Spooronderhoud heeft de neiging het slechtste in de mens naar boven te halen

door Ben Stegeman

Een levensles in het vervangend vervoer

Spooronderhoud heeft de neiging het slechtste in de mens naar boven te halen. Zodra de NS ons uit de vertrouwde Intercity jaagt en op een busstation in Zwolle dropt voor ‘vervangend busvervoer’, verandert de gemiddelde reiziger in een zuchtende hopman van zijn eigen kleinzielige frustratie. Ik maakte me er afgelopen weekend zelf ook even schuldig aan.

Ik kwam uit Etten-Leur, waar het leven een paar dagen lang overzichtelijk, zacht en warm was geweest. Een weekend vol humor, een lach die vanuit de buik kwam en een zonnig bezoek aan de Bredase Havendagen. De overgang van dat zorgeloze decor naar een streekbus richting Steenwijk voelde als een foute regieaanwijzing van het lot.

Maar het lot heeft soms een eigenaardig gevoel voor timing.

In de bus kwam ik naast haar te zitten. Een vrouw van 48. We kregen een gesprek; zo’n zeldzame, organische klik die ontstaat als de ruis van de dagelijkse hectiek wegvalt. Binnen een half uur veranderde het busritje in een college menselijke veerkracht.

Ze vertelde over haar jeugd in een gezin van acht kinderen, maar de familiegeschiedenis die ze ontvouwde, tartte elke verbeeldingskracht. Haar broer verhing zich als eerste. Het sloeg de grond onder haar voeten vandaan; een heel jaar lang wankelde ze op de rand van de afgrond. Pas toen ze inzag dat zijn schizofrenie en psychoses een strijd waren die zij niet voor hem kon winnen, vond ze weer vaste grond.

Toen volgde haar moeder, zelfmoord. Zelfde diagnose, zelfde fatale uitweg. Omdat ze het al een keer had doorleefd, wist ze hoe ze overeind moest blijven. Een paar jaar later ging haar zus. Ook zelfmoord. Drie gezinsleden. Drie keer het ultieme afscheid.

Hoeveel verdriet kan een mens verdragen voordat het fundament definitief breekt?

Haar antwoord was even eenvoudig als verbijsterend: ze weigerde simpelweg om van haar leven een tragedie te maken. Ze koos er bewust voor om het leed niet de hoofdrolspeler van haar bestaan te laten worden. Niet uit koudheid of ontkenning, maar uit een diep, bijna heilig besluit om het leven te omarmen.

Het slotakkoord kwam toen haar vader overleed. Een man die haar als kind seksueel had misbruikt. Toen hij stierf, nam ze een dag vrij. Ze ging op bed liggen en wachtte tot de golf van verdriet zou komen. Er kwam niets. Ze bleek jaren geleden al afscheid van hem te hebben genomen. Het enige wat ze in de stilte van haar kamer hardop zei, was: “Pa, ik vergeef je.”

Ik probeer sinds een jaar of vijftien mijn leven te leiden langs de meetlat van de stoïcijnse filosofie. Epictetus, Marcus Aurelius, ik mag hun wijsheden graag bestuderen. Dichotomie van controle, noemen we dat dan heel chic: onderscheid maken tussen wat op je pad komt en hoe je erop reageert. Je hebt de gebeurtenissen niet in de hand, wel je respons.

Ik dacht dat ik het begreep. Totdat ik in een bus tussen Zwolle en Steenwijk zat.

Daar zat geen gepensioneerde Romeinse keizer of een papieren filosoof. Daar zat een prachtige, sterke vrouw van 48 die de ergste stormen van de menselijke existentie had overleefd, niet door het gevecht aan te gaan met het verleden, niet door de slchtoffer rol te omarmen, maar door het te aanvaarden en er de macht over haar heden van af te pakken.

Sommige mensen schrijven boeken over levenskunst. Ik ook. Deze vrouw reed gewoon met mij mee in de vervangende bus. En ze gaf me stilzwijgend de belangrijkste les van het jaar: echte moed schreeuwt niet. Het kiest er simpelweg voor om, ondanks alles, van het leven te blijven houden.