprek werd gevoerd met Femke Molenaar van de nieuwe groepering SLIM. Zij merkt op dat het AZC-dossier een potentieel twistpunt is. De locatie naast de luchtmachtbasis wordt door SLIM als onhoudbaar gezien. Het debat zou volgens Molenaar niet meer moeten gaan over of er een AZC komt, maar over waar. Kleinschalig en goed gespreid over de gemeente zou het uitgangspunt moeten zijn.

Een heldere stellingname van Molenaar, die bij de eerdere besluitvorming – toen zij nog fractievoorzitter van GroenLinks was – een geheel ander positie innam. We moeten aannemen vanwege de vanuit het toenmalige college gevoerde druk.

Ook een aantal andere partijen – sommige zoals FNP en VVD verklaarden zich tegen de locatie vliegbasis – noemen dit twistpunt in de gesprekken.

Het is onduidelijk waarom Balster hier niet meer mee doet. Hij beperkt zich tot deels duistere passages als: ¨Kwesties die vier jaar geleden centraal stonden in de verkiezingscampagne (De Hounspolder, Diftar) en de besluitvorming over de Regionale Opvang Locatie (ROL) bij de vliegbasis Leeuwarden ……. worden door het merendeel van de partijen als ‘gegeven’ beschouwd. Een toekomstige gerechtelijke uitspraak (aanstaande voor Hounspolder en ROL) zou voor enkele partijen reden geven tot heroverweging, voor andere partijen niet (met in acht name van de uitspraak)¨.

Aan te nemen valt dat – net zoals dat geldt voor Molenaar van nieuwkomer SLIM– raadsleden die kandideerden voor GroenLinks/PvdA, waaronder ook nieuwe mensen – tot nieuwe inzichten kunnen komen. Balster lijkt hier eenzijdig te werk te gaan. De vraag is waarom.

Het CDA is geworteld en wil koken, praten en elkaar leren kennen. Maar waarschuwt GL/PvdA.

De aandacht trekt het verslag van het gesprek met Abel Reitsma en Wieke Goudzwaard van het CDA. Zij denken met hun CDA sterk geworteld te zijn in de gemeente, wat zichtbaar werd in de spreiding van voorkeurstemmen. Dat lijkt op een sneer naar bepaalde andere partijen.

Het CDA deelt een waarschuwing uit: “Hoewel GL/PvdA de grootste blijft, heeft het forse verlies wat het CDA betreft gevolgen voor de verhoudingen¨. Het blijft afwachten of CDA deze flinke taal volhoudt. Het moet niet blijven steken in woorden. Alleen ‘meer aandacht’ – zoals het CDA bij Balster bepleit – voor ‘vertrouwen,respect en volwassen politieke omgangsvormen’ is een magere basis. En de waarde van informele bijeenkomsten – ’koken, praten, elkaar leren kennen’- de informateur schrijft het allemaal braaf op – het zal allemaal wel, maar zet geen zoden aan de dijk. Hoe ‘volwassen’ is deze prietpraat eigenlijk?

VVD, FNP en GB058

We blijven even staan bij de VVD. Anders dan het CDA memoreren de VVD’ers dat er inhoudelijke raakvlakken zijn met zowel FNP als GB058. Het CDA ziet deze beide partijen om verder amper toegelichte redenen niet zitten. Waar komt deze verschillende benadering door CDA en VVD (beoogde toekomstige partners in een coalitie) vandaan? Balster lijkt er niet naar te hebben geïnformeerd. Jammer.

De VVD wil liefst een programma op hoofdlijnen en vroege betrokkenheid van alle fracties. Er zit bij de VVD toch wat twijfel of wantrouwen gelet op passages als: “De raad als geheel moet een geheel nieuwe start maken na ervaringen uit de vorige periode, waarin de verhoudingen soms onder druk stonden¨. Waar behoefte aan is, volgens de VVD, is een ‘volwassen, constructieve politieke cultuur.’

Jammer genoeg werkt Balster ook dit niet verder uit. Met als gevolg dat we blijven steken in vermoedens naar wat er werkelijk speelde en speelt in de gemeenteraad en in de verhouding tussen b. en w. (en ambtenaren-apparaat) en raad. Balster had hier meer helderheid moeten vragen

Te weinig aandacht voor de burger

Waarbij dan de burger nog geheel buiten spel staat. Ook hier links en rechts vrome woorden. De uitersten SP en Forum pleiten elk voor meer invloed, bijvoorbeeld via referenda of andere instrumenten voor raadpleging of inschakeling van de bevolking. Balster noteert het,maar concretiseert weinig. Er is in de gesprekken, zo te lezen, weinig aandacht geweest voor diverse ´pilots’, al dan niet in schoonheid gestorven. Zoals “Andere Overheid’, de ‘kwadranten-theorie’ en bijvoorbeeld ´praatstukken’ opgesteld door de burgemeester na de in democratisch opzicht desastreus verlopen, zeer langdurige besluitvorming over het azc naast de vliegbasis.

De meeste partijen hebben hier gefaald in hun verantwoordelijkheid tegenover de burgers.

Een nieuwe coalitie heeft hier veel recht te zetten. Een nieuw college zal hier van het begin af aan, gebaseerd op een gedegen, concrete terugblik op afgelopen perioden, een nieuwe start moeten maken. Met een eerlijke analyse als grondslag. Dat kan pijnlijk zijn voor de partijen die traditioneel in Leeuwarden de dienst uitmaken

FNP

Zoals bijvoorbeeld de FNP oppert: “Het bestuursproces moet opener, zowel vanuit de coalitie,als richting oppositie en inwoners. De FNP pleit voor een minder dichtgetimmerd coalitieakkoord en voor het eerder betrekken van oppositiepartijen bij de beleidsvorming. De transparantie moet vergroot en vertrouwen moet worden hersteld.

D66 kritisch over bestuursstijl. De fondsen ondergroeven het budgetrecht

Bij D66 blijkt ook veel onvrede te bestaan over het bestuur en de bestuursstijl in Leeuwarden. De positie van D66 als nu tweede partij in Leeuwarden schept daarbij uiteraard verwachtingen. In het advies van Balster blijft een en ander nog erg vaag. D66 attendeert er onder meer op dat coalitie en oppositie elkaar inhoudelijk serieus moeten nemen. Ook moet de informatievoorziening tijdig en volledig zijn. Als pijnpunt noemt D66 verder dat ideeën van raadsleden soms buiten de raad om worden overgenomen.

Een – helaas bij Balster ook onuitgewerkt punt – is de constatering van D66, dat het budgetrecht van de raad is ondermijnd door het werken met fondsen. Deze fondsen – een drietal met tientallen miljoenen aan middelen – waren in het leven geroepen om met name ‘iconische projecten’ in het leven te helpen. Projecten als Bouwurk van Arcadia en de kandidatuur voor European Capital of Youth profiteerden van deze middelen. De procedures er omheen leidden tot grote commotie.

¨Liwwadders’ kan wat deze fondsen betreft nog melden dat we via persvoorlichting al geruime tijd geleden informeerden naar de evaluatie van deze fondsen. Die evaluatie was eerder aangekondigd. Begrijpelijk, gelet op het experimentele karakter en de omvang van de middelen. Maar uiteindelijk volstond de gemeente met het bericht dat een evaluatie niet meer nodig was omdat de beschikbare middelen al waren uitgeput. Een wel heel vindingrijke argumentatie van b. en w. (of alleen hun ambtenaren?).

Kortom, het geheel overziend, Balster had op diverse punten wel wat dieper mogen graven.

Balsters ¨Verslag informatiefase 2026” is verkrijgbaar bij de gemeente. Het bevat alle 12 verslagen van de gesprekken met de partijen die nu in de Leeuwarder raad zitting hebben. Dat is mooi en zo hoort het.

De heer Balster voerde ook een gesprek met de heer van Haersma Buma (burgemeester), de heer De Jong (gemeentesecretaris) en de heer Zuidema (controller). Van deze gesprekken zijn geen verslagen bijgevoegd. Er wordt ook geen uitleg gegeven over dit verschil in werkwijze. Misschien iets voor de verdere discussie over de Leeuwarder bestuursstijl.