‘Een encyclopedie van de oranjekoek’

Nieuw boek bij Bornmeer: Oranjekoek

Presentatie op 19 december in het fotomuseum Den Haag

“Een encyclopedie van de oranjekoek” – NRC Handelsblad

Eind november 2014 verschijnt Oranjekoek bij uitgeverij Bornmeer, een fotoboek van Tryntsje Nauta over het typisch Friese gebak oranjekoek. Er worden een kleine paperback en een luxe hardcover koffietafelboek uitgebracht, beide genaamd Oranjekoek. Een deel van het Friese culinaire erfgoed wordt vastgelegd in dit encyclopedisch kunstboek. Op 19 december zal in het fotomuseum in Den Haag de presentatie plaatsvinden.

Zoveel Friese bakkers, zoveel oranjekoeken. Het bekende gebak is onlosmakelijk verbonden met de Friese cultuur, maar ‘nuchter’ kun je de feestelijk versierde oranjekoek niet noemen. Elke bakker maakt er een kunstwerkje van, met glazuur, crème of slagroom en verschillende eetbare decoraties. Soms naar de fantasie van de bakker, maar vaker naar een via vele bakkersgeneraties overgeleverd idee over ‘hoe de oranjekoek hoort te zijn’. Dé oranjekoek bestaat niet. Ze heeft net als de Friese identiteit vele nuances, die in de vorm van dit project beeldend in kaart zijn gebracht. Door op een bijna encyclopedische manier alle oranjekoeken van alle Friese, ambachtelijk werkende bakkers in kaart te brengen wil Nauta niet alleen de vele variaties en handschriften tonen van de oranjekoeken die de bakkers creëren, maar ook de aandacht vestigen op een stuk Fries culinair erfgoed dat langzaam aan diversiteit inboet.

Tryntsje Nauta is een getalenteerd Nederlands fotografe. Ze ontving dit jaar de Gerrit Bennerprijs voor Beeldende Kunsten in Fryslân. In een tot fotostudio verbouwd busje toerde Nauta de hele provincie door om bij alle Friese bakkers hun oranjekoek te fotograferen. Fryslân heeft 84 warme bakkers (van de ketens alleen de hoofdvestiging meegeteld) en buiten Fryslân zijn er 9 bakkers die oranjekoek verkopen, veelal ‘Friezen om utens’.

Friese Oranjekoek kent een lange historie. Nog steeds wordt ze door vele Friezen geregeld gegeten en is de koek een symbool van de Friese cultuur. Friezen discussiëren graag over welke bakker de beste oranjekoek bakt of over of de traditionele crème of juist slagroom het lekkerst is. Ze rijden graag een blokje om, om de oranjekoek te halen van hun favoriete bakker. Gaan ze op familiebezoek buiten de provincie, dan gaat er geregeld een oranjekoek mee op de achterbank.

Over wat ‘Echte Fryske Oranjekoeke’ is hebben veel mensen een idee. Toch heeft elke bakker zijn eigen decoratiewijze. Van oudsher gebeurt het met crème en gekonfijte vruchten, maar tegenwoordig ook met slagroom en verse vruchten of een chocolaatje. De receptuur in de Wâlden verschilt van die van de Súd-Westhoeke en de opmaak van de koek in Leeuwarden is anders dan die in Harlingen. Er zijn nu 93 unieke Friese bakkerijen en dus even zoveel verschillende oranjekoeken. Het aantal bakkers daarentegen neemt langzamerhand af en als de bakker ophoudt met zijn zaak, sterft ook zijn oranjekoek-signatuur uit.

Van bovenaf gefotografeerd veranderen de gedecoreerde vierkante stukjes koek in frivole tegeltableaus. Door de opgespoten crème krijgen de zoete pronkstukjes bovendien een sculpturaal karakter, waarbij ieder subtiel verschil zich aan de kijker laat zien.

De serie bestaat uit 178 foto’s (zowel de crème als de slagroom-oranjekoeken zijn gefotografeerd). Ze zijn allemaal op dezelfde manier vastgelegd, om zo een totaalbeeld van de Fryske Oranjekoeke anno nu te creëren. Een bijna oneindige reeks zorgvuldig gefotografeerde oranjekoeken, gemaakt door bakkers met elk hun eigen handschrift. De serie geeft een inzicht in de verschillen en overeenkomsten binnen onze provincie, verwijst naar onze tradities en legt dit culinair erfgoed voor de toekomst vast.

Door de conceptuele benadering heeft het werk een museaal karakter, terwijl de serie door de onderwerpkeuze voor een breed publiek toegankelijk blijft. Het Fries Museum heeft 9 oranjekoekfoto’s toegevoegd aan hun collectie. Alle foto’s zijn nu samengekomen in dit nieuwe boek, dat in een paperback editie en een luxe koffietafel hardcover editie verschijnt bij uitgeverij Bornmeer.

Oranjekoek is een drietalig fotoboek. Alle teksten zijn te lezen in het Nederlands, Fries en Engels.

Website en Facebook

Kijk voor meer informatie en foto’s van het project op www.oranjekoeke.nl en op www.facebook.com/oranjekoek.

De presentatie van Tryntsje Nauta’s Oranjekoek zal plaatsvinden op vrijdag 19 december 2014 in het fotomuseum in Den Haag. De tentoonstelling Oranjekoek is daar te bezichtigen van 19 december 2014 tot en met 15 maart 2015.

Auteur: Tryntsje Nauta

Oranjekoek (hardcover koffietafelboek):

ISBN: 9789056153366

208 pag., geïllustreerd, full-color, 30 x 30 cm

Prijs: € 39,50

Oranjekoek (kleine paperback):

ISBN: 9789056153373

224 pag., geïllustreerd, full-color, 15 x 15 cm

Prijs: € 15,00

Oranjekoek

is verkrijgbaar bij de boekhandel, bol.com en bornmeer.nl