De nazi’s te slim af zijn. Sophie Louisa Kwaak en het kapitaal van de Frankfurter Schule

Persbericht

Op vrijdag 30 oktober wordt het boek De nazi’s te slim af zijn. Sophie Louisa Kwaak en het kapitaal van de Frankfurter Schule van Bertus Mulder gepresenteerd bij Steven Sterk Amsterdam. De nazi’s te slim af zijn is een biografie van de Zeeuwse landarbeidersdochter Sophie Louisa Kwaak (1901-1990) en tegelijkertijd is het een belangrijke bijdrage aan de geschiedenis van de Frankfurter Schule en het beheer van Joods geld in de Tweede Wereldoorlog.

Sophie Louisa Kwaak, in het dagelijks leven Fietje genoemd, was iemand die zichzelf gemakkelijk wegcijferde. Ze was een nakomertje, het vijftiende kind van twee ouders die elk al zeven kinderen hadden. Door haar gezinsachtergrond was ze iemand die zich gauw overbodig en buitengesloten voelde. Haar  vader stierf aan tbc en in 1910 verhuisde haar moeder met twee dochters van het Zeeuwse Oosterland naar Den Haag. Daar woonde Fietje samen met haar oudste, volwassen halfzusters die niet om de komst van de moeder gevraagd hadden. De pesterijen van deze dochters maakten de moeder depressief.

Het toelatingsexamen voor de Rijkskweekschool voor Onderwijzeressen te Apeldoorn bood de begaafde Fietje de kans met een beurs te studeren. In het laatste jaar van de Kweek raakte het wankele evenwicht tussen thuis en school verstoord door een breuk met haar hartsvriendin. Fietje verliet de Kweek en besloot een opleiding tot stenotypiste te volgen om geld te verdienen om voor haar moeder te kunnen zorgen.

In 1933 werd ze directiesecretaris bij de Rotterdamsche Belegging- en Beheer Maatschappij ‘Robema’, een maatschappij die het in Duitsland aanwezig kapitaal van de joodse familie Weil uit handen van de nazi’s moest redden. De familie Weil was financier van het Institut für Sozialforschung, later bekend als de Frankfurter Schule. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Fietje de feitelijke beheerder van Robema. Ze had een feilloos gevoel voor verhoudingen en doorstond de moedige en listige wijze de confrontatie met de Duitse bezetter. Tot 1964 bleef ze betrokken bij Robema, dat sinds 1948 in liquidatie verkeerde.

Fietje Kwaak onderhield een levendige correspondentie met haar in Amerika verblijvende Robema-chef en met haar vriendinnen van de Rijkskweekschool. Door deze correspondentie krijgen we uit eerste hand een verslag van de Hongerwinter en de Watersnoodramp van 1953. Deze ramp versterkte de banden met haar familie in Zeeland.

Auteur Bertus Mulder (Heerenveen, 1949) studeerde arbeidssociologie, was docent sociale geschiedenis en promoveerde in 1991 aan de Rijksuniversiteit Groningen bij Lolle Nauta op het proefschrift Andries Sternheim, een Nederlandse vakbondsman in de Frankfurter Schule.

De presentatie van De nazi’s te slim af zijn. Sophie Louisa Kwaak en het kapitaal van de Frankfurter Schule vindt plaats op vrijdag 30 oktober, om 16.30 bij Steven Sterk Amsterdam, Nieuwezijds Voorburgwal 330 te Amsterdam.