Letterzetter Reitze van der Bij al 50 jaar vakman

Ze bestaan nog: echte letterzetters. In de kantoorvakhandel en stempelfabriek De Boer aan de Groentemarkt in Leeuwarden werkt Reitze van der Bij.

Van der Bij was gistermorgen bezig de loden letters te zetten voor drukwerk voor het pontje van Keimpetille. Handwerk en vakwerk. Bijna zonder op te kijken pakt Van der Bij de letters in het juiste formaat en zet ze in een frame.

De Heidelberg pers stampte op de achtergrond in afwachting van het zetsel van de letterzetter die al ruim vijftig jaar dit vak uitoefent.

http://officetrends.marktplaza.nl/

(eerder gepubliceerd in Stadsblad Liwwadders)

Rients Leijenaar van kantoorvakhandel De Boer aan de Groentemarkt

‘Wij zijn de Auke Rauwerda van de kantoorartikelenwinkels’

‘Het sterke punt van onze zaak is het brede assortiment dat we voeren en de kwaliteit die we leveren. Ik zag laatst een ordner staan bij de Action die onder de inkoopprijs werd aangeboden. Dan bel ik de leverancier die dan tegen mij zegt: “Die ordner kunt u ook krijgen, een hele pallet voor een euro per stuk, maar het is wel een ordner de helft zo dik en in beperkte kleuren”. Dan ben ik niet geïnteresseerd. Zo’n ordner zal ik niet aan mijn klanten verkopen.’ Rients Leijenaar is de man achter kantoorvakhandel De Boer, in Leeuwarden bij velen nog altijd bekend als De Haas en De Boer aan de Groentemarkt. Samen met zijn vrouw en het personeel runt hij de zaak. ‘Wij zijn de Auke Rauwerda van de kantoorartikelenwinkels.’ Voor carbonpapier, typelint en spoeltjes kan men nog bij De Boer terecht. ‘Carbonpapier hebben we zelfs in twee kleuren: blauw en zwart’, zo vult medewerkster Els Boonstra aan.

De kantoorvakhandel is al sinds jaar en dag in het hart van de stad aan de Groentemarkt gevestigd. ‘Al honderdéén jaar. Of honderdtwee. We zijn vergeten om het jubileum te vieren.’ Het is een wondere winkel met een assortiment waar je u tegen zegt. Papiersoorten van gerenommeerde merken zijn er te verkrijgbaar in alle soorten, maten en diktes. Ordners in alle kleuren van de regenboog. Brievenbakjes? Noem ze maar op en Leijenaar tovert ze tevoorschijn. Wat vrijwel onbekend is, is dat kantoorvakhandel De Boer complete formulieren levert voor huurcontracten en wissels voor de financiële dienstverlening. ‘Vroeger kon je hier ook formulieren kopen waarmee deurwaarders dwangsommen inden. Die werden per boekje verkocht.’

Inmiddels is kantoorvakhandel De Boer ook te vinden op het internet. Die activiteit, die overigens nog in de kinderschoenen staat, en door zijn zoons wordt ontwikkeld, leidde tot een zekere branchevervaging. Zo ligt bij de achterdeur een enorme wapenkluis voor twee geweren te wachten op vervoer naar een jager van Ameland. ‘Die kluis is niet te tillen, zo zwaar. Ach, ik verkoop ook geldkluisjes en hier werd naar geïnformeerd. Nou, dan lever ik dat. Zo gaat dat tegenwoordig.’

Rients Leijenaar (56) werkte al geruime tijd onder het bewind van eigenaar De Haas toen die wegens gezondheidsredenen zijn zaak van de hand deed. Leijenaar bleek zijn natuurlijke opvolger. In 1996 kwam de zaak op zijn naam te staan. De filosofie van het bedrijf is in al die tijd nauwelijks gewijzigd, behalve dan het aanbieden van extra mogelijkheden die het internet verschaft. In het lange pand dat grenst tot aan de Herestraat bij het provinciehuis en dat bijna een half voetbalveld overspant, is nog altijd een bescheiden drukkerij met een Heidelberg degelpers te vinden, een loodzetterij en een stempelfabriek. Op zolder is een inktfabriek gevestigd waar, naar geheim recept, inkten worden vervaardigd voor de vlees- en kaaskeuringsdiensten. ‘Kent u nog die blauwe stip in uw gehaktbal? Dat was de keuringsinkt die uit deze fabriek komt.’ Inmiddels is de keuringsinkt onzichtbaar verkleurd maar nog altijd aanwezig in de vleesproducten, en ook nog altijd afkomstig vanaf de Groentemarkt in Leeuwarden. ‘We leveren die inkten aan keurmeesters in heel Europa. Waarom ze bij ons terecht zijn gekomen? Dit is echte inkt, geen inkt die eraf spoelt als je de gekeurde kaas in het dompelbad legt.’

Zeven collegabedrijven had Leijenaar toen hij in de branche begon. Moeiteloos somt hij de namen op: Goïnga (daarvoor was het Jetsinga), Hilarius, Mulder, Van Wieren (twee zaken), Van der Velde en de Friesche Schrijfkamer. Alleen de twee Friesche Schrijfkamers (Schrans en Bilgaard) kunnen zich nog als vakcollega kwalificeren. Al zijn het, als het om het assortiment gaat, geen Auke Rauwerda’s. Het brede assortiment houdt de winkel op de been, zo vertelt Leijenaar. Hij wijst hierbij bijvoorbeeld op de wand met inktcartridges. ‘Die wand vind je misschien ook bij andere zaken, de Mediamarkt bijvoorbeeld, maar let dan goed op wat daar hangt en wat wij hier hebben hangen. Daaraan zie je het verschil. Hier vind je direct wat je zoekt.’ Ook als het gaat om pennen, paperclips, schrijfpapier, enveloppen en cellotape is er geen nee te koop bij De Boer. Leijenaar wijst naar een kartonnen doosje op het schap. ‘Dit doosje cellotape staat misschien wel een jaar te wachten op een klant. Maar als die komt, dan hebben wij wat hij wenst. Precies in het formaat dat de klant het liefst heeft.’

Tipp-Ex, ook zoiets. Een product van ver voor de computer. ‘Eigenlijk luidt de naam van het product correctievloeistof, maar iedereen kent het als merknaam Tipp-Ex. Net als cellotape trouwens. Die fabriek bestaat niet eens meer. Wij halen speciaal uit België een verdunner om het kwastje van de Tipp-Ex weer soepel te krijgen. Dat mocht bij ons door al die milieuregels niet meer verkocht worden, je had ook Tipp-Exsnuivers, maar in België lopen ze wat achter met het handhaven van de regels op milieuterrein.’ En wat te denken van loeplampen of houders van tv-schermen? Lakstempels en Parkerpennen in alle soorten en maten? Leijenaar: ‘De vulpen is weer helemaal in. Ik denk dat het een antwoord is op het internettijdperk. Als je dan toch een brief schrijft, dan wel met een fatsoenlijke vulpen.’

Wandelend door de achterruimtes van het bedrijf valt de bezoeker van de ene verbazing in de andere. Via stellages met voor de leek ondefinieerbare goederen betreden we de drukkerij. Het blijkt het domein te zijn van Reitze van der Bij. Van der Bij bedient op maandagen de degelpers. ‘Dit is de pers voor mensen die nog wat apart drukwerk willen hebben. Advocaten en dergelijke zijn er gek op. Ze willen de letters op het papier kunnen voelen.’ Naast de degelpers staat de opmaaktafel met loden letters in alle soorten en maten. Er tegenover een kastje met clichés (metalen afbeeldingen). Nummers corresponderen met de inhoud van een klein boekje. ‘Kijk, dit is het logo van de luchtmacht. Ja, dat gebruiken ze nog wel eens. Dat werken met lood zie je ook bijna niet meer. Als Van der Bij hier aan het werk is, dat is prachtig om te zien. Die man strooit zo letters in de juiste vakjes. Dat gaat allemaal op gevoel.’

De stempeldrukkerij is aan de achterzijde van het pand gevestigd. Hier blijkt ziekenhuis MCL een grote klant. Ook de Vereniging Friesche Elfstedentocht laat hier de stempels drukken. Ook in dit deel van de zaak heeft de tijd stilgestaan. Opnieuw komt het brede assortiment dat Rients Leijenaar in ere wil houden voorbij. Zijn zonen leggen momenteel een inventarisatie van de producten aan voor een betere kassaverwerking en een presentatie op een webwinkel. Een hele klus, zo valt van hun gezichten af te lezen.

Rients Leijenaar houdt van de charme van zijn winkel. Het personeel is gesteld op Rients Leijenaar. Marijke Boomsma, Els Boomsma, Ria Zwaagman en Reitze van der Bij werken al jaren in deze omgeving. Els Boomsma: ‘De meesten werken hier al tientallen jaren. Dat komt omdat Rients een goede baas is.’ Rients: ‘Ik voel de vraag om salarisverhoging aankomen.’

Andries Veldman