Friezen ontvangen hoge Yad Vashem-onderscheiding

van Buren - Eden Oranje Hotel Leeuwarden

Link van de week:

Haniakunstenaars

Liwwadder Nieuws

Friezen ontvangen hoge Yad Vashem-onderscheiding

Persbericht Ambassade Israël.

Een van de belangrijke taken die de Staat Israël zich stelt, is het eren van mensen, die zelf niet Joods zijn en die met inzet van eigen leven en vaak ook dat van hun huisgenoten, tijdens de Holocaust Joodse medeburgers probeerden te redden.

Donderdag 16 augustus 2007 zal om 13.30 uur, in het Verzetsmuseum Friesland, Turfmarkt 11, te Leeuwarden een Yad Vashem plechtigheid plaatsvinden.

Hamutal Rogel-Fuchs, Pers- en Cultureel Attaché van de Ambassade van Israel, zal de onderscheiding uitreiken.

In het Verzetsmuseum Friesland zullen postuum worden onderscheiden:

Dominee Marten Geertsema

Hieronder volgt een deel van het verhaal, waarop de getuigenverklaring, bij de aanvraag voor de Yad Vashem onderscheiding aan Dominee Geertsema is gebaseerd.

“Mijn familie en ik zijn erg blij met en dankbaar voor de toekenning van de titel ‘Righteous Among the Nations’ aan mijn vader Marten Geertsema. Dat hij vanwege zijn verzetswerk is omgekomen in het concentratiekamp Neuengamme, is iets wat je hele leven een rol blijft spelen.”

In deze zinnen verwoordt zoon Sietse Geertsema de pijn en de ontreddering over dit wrede en veel te vroege einde van het leven van zijn vader.

De Tweede Wereldoorlog heeft ontelbaar veel families uit alle lagen van de Nederlandse bevolking verscheurd, ontwricht en voor vele jaren in rouw gedompeld. Deze oorlog was de onontkoombare reactie op de Duitse uitbreidingsdrang en nazi-ideologie waaronder Europa gebukt ging. Een ideologie waarin minderheidsgroepen de schuld kregen van economische en politieke malaise. Onder andere zigeuners, gehandicapten en joden werden als zondebok gebrandmerkt. Vooral de laatste groep werd systematisch en koelbloedig opgejaagd en grotendeels vermoord. Het systematisch uitroeien van joden in Europa wordt ook wel Holocaust of Shoah genoemd. Holocaust is afgeleid van het Griekse woord holokauston en betekent: offer voor een heidense God. Maar met een offer hadden de vele moorden niets te maken. Shoah betekent in het Hebreeuws: het onheil, de vernietiging.

Er waren mensen die deze terreur niet accepteerden en in verzet kwamen. Een aantal moest dat met de dood bekopen. Een van de gezinnen waarin het verlies altijd voelbaar is gebleven, is dat van dominee Marten Geertsema.

Sietse Geertsema schrijft in 2002 naar Yad Vashem: ”mijn vader praatte thuis niet over zijn verzetswerk om begrijpelijke redenen. Mijn moeder praatte na de oorlog vrijwel nooit over mijn vader”. Hij zoekt naar bronnen buiten het gezin om meer informatie te vergaren over het verzetswerk en de persoon van zijn vader.

De Stichting 1940-1945 laat hem weten dat dominee Marten Geertsema, gereformeerd predikant in Dwingeloo, moet worden beschouwd als de geestelijk leider van het verzet in Dwingeloo, althans in de gereformeerde gemeente. Ook kunnen ze bevestigen dat hij de illegale krant “Trouw” verspreidde en meermalen onderduikers in huis heeft gehad. Zowel joodse onderduikers als anderen die redenen hadden om zich schuil te houden.

Omdat hij geen blad voor de mond nam en in zijn preken vanaf de kansel fel stelling nam tegen het Nationaal Socialisme, werd hij scherp in de gaten gehouden door Duitsers en hun collaborateurs. Uit zijn laatste preek, zondag 15 oktober 1944, herinneren enkele mensen zich zijn woorden:”liever naar Vught (strafkamp)dan naar de bunkers, want dat is het werk van de antichrist”. Scherper kon een gereformeerde dominee de bezetter niet veroordelen.

Op 30 augustus 1996 wordt in het Nieuwsblad voor het Noorden een artikel geschreven met de titel ‘kerks bekeken”. Daarin komt dominee Marten Geertsema prominent naar voren als iemand die betrokken was bij de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Hij wist bij welke gezinnen in de regio joden waren ondergebracht. Als voorbeeld wordt de joodse familie Mendels uit Almelo genoemd en mevrouw Braaf met haar zoon Herman uit Hoogeveen, die zich allen bij een boer in Leggelo schuil hielden. Omdat er teveel gekletst werd waardoor de veiligheid van de onderduikers gevaar liep, waarschuwde Dominee Geertsema hen; hij bemiddelde bij het vinden van een nieuw adres. Vast staat dat hij zelf de heer B. Soesan en zijn vrouw A. Soesan-Brilleman in huis heeft opgenomen.

Sietse Geertsema, de jongste uit het gezin met vijf kinderen, is nog geen twee jaar, als zijn vader op 19 oktober 1944 wordt gearresteerd. Door twee landwachters uit Diever wordt dominee Marten Geertsema s‘ochtends vroeg van zijn bed gelicht. Via Diever wordt hij overgebracht naar de strafgevangenis in Assen. Hij weigert zich 11 december 1944 door de Knokploeg Noord -Drenthe te laten bevrijden als deze een overval plegen op de gevangenis. Uit latere getuigenverklaringen maakt men op dat hij ten koste van alles represaillemaatregelen tegen zijn gezin wilde vermijden.

16 januari 1945 wordt hij met een groep gevangenen op transport gesteld naar kamp Neuengamme in Duitsland.

Het staat vast dat dominee Marten Geertsema joodse medeburgers van deportatie heeft gered. Om hoeveel mensen het gaat is niet meer te achterhalen.

In de Thora staat: “wie één mensenleven redt, redt de gehele mensheid”.

Als vertegenwoordiger van zijn familie en in bijzijn van familie en vrienden zal de jongste zoon, Sietse Geertsema, de onderscheiding “Rechtvaardigen Onder De Volkeren” voor zijn overleden vader in ontvangst nemen.

~

De heer Sierk Sierd Schaafsma en zijn vrouw

Anna Jacoba Schaafsma-Dijkhuis

Hieronder volgt een deel van het verhaal, waarop de getuigenverklaring, bij de aanvraag voor de Yad Vashem onderscheiding aan de heer en mevrouw Schaafsma is gebaseerd.

“In verband met het verzetsverleden van mijn vader Sierk Sierd Schaafsma, in leven gemeenteontvanger in de gemeente Dantumadeel (Fr.), heb ik u op 26 september 2003 een brief geschreven”.

Zo begint de brief die Jan Schaafsma, jongste en in december 2006 overleden zoon van Sierk en Anna Schaafsma, naar Yad Vashem in Jeruzalem schreef.

Het relaas dat daarna volgt, leent zich bijna voor een oorlog- en verzetsnovelle.

Waar het ging om getuigenverklaringen van o.a. joodse onderduikers, stond hij voor een onmogelijke opgave omdat allen inmiddels waren overleden. Jan Schaafsma verzamelde informatie bij officiële instanties en ontdekte een verzetsverleden van zijn vader waar, zoals hij schrijft “zowel moeder als wij (de twee kinderen) absoluut geen weet van hebben gehad”. Zijn broer Tjeerd en hij komen er achter, dat hun vader heeft meegewerkt aan diverse wapentransporten voor het verzet. Dat hun vader als administrateur van het Nationaal Steun Fonds een belangrijke rol heeft gespeeld in de financiële organisatie van de Spoorwegstaking. Voorts ontdekken zijn zonen nóg een bijzonder staaltje van onverschrokkenheid.

Sierk Schaafsma solliciteerde tijdens de bezetting naar de functie van burgemeestersecretaris van de gemeente Stedum, een functie onder Duits gezag; een NSB functie. Deze sollicitatie was echter zorgvuldig voorbereid in samenwerking met enkele topmensen uit het Nederlandse Verzet. Het was de bedoeling om in het bezit te komen van alle in Stedum aanwezige persoonsbewijzen en bonkaarten en er mee van door te gaan. Sierk werd echter verraden; het gezin moest zich halsoverkop enkele maanden schuil houden in een ander dorp.

Het grootste deel van zijn werkzaamheden bestond evenwel, zoals Jan Schaafsma schrijft ”uit het opvangen en onderbrengen van joodse onderduikers”. Omdat Sierk een NSB buurman had werkte hij nauw samen met een verzetsvriend uit Broeksterwoude. Deze kon veel joden die voor een onderduikadres bij de familie Schaafsma aanklopten, verder helpen. Ofschoon bijna alle namen verloren zijn gegaan, duiken er in het relaas van Jan toch enkele op: die van de joodse slager Leo Marcus uit Zwolle en zijn vrouw Hilde, die beiden een korte tijd bij het gezin Schaafsma in huis waren. En van Selma Frank, een Duits joodse vrouw.

Yad Vashem krijgt informatie over haar van een zekere Walter Guttmann, voor wie zij in 1938 als een tweede moeder wordt, een jaar na het overlijden van zijn eigen moeder. Eind 1939 scheiden hun wegen. Walter en zijn broer worden met een kindertransport naar Nederland gezonden. Selma Frank vlucht datzelfde jaar eveneens naar Nederland. Ze vindt in Zwolle, bij Leo en Hilde Marcus, korte tijd onderdak tot deze familie ook zelf moet onderduiken. Voor Selma wordt een schuilplaats gevonden bij Sierk en Anna Schaafsma in Murmerwoude, waar ze bijna twee jaar zal blijven. Door de kinderen wordt ze tante Hennie genoemd. “Zelfs de beste vrienden van vader en moeder hadden geen flauw vermoeden dat ze joods was en waren na de oorlog zelfs verontwaardigd dat ze zo voor de gek gehouden waren” schrijft Jan Schaafsma. Als Selma Frank en Walter Guttmann elkaar hervinden in 1945, brengt Selma hem meteen in contact met de familie Schaafsma. In 1947 vertrekt ze naar Amerika, waar zij een nieuw leven opbouwt en in 1977 overlijdt. Walter Guttmann bezit een door Selma in het Duits geschreven verslag over de onderduikjaren bij de Schaafsma’s. Ter afsluiting hieronder enkele fragmenten.

…mevrouw Schaafsma opende de deur en bracht me in het kantoor. Ik dacht: dit wordt het zoveelste doorgangshuis maar ze vroeg of ik wilde blijven. Het leek me een zeer aardige familie…Zij heette Anna en hij Sierk. De twee jongens, 4 en 6 jaar oud, sloten meteen vriendschap met me. Hiermee begon mijn aangenaamste onderduiktijd…

…Ik bleek me te midden van een groep verzetswerkers te bevinden. ‘s Avonds bracht mevrouw mij bonkaarten. Toen ik wilde betalen zei Sierk verontwaardigd “geen sprake van”. En mijn schoenen die geen zolen meer hadden werden meteen gerepareerd. Voor onderduikers kon alles…

…voor Sierk was het het mooiste, me volledig “legaal” te maken. Het lukte hem: Ik werd ingeschreven in het bevolkingsregister als Hennie Beumer en was geboren in Bierum (Gr.). Toen voor mij alles in orde was, smeekte ik hem ook Hilde en Leo Marcus legaal te maken. Zo heeft hij veel joden uit handen van de Nazi’s gered…

Tjeerd Schaafsma zal in bijzijn van Walter Guttmann en omringd door zijn familie, die van zijn broer Jan Tjeerd en vrienden, de onderscheiding ”Rechtvaardigen onder de Volkeren” voor zijn overleden ouders in ontvangst nemen.

~

Yad Vashem in Jeruzalem is het instituut ter nagedachtenis van de zes miljoen Joodse slachtoffers van de Sjoa (Holocaust) en van de duizenden bloeiende Joodse gemeenschappen die door de nazi's zijn verwoest in de periode 1939-1945. Het instituut is tevens een centrum van onderzoek naar zowel de oorzaken als de gevolgen van de Jodenvervolging tijdens de Duitse overheersing van grote delen van Europa voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Yad Vashem geeft hen, namens het gehele Joodse volk, de eer die hun toekomt door hen de eretitel "Rechtvaardigen onder de Volkeren" toe te kennen. Dit is de hoogste onderscheiding die de Staat Israël kent. Aan allen die deze onderscheiding ontvangen, wordt een oorkonde en een medaille uitgereikt. Tevens zal er in Yad Vashem een plaquette met hun naam worden onthuld, welke wordt aangebracht aan een speciaal voor dat doel gebouwde Eremuur.

Het Yad Vashem Instituut is een Israëlische Rijksinstelling, die in 1953 werd opgericht door de Knesset (het Israëlische Parlement). Het doel van het Instituut is de herdenking van de zes miljoen Joden, die tijdens de tweede wereldoorlog door de nazi's en hun handlangers werden omgebracht en het eren van diegenen, die -zelf niet Joods zijnde- zich op bijzondere wijze verdienstelijk hebben gemaakt bij het redden van Joden. Het Yad Vashem Instituut heeft sinds 1953 over de hele wereld ongeveer 21.800 mannen en vrouwen, waaronder bijna 4.800 Nederlanders op deze wijze geeerd. Het Yad Vashem Instituut fungeert tevens als het Nationaal Instituut voor Oorlogsdocumentatie, http://www.yadvashem.org.il/

Datum: Dinsdag, 14 Augustus 2007

Meer Liwwadder Nieuws...